I OZ 1036/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 29 września 2009 r. sygn. akt II SA/Kr 1138/09 o zwolnieniu skarżącego od wpisu od skargi i o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od pozostałych kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w pkt. 3 i ustanowić dla A.K. adwokata z urzędu, 2. w pozostałym zakresie zażalenie oddalić Postanowieniem z dnia 29.09.2009 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał A.K. prawo pomocy w zakresie zwolnienia go od wpisu od skargi, jednocześnie oddalając wniosek skarżącego o zwolnienie od pozostałych kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, iż skarżący uzyskuje, wraz z żoną, dochód w kwocie 2040,66 zł z tytułu świadczeń emerytalnych. Miesięczne wydatki skarżącego wynoszą około 1100 zł, zatem pozostaje mu do dyspozycji kwota w granicach 950 zł miesięcznie przeznaczona na bieżące wydatki. Zdaniem Sądu okoliczności przedstawione przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzasadniają zwolnienie jej jedynie od wpisu od skargi w kwocie 200 zł, w pozostałym zaś zakresie Sąd uznał, że skarżący jest w stanie pokryć koszty sadowe. Oddalając wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu Sąd podkreślił dodatkowo, że na obecnym etapie postępowania nie ma potrzeby ustanawiania dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika, bowiem czynności w postępowaniu strona może dokonywać osobiście, a Sąd ma obowiązek pouczać ją o przysługujących prawach i obowiązkach oraz o skutkach podejmowanych czynności lub ich ewentualnego zaniechania. Zażalenie na punkt drugi i trzeci powyższego postanowienia wniósł A.K., domagając się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu skarżący stwierdził, iż wbrew ustaleniom Sądu nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków związanych z postępowaniem w niniejszej sprawie, a obciążenie go kosztami sądowymi spowoduje uszczerbek jego utrzymania z powodu ograniczenia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zauważyć należy, iż instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wprawdzie skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jednakże jego wysokość wskazuje, iż nie jest on osobą, wobec której nie istnieje możliwość zastosowania częściowego chociażby zwolnienia od kosztów postępowania. Stwierdzić trzeba, iż zarówno skarżący jak i jego żona otrzymują świadczenia emerytalne w łącznej kwocie przekraczającej 2000 zł. W ocenie Sądu II instancji oznacza to, że skarżący, zwolniony od wpisu od skargi, będzie w stanie dokonać kolejnych opłat sądowych, podzielić zatem należy pogląd wyrażony w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Jednakże podkreślenia wymaga, że A.K. i jego małżonka są osobami starszymi, ponoszącymi znaczne koszty związane z leczeniem. Konieczność pokrycia pełnych kosztów niniejszego postępowania może spowodować, iż pozbawieni zostaną oni możliwości wykupienia niezbędnych lekarstw i środków medycznych, a tym samym zachodzi niebezpieczeństwo dla ich zdrowia lub życia. Zdaniem Sądu odwoławczego okoliczność ta uzasadnia ustanowienie dla strony pełnomocnika z urzędu. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oddalając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, oparł swe rozstrzygnięcie o kryterium nie znajdujące uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów. Prawo pomocy może być przyznane stronie bowiem jedynie z uwagi na jej stan majątkowy, a nie w kontekście komplikacji sprawy czy też ewentualnego przymusu adwokacko – radcowskiego, którego zachowanie niezbędne jest dla ważności czynności w postępowaniu sądowym. Wydanie orzeczenia w oparciu o podstawę inną niż sytuacja majątkowa, finansowa lub rodzinna strony stanowi naruszenie zasad dotyczących postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy. Zaskarżone w przedmiotowej sprawie postanowienie, w zakresie w jakim odmawia skarżącemu uwzględnienia wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu, wydane zostało więc z naruszeniem art. 246 § 1 pkt 1 i 2 przywołanej ustawy i z tego względu podlega uchyleniu. Naczelny Sąd Administracyjny, uznając iż wniosek A.K. o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie z powyżej podanych powodów, orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 i art. 188 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.