I SA/Wa 403/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: Sędzia WSA Daniela Kozłowska (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. M. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. M. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] o odmowie ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej hip. [...], wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] będących własnością Skarbu Państwa – utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Prezydent W. decyzją z [...] czerwca 2008 r., wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, po rozpatrzeniu wniosku zgłoszonego w dniu 10 lutego 1949 r. przez J. M., odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości wchodzącej w skład działek ewidencyjnych nr [...] i [...] przy ul. [...] w W. Organ pierwszej instancji uzasadnił rozstrzygnięcie stanem zagospodarowania gruntu wchodzącego w skład działki nr [...], zabudowanej budynkiem wykorzystywanym przez Komendę Policji na cel publiczny oraz obciążeniem gruntu stanowiącego działkę nr [...] prawem użytkowania wieczystego przysługującego spółce S. S.A. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiąca – zgodnie z zaświadczeniem Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] października 1947 r. nr [...] – własność J. M., została objęta dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Na podstawie tego dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła z dniem 21 listopada 1945 r. na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie z dniem 13 kwietnia 1950 r. stała się własnością Skarbu Państwa. Nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy na podstawie ogłoszenia Zarządu Miejskiego, zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1948 r. W dniu 10 lutego1949 r. J. M., działający przez swojego pełnomocnika, złożył w trybie i terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wniosek o przyznanie prawa własności przedmiotowej nieruchomości. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] kwietnia 1991 r. sygn. akt [...], spadek po J. M. nabyli M. M. w [...] częściach i P. M. w [...]. Na podstawie umowy działu spadku z dnia [...] grudnia 2006 r. Rep. [...] wchodzące w skład spadku prawa i roszczenia do nieruchomości [...] nabył w całości M. M. Dawna nieruchomość ozn. hip. [...] wchodzi aktualnie w skład działek nr [...],[...],[...] i [...]. Prezydent W. rozpatrzył wniosek z 10 lutego 1949 r. w części dotyczącej gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, wchodzącego w skład działek nr [...] i [...]. Działka nr [...] stanowi grunt zabudowany budynkiem czterokondygnacyjnym, wybudowanym po 1945 r. Budynek ten wraz z terenem przyległym przy ul. [...] został przekazany Komendzie Milicji Obywatelskiej W. przez Ośrodek [...] protokołem zdawczo-odbiorczym z 30 maja 1966 r. i jest aktualnie wykorzystywany na potrzeby Komendy Policji jako obiekt niezbędny na cele obronności i bezpieczeństwa Państwa w rozumieniu § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. Sposób korzystania przez Komendę z przedmiotowego gruntu odpowiada celowi publicznemu określonemu w art. 6 pkt 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Działka ewidencyjna nr [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym spółki S. S.A. jako następcy prawnego Zakładu [...]. Zakład ten jako państwowa osoba prawna nabyła użytkowanie wieczyste tego gruntu i własności znajdujących się na nim budynków z mocy praw z dniem 5 grudnia 1990 r., co zostało stwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1996 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 355 uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. i decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r. o odmowie ustanowienia użytkowania wieczystego do części przedmiotowych nieruchomości. Sąd wskazał, że organy obu instancji nie zawiadomiły prawidłowo strony postępowania – P. M. o toczącym się postępowaniu. Rozpatrując odwołanie M. M. Wojewoda [...] wskazał, że przedmiotem użytkowania wieczystego, w tym również ustanowionego na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W., może być jedynie nieruchomość gruntowa, dla wyodrębnienia której niezbędne jest geodezyjne określenie granic zewnętrznych nieruchomości. Ponieważ grunt objęty wnioskiem z 10 lutego 1949 r. ozn. hip. [...] wchodzi częściowo w skład nieruchomości zabudowanej obejmującej działkę ewidencyjną nr [...] w obrębie [...], zatem warunkiem koniecznym uwzględnienia wniosku w tej części – w przypadku spełnienia przesłanki określonej w art. 7 ust. 2 dekretu - byłoby uprzednie dokonanie podziału przedmiotowej nieruchomości, polegającego na wydzieleniu z tej działki ewidencyjnej działki gruntu w dawnych granicach hipotecznych z jednoczesnym podziałem znajdującego się na gruncie budynku. Z opinii Delegatury Biura Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy [...] z dnia 6 sierpnia 2004 r. oraz z pisma z tej samej daty Naczelnika Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru w Dzielnicy [...] wynika, że dokonanie takiego podziału działki nr [...] nie jest możliwe, m.in. z uwagi na niemożność potwierdzenia przebiegu linii projektowanego podziału wzdłuż ścian oddzielenia przeciwpożarowego budynku jako prawnej przesłanki wydzielenia jego części, która mogłaby być traktowana jako odrębny budynek. Brak możliwości wydzielenia gruntu oraz odrębnego budynku w granicach dawnej nieruchomości ozn. hip. [...] wyklucza zatem możliwość uwzględnienia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego w części dotyczącej działki nr [...]. Przeszkodę do uwzględnia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego działki nr [...] stanowi natomiast istniejące obciążenie przedmiotowego gruntu prawem użytkowania wieczystego przysługującego Spółce S. SA. Uprawnienie użytkownika wieczystego do korzystania z nieruchomości z wyłączeniem innych osób wyklucza możliwość przyznania takiego samego uprawnienia w stosunku do tej samej nieruchomości innej osobie. Niemożność wydzielenia gruntu oraz odrębnego budynku w granicach dawnej nieruchomości oznaczonej hip. [...] z działki ewidencyjnej nr [...] oraz obciążenie gruntu stanowiącego działkę nr [...] prawem użytkowania wieczystego stanowią podstawę odmowy uwzględnienia wniosku z 10 lutego 1949 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. wniósł o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 1 i 2 oraz ust. 4 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy a także naruszenie przepisów art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że zgodnie z art. 7 k.p.a. organ w toku postępowania ma obowiązek podjąć wszelkie kroki mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz dokonać rozstrzygnięcia przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Jednocześnie zgodnie z art. 77 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Analizie pod kątem ewentualnego podziału, zgodnego z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie sposobu i trybu dokonywania podziałów nieruchomości (Dz. U. Nr 268, poz. 2663), nie została poddana dokumentacja projektowa budynku. Brak jest w tym zakresie opinii sporządzonej przez osobę posiadająca stosowne uprawnienia. Wniosek o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego), zgłoszony w trybie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, podlega uwzględnieniu, jeżeli spełnione są łącznie przesłanki określone w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu, tj. gdy wniosek dotychczasowego właściciela gruntu złożony został w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy oraz jeśli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego). Pozytywna weryfikacja przesłanek określonych w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu obliguje właściwy organ do uwzględnienia wniosku, o ile w ustalonym stanie faktycznym nie zachodzą okoliczności, które w świetle powszechnie obowiązujących przepisów stanowią przeszkodę w ustanowieniu użytkowania wieczystego. W obecnym stanie prawnym nie ma przeszkód aby budynek położony na terenie działki nr [...] był wykorzystywany na cele mieszkalne. Fakt przekazania budynku Komendzie Policji przez Ośrodek [...] wyraźnie wskazuje jego pierwotne, poprzedzające użyteczność publiczną, faktyczne przeznaczenie. Organ administracji odmawiając ustanowienia prawa użytkowania wieczystego rażąco naruszył art. 7 ust. 2 dekretu poprzez oparcie się na pozadekretowych przesłankach, tj. braku możliwości wydzielenia gruntu oraz podziału budynku jak również przekazaniu części dawnej nieruchomości w użytkowanie wieczyste innemu niż wnioskodawca podmiotowi. Organ rażąco naruszył także art. 7 ust. 4 dekretu. Odmowa ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości, do której był złożony wniosek dekretowy, konstruuje obowiązek organu zaoferowania w decyzji rozstrzygającej o roszczeniu dekretowym ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości zamiennej (w ramach posiadanych zasobów takich nieruchomości) równoważnej użytkowo do nieruchomości utraconej. Organ nie dochował tego obowiązku. Odpowiadając na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga została uwzględniona. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Uwzględniając powyższe należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. b powołanej wyżej ustawy, sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wynika z tego, że stwierdzenie wad postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji niezależnie od tego, czy miało to wpływ na wynik sprawy. Tylko przyczyny uchylenia decyzji w art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" oraz "c" wymagają ustalenia przez sąd, czy naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), a inne naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Do uchylenia decyzji z przyczyny określonej w pkt 1 lit. b wymienionego przepisu wystarczające jest, że sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania. Z akt sprawy wynika, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2008 r. została przesłana Komendzie Policji "do wiadomości". W aktach brak potwierdzenia odbioru tej decyzji. Natomiast decyzja Wojewody [...] z [...] stycznia 2009 r. została doręczona wyłącznie pełnomocnikowi skarżącego, S. SA oraz Prezydentowi W. Uczestnik postępowania – Komenda Policji, władająca działką nr [...] nie brała udziału w postępowaniu dotyczącym ustanowienia użytkowania wieczystego tej działki. Jest to przesłanka uzasadniająca wznowienie postępowania administracyjnego, określona w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co uzasadniało już tylko z tej przyczyny uchylenie zaskarżonych decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organy zapewnią czynny udział w postępowaniu Komendzie Policji. Ponadto konieczne będzie rozstrzygnięcie, w trybie umożliwiającym wykorzystanie środków odwoławczych, kwestii podziału działki nr [...]. Z opinii Delegatury Biura Naczelnego Architekta Miasta w Dzielnicy [...] z dnia 6 sierpnia 2004 r. oraz z pisma z tej samej daty Naczelnika Delegatury Biura Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru w Dzielnicy [...] wynika, że dokonanie takiego podziału działki nr [...] nie jest możliwe, m.in. z uwagi na niemożność potwierdzenia przebiegu linii projektowanego podziału wzdłuż ścian oddzielenia przeciwpożarowego budynku jako prawnej przesłanki wydzielenia jego części, która mogłaby być traktowana jako odrębny budynek. Brak możliwości wydzielenia gruntu oraz odrębnego budynku w granicach dawnej nieruchomości ozn. hip. [...] wyklucza zatem możliwość uwzględnienia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego w części dotyczącej działki nr [...]. Sąd nie podziela poglądu organów, że opinie te przesądzają o niedopuszczalności podziału tej działki. Oparcie rozstrzygnięcia na podstawie opinii z 6 sierpnia 2004 r. o braku możliwości podziału działki nie odpowiada warunkom przewidzianym w ustawie o gospodarce nieruchomościam. Z art. 95 pkt 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) wynika, że niezależnie od ustaleń planu miejscowego, a w przypadku braku planu niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania ternu, podział nieruchomości może nastąpić w celu realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów niniejszej ustawy lub z odrębnych ustaw. Jest to przepis szczególny w stosunku do zasad podziału nieruchomości określonych w art. 92-94 tej ustawy. Przepis art. 95 daje organowi prawo podziału nieruchomości mimo jego niezgodności z planem lub braku takiego planu. Jeżeli zatem, jak w niniejszej sprawie, realizacja roszczeń dotychczasowych właścicieli nieruchomości [...] wymaga podziału nieruchomości, to powinno to nastąpić w formie procesowej, zgodnie z przepisami działu III rozdział 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Należy dodać, że postępowanie w tym przedmiocie może być wszczęte z urzędu, co wynika z art. 97 ust. 4 tej ustawy. Dopiero orzeczenie wydane na podstawie art. 95 ust. 4 w związku z art. 96 ust. 1 ustawy pozwoli stwierdzić, czy jest lub nie jest możliwe dokonanie podziału tej nieruchomości. W rozpatrywanej sprawie takiej decyzji nie ma i w żadnym razie nie mogą jej zastąpić powołane wyżej opinie, które co oczywiste nie są decyzjami administracyjnymi w sprawie podziału, a zainteresowani zostali pozbawieni prawa do ich kwestionowania w trybie procesowym. Zważywszy na wagę dla rozstrzygnięcia tej sprawy kwestii podziału działki nr [...] należy przyjąć, że sprawa nie została wyjaśniona stosownie do art. 7 i 77 k.p.a., a przy tym doszło do naruszenia art. 95 pkt 4 w związku z art. 96 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a", "b" i "c", art. 152 oraz 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.