VIII SA/Wa 194/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Protokolant Krzysztof Koziara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi K. L., I. L. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] października 2008r. nr [...]; 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie podlegają wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżących kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. 1. Przedmiotem rozpoznania w sprawie jest wniesiona przez K. i I. małżonków L. (dalej: "Skarżący") w dniu [...] lutego 2009 r. skarga na postanowienie Ministra Finansów z [...] lutego 2009 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie z [...] października 2008 r. nr [...], którym to postanowieniem Minister Finansów odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia Izby Skarbowej z [...] stycznia 2001 r. nr [...] oraz poprzedzającego je postanowienia Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. z [...].12.2000 r. nr [...]. Postanowieniami tymi nie uwzględniono zarzutów skarżących na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Skarga na to ostateczne postanowienie Izby Skarbowej z [...] stycznia 2001 r. była oddalona przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4.12.2001 r. sygn. akt III SA 436/01. 2. Postanowienie Ministra z [...] października 2008 r. zostało wydane na skutek złożenia przez Skarżących pismem z [...] września 2008 r. wniosku o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionych postanowień: Izby Skarbowej z [...] stycznia 1001 r. i postanowienia Urzędu Skarbowego w R. z [...] grudnia 2000 r. We wniosku Skarżący wskazali, iż Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] uchylił [...] decyzji [...]Urzędu Skarbowego w R. z [...].11.2000 r. będących podstawą wydania wyżej wskazanych [...] tytułów wykonawczych oraz ustalił, że zobowiązanym (podatnikiem) z zakresie zobowiązań objętych tymi decyzjami była K. L., podczas gdy tytuły wykonawcze wystawione zostały na PWHU "[...]" K. i I. L. Ponadto Skarżący zarzucili, że przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały doręczone radcy prawnemu K. K. jako osobie nieuprawnionej, bowiem wcześniej udzielone mu pełnomocnictwo zostało cofnięte. Wydając postanowienie pierwszoinstancyjne Minister Finansów odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznych postanowień na podstawie art. 157 § 3 w związku z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zmianami – dalej: "k.p.a.’) oraz art. 17 i 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229 poz. 1954 ze zmianami – dalej: "u.p.e.a."). Za zasadniczą podstawę swojego rozstrzygnięcia uznał to, że ostateczne postanowienie Izby Skarbowej, którego stwierdzenia nieważności domagają się Skarżący, było przedmiotem kontroli zgodności z prawem dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 4 grudnia 2001 r. sygn. III SA 436/01 oddalił skargę na to postanowienie. Minister powołał się na przepis art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. nr 153 poz. 1270 ze zmianami – dalej: "u.p.p.s.a."), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynności było przedmiotem zaskarżenia. 3. Składając w związku z opisanym wyżej postanowieniem wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, Skarżący zarzucili zaskarżonemu postanowieniu, że: a) Zostało oparte na przepisach ustawy z 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które to przepisy nie mogą mieć zastosowania, do wskazanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2001 r., bowiem przepisy te nie obowiązywały w dacie wydania tego wyroku. b) Nawet gdyby przyjąć, że Minister Finansów byłby związany wskazanym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, to związanie to nie miałoby zastosowania, bowiem nastąpiła zmiana stanu faktycznego po dacie tego wyroku, a taką istotną zmianę stanu faktycznego stanowiło uchylenie przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. ostateczną decyzją z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] dwunastu decyzji [...] Urzędu Skarbowego określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń- grudzień 1995 r. dla podatnika PWHU "[...]" K. i I. L. będących podstawą przedmiotowych w sprawie tytułów wykonawczych, a co za tym idzie i przedmiotowych postanowień nie uwzględniających zarzutów na postępowanie egzekucyjne. c) Ostateczną decyzją Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2008 r. nr [...] wydaną w związku z dyspozycją 153 u.p.p.s.a. w skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24.10.2006 r. sygn. akt FSK 575/04 i wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie z 12 lipca 2007 r. sygn. akt VIII SA/Wa 197/07 nastąpiła zmiana stanu faktycznego będącego podstawą wydania postanowień, których stwierdzenia nieważności Skarżący się domagają, a zatem i stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez Naczelny Sad Administracyjny w sprawie sygn. akt III SA 436/01. d) Postępowanie egzekucyjne, co do którego zarzuty wnosili Skarżący, a które to zarzuty nie zostały uwzględnione w postanowieniach, których stwierdzenia nieważności się domagają w sprawie niniejszej było prowadzone wobec nieistniejącego podmiotu (PWHU "[...]" K. i I. L.) na podstawie tytułów wykonawczych wydanych w oparciu o decyzje podatkowe wycofane z obiegu prawnego. 4. Rozpoznając sprawę ponownie Minister Finansów utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] października 2008 r., podtrzymując zasadniczo dotychczasową argumentację. Przyznał, że błędne było wprawdzie powołanie się na art. 153 u.p.p.s.a., jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, bowiem związanie organów wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z okresu przed wejściem w życie ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika z art. 99 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1271 ze zmianami – dalej: ustawa wprowadzająca p.u.s.a. i p.p.s.a ). Minister Finansów podniósł ponadto, że wskazywana decyzja Dyrektora Izby Skarbowej z [...].08.2008 r. powoływana przez Skarżących została wydana w postępowaniu podatkowym, które jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego. Minister wskazał też, że fakt uchylenia decyzji stanowiących podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych może być badany i oceniany w trybie zgłaszanych zarzutów na podstawie art. 33-34 u.p.e.a. bądź w trybie art. 59 § 1 tej ustawy, o ile postępowanie jest w toku. Ponieważ jednak w sprawie przedmiotowej egzekucja administracyjna została zakończona przez wyegzekwowanie kwot wynikających z kwestionowanych tytułów wykonawczych, nie jest możliwe badanie podstaw zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 5. W skardze na omówione wyżej postanowienie Skarżący zarzucili zaskarżonym postanowieniom błędną interpretacje art. 99 przepisów wprowadzających p.u.s.a. i p.p.s.a, gdyż zmiana stanu faktycznego po dacie wyroku, na związanie którym organ się powołuje, zwalnia organ ze związania oceną prawną zawartą w takim wyroku. Ponadto Skarżący w zasadzie powtórzyli zaprezentowaną wyżej argumentację zawartą we wniosku o stwierdzeniu nieważności (pkt 2) i we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy (pkt 3). 6. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał dotychczasowa swoją argumentację. Podkreślił, że brak jest podstaw do wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych mających na celu wzruszenie ostatecznych postanowień wydanych w toku postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy zostało ono zakończone. Wskazał też, że skoro Skarżący czują się poszkodowani wskutek przeprowadzenia egzekucji, to zgodnie z art. 168b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przysługuje im prawo dochodzenia odszkodowania na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. 7. Sąd nie będąc związany zarzutami skargi (art. 134 § 1 u.p.p.s.a) oraz powołaną w skardze podstawą prawną uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna wydane zostały z naruszeniem art. 157 § 3 kpa. Zarówno organ jak i strona zdają się nie dostrzegać istotnych różnic pomiędzy odmową wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności, do czego daje podstawę art. 157 § 3 k.p.a., a rozstrzygnięciem co do nieważności decyzji dokonywanym na podstawie art. 158 kpa. Zarówno w orzecznictwie sądowoadministracyjnym jak i w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym odmowa wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności może mieć miejsce wtedy, gdy zachodzi formalna niedopuszczalność prowadzenia takiego postępowania z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, to znaczy taka niedopuszczalność, gdzie nie sposób nawet badać merytorycznie argumentów dotyczących materialnych przesłanek stwierdzenia nieważności. Decyzja wydana na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. jest wynikiem oceny: zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej o stwierdzenie nieważności, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 829). W tym stadium postępowania organ nie dokonuje oceny, czy zaskarżona decyzja dotknięta jest jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. (por. Robert Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2008 s.852-853). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2012.1994 r, w sprawie I SA 1143/93 (ONSA 1995, Nr 3 poz. 145), zgodnie z którym: "Organ administracji nie może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 157 § 3 k.p.a uzasadniając odmowę brakiem podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności. O tym, czy zachodzą podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji przewidziane w art. 156 §1 k.p.a., organ może zadecydować dopiero po przeprowadzeniu stosownego postępowania." Okoliczność, że postanowienie, którego stwierdzenia nieważności domagają się skarżący, było przedmiotem kontroli przez sąd administracyjny i w tym postępowaniu oddalono skargę nie znajdując w postanowieniu wad powodujących konieczność jego uchylenia nie stanowi przeszkody do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Takie wcześniejsze rozstrzygnięcie sądu administracyjnego może natomiast stanowić podstawę do uznania, iż będące przedmiotem badania postanowienie jest zgodne z prawem i wpływać na decyzję merytoryczną co do nieważności postanowienia wydana na podstawie art. 158 k.p.a. Należy wskazać, że taki pogląd wyraził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 10.05.20007 r. w sprawie VII SA/Wa 354/07 (LEX Omega nr 336683 oraz strona internetowa NSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/B30AC29695) 8. Biorąc powyższe pod uwagę, ze względu na naruszenie przy wydaniu zaskarżonego postanowienia przepisu postępowania (art. 157 § 3 k.p.a) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 u..p.s.a. Sąd orzekł o kosztach postępowania sądowego uwzględniając uiszczony przez Skarżącą wpis w kwocie [...] zł, natomiast w oparciu o art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt 2.