I SA/Wa 1519/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2010 r. sprawy ze skarg S.B., R.J. i E.S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargi. Minister Skarbu Państwa, decyzją z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] orzekającą o odmowie potwierdzenia posiadania przez E.S., R.J. i S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez firmę Z. Spółka z o.o., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości T., powiat D., województwo [...]. Z uzasadnienia decyzji Ministra Skarbu Państwa wynika, że w dniu 5 sierpnia 2008 r. R.J., działając w imieniu własnym i E.S. oraz S.B. wystąpili do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego. W szczególności wniosek dotyczył pozostawienia nieruchomości przez firmę Z. Spółka z o.o. Organ szczegółowo opisał składniki mienia, które stanowiły własność Spółki oraz zaznaczył, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2009 r. odmówił potwierdzenia posiadania przez E.S., R.J. i S.B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez przedmiotową Spółkę nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem organu pierwszej instancji w sprawie nie jest możliwe spełnienie przesłanek art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418), bowiem spółka jest rodzajem działalności osób fizycznych lub prawnych, a nie osobą fizyczną. Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli S.B., R.J. oraz E.S.. Minister Skarbu Państwa rozpoznając sprawę uznał, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i podkreślił, że ustawa ta dotyczy osób fizycznych, które były właścicielami nieruchomości i pozostawiły je na terenach będących poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku osób prawnych nie można określić ich obywatelstwa oraz przyczyn opuszczenia terytorium. Zgodnie z rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks Handlowy (Dz. U. Nr 57, poz. 502) osoba prawna, jaką była spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, nie posiadała określonego obywatelstwa. Spółka z o.o., w myśl przepisów powołanego rozporządzenia, była spółką kapitałową, a zatem spółką, której kapitał zakładowy dzielił się na udziały o równej wartości, które wspólnicy mogli zbywać i wspólnicy nie odpowiadali osobiści za zobowiązania spółki (art. 159). Nieruchomości należące do firmy Z. spółka z o.o. nie były zatem osobistą własnością jej wspólników. Organ podkreślił, że z akt sprawy wynika, iż właścicielem pozostawionych nieruchomości nie była osoba fizyczna, a osoba prawna, tj. firma Z. Spółka z o.o. Osoby prawne nie należą zaś do kręgu osób uprawnionych do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, Wojewoda [...] słusznie zauważył, że spółki prawa handlowego dzielą się na spółki osobowe i kapitałowe. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Z., należy do spółek kapitałowych, które charakteryzuje m.in. zmienny kapitał i skład osobowy, fakt posiadania osobowości prawnej, skierowanie odpowiedzialności za zobowiązania spółki na samą spółkę, wyodrębnienie majątku spółki od majątków osobistych wspólników lub akcjonariuszy, wyłączenie wspólników lub akcjonariuszy z bezpośredniego prowadzenia spraw spółki. Zasadnie zatem odmówiono wnioskodawcom przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez firmę Z. spółka z o.o. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli S.B., R.J. oraz E.S.. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6 kpa, art. 7 kpa, art. 8 kpa, art. 10 § 1 kpa i art. 107 § 3 kpa oraz naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a także naruszenie art. 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W obszernym uzasadnieniu skarg podkreślono, że organ drugiej instancji nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów i ograniczył się do powtórzenia stanowiska przedstawionego przez Wojewodę [...]. Zdaniem skarżących Minister Skarbu Państwa pominął fakt, że decyzja organu pierwszej instancji skierowana została do osoby niebędącej stroną w sprawie, tj. do S.B., podczas gdy stroną, obok R.J. i E. S., jest S.B.. Organ odwoławczy nie rozważył również podnoszonego zarzutu dotyczącego nieodniesienia się przez Wojewodę [...] do całości złożonego wniosku, który obejmował częściowo nieruchomości należące bezpośrednio do poprzedników prawnych wnioskodawców, a częściowo nieruchomości, które służyły do prowadzenia działalności zarobkowej przez Spółkę Z.. Skarżący zarzucili, że Minister Skarbu Państwa nie przeanalizował przedstawionych przez nich dokumentów, z których wynika m.in., że nieruchomości położone w miejscowości T., dzielnica [...] stanowią współwłasność R.J., A.J. i Z.B., a nie firmy Z. Spółka z o.o. oraz nie rozważył charakteru wskazanej Spółki. Zdaniem skarżących błędem wynikającym z nieznajomości przepisów i rzeczywistości gospodarczej, byłoby traktowanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonującej w okresie przedwojennym na równi ze spółkami obecnie powstającymi. Skarżący podnieśli ponadto, że nie jest dopuszczalna interpretacja ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., która uwzględnia tylko jej dosłowne brzmienie i płaszczyznę formalno – językową, a pomija podstawową funkcję, jaką jest faktyczne umożliwienie realizacji roszczeń. Wykładnia dokonana przez organy jest wadliwa, bowiem prowadzi do wykluczenia z kręgu osób uprawnionych do rekompensaty osoby, które wniosły przysługujące im nieruchomości do spółki. Zdaniem skarżących powołana ustawa nie wspomina, aby nieruchomości za które przysługuje prawo do rekompensaty, nie mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podkreślili, że forma spółki z ograniczoną odpowiedzialnością była formą prowadzenia działalności gospodarczej i sposobem uzyskania zysku osób fizycznych. Bez znaczenia jest, że spadkodawcy wnioskodawców posiadali nieruchomości nie bezpośrednio, ale jako wspólnicy Spółki z o.o. Z., ponieważ w istocie przysługiwała im ich własność, rozumiana jako możliwość prawnego i faktycznego rozporządzania nimi. Rodzeństwo – R.J., A.J. i Z.B. byli bowiem wyłącznymi wspólnikami przedmiotowej spółki, należącej poprzednio wyłącznie do ich ojca. Skład osobowy spółki na dzień 1 września 1939 r. nie budzi wątpliwości. R.J. i A.J. byli jedynymi osobami uprawnionymi do reprezentacji spółki. Fakt ten potwierdza lista udziałowców Spółki oraz odpis z rejestru handlowego z tłumaczeniem uwierzytelnionym, znajdujące się w aktach sprawy. Skarżący zaznaczyli, że lista udziałowców z dnia 23 lutego 1944 r. wymienia konkretnych wspólników, którzy w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. spełniają wymogi art. 2 tej ustawy, a ich spadkobiercy ustawowi złożyli wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Oznacza to, wbrew stanowisku organu, że utrata majątku – nieruchomości przez spółkę byłaby równoznaczna z utratą majątku przez jej wspólników. W świetle powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, zgodnie z wnioskiem oraz o zasadzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargi są bezzasadne. Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) określa w art. 1 i art. 2 przesłanki przedmiotowe i podmiotowe, które muszą być spełnione aby uzyskać prawo do rekompensaty. Przesłanki podmiotowe wymienione są w art. 2 ustawy, który stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Wymienione w tym przepisie wymogi wskazują wprost, że odnoszą się one do osób fizycznych. Cechy takie jak obywatelstwo czy miejsce zamieszkania są właściwe tylko dla osób fizycznych. Objęte zaskarżoną decyzją nieruchomości stanowiły w dniu 1 września 1939 r. własność spółki z ograniczona odpowiedzialnością "Z.". Wynika to ze znajdującej się w aktach kserokopii "Poświadczenia" wystawionego przez Sąd Grodzki w D., jako Urząd ksiąg gruntowych, w dniu [...].04.1944 r., które poświadcza, że wymienione w nim liczne nieruchomości wpisane są " na rzecz" Z." Ska z ogr. odp. Skarżący powyższej okoliczności nie negują jednak w ich ocenie spółka z o.o. "Z." była tylko formą prowadzenia działalności gospodarczej natomiast przedmiotowe nieruchomości stanowiły współwłasność R.J., A.J. i Z.B., których następcami prawnymi są skarżący. Nieruchomości te, według oceny skarżących, nie stanowiły własności firmy "Z." Spółka z o.o. Takie stanowisko skarżących świadczy o nierozumieniu istoty spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zarówno obowiązujące w dacie 1 września 1939 r. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. z 1834 r. nr 57, poz. 503) jak i obowiązująca w dacie wydania zaskarżonej decyzji ustawa z 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.) określają spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością jako osobę prawną, którą staje się przez zarejestrowanie. Cechą spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest to, że wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki, a odpowiedzialność ta następuje tylko majątkiem spółki, który należy odróżnić od majątku osobistego wspólników ( art. 171 §1 k.h., art. 159 § 3 k.h., art. 151 § 4 k.s.h.). Oznacza to, że wskazane w decyzji nieruchomości w dniu 1 września 1939 r. były własnością spółki z o.o. "Z." jako osoby prawnej, a nie własnością osób fizycznych - wspólników tej spółki, którymi byli poprzednicy prawni skarżących. Natomiast powołana ustawa z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa (...) odnosi się do obywateli polskich, którzy byli poddani ewakuacji z terenów pozostających w wyniku zmiany granic poza granicami Polski do Polski w jej granicach ustalonych w 1945 r. oraz w 1951 r. na skutek dokonanej zmiany terytoriów państwowych i pozostawili tam mienie stanowiące ich własność. Wskazane w decyzji nieruchomości nie stanowiły współwłasności R.J., A.J. i Z.B. lecz były własnością spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "Z.", której te osoby były wspólnikami. Prawidłowo więc organ odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty za te nieruchomości gdyż ustawa z 8 lipca 2005 r. nie przewiduje rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez osoby prawne. Organ nie naruszył więc prawa materialnego, które stanowi podstawę prawną rozstrzygnięcia, a co zarzucono w skardze. Nie potwierdziły się także zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazanych w skardze. W szczególności należy stwierdzić, że słusznie organ rozdzielił wniosek na dwa postępowania. Wniosek i uzupełniające je pisma wymieniają liczne nieruchomości o różnym stanie prawnym. Organ więc wyodrębnił do rozpoznania w postępowaniu zakończonym kontrolowaną w niniejszej sprawie decyzją nieruchomości, które stanowiły własność spółki z o.o. "Z.", a w drugim postępowaniu rozpoznawana jest pozostała część wniosku co do wymienionych nieruchomości, które wnioskodawcy wskazują jako własność osób fizycznych. O tych czynnościach organu strony były informowane (notatka służbowa na k. 261, zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 29.01. 2008 r., pismo Wojewody [...] z dnia 23.02. 2008 r. skierowane do wnioskodawców k. 262-265 oraz pismo Wojewody [...] z 22.04.2009 r. skierowane do Ministra Skarbu Państwa, a przesłane do wiadomości wnioskodawcom). W piśmie z dnia 22.04.2009 r. Wojewody [...] skierowanym do Ministra Skarbu Państwa Wojewoda wyjaśnia, że podane w jego decyzji z [...] marca 2009 r. nazwisko S.B. zostało mylnie napisane "B." co jest oczywistym błędem pisarskim. Poza tym organ odwoławczy skierował decyzję do stron prawidłowo oznaczonych. Nie można więc podzielić zarzutu skargi, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną. Niezasadnie także podnoszony jest w skargach zarzut naruszenia art. 10 § 1 kpa, gdyż z pism wyżej powołanych wynika, że strony były informowane o wszczęciu postępowania, możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, o możliwości wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów oraz o możliwości zgłoszenia żądań. Z notatki służbowej z dnia 2 marca 2009 r. (k. 268 akt organu I instancji) wynika, że z tej możliwości wnioskodawcy skorzystali. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 kpa. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.