VI SA/Wa 1008/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi Ł. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego Ł. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący [...] Ł. Z., dalej także jako skarżący, w dniu 20 września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...] tejże Komisji z dnia [...] września 2008 r. ustalony został wynik jego egzaminu za negatywny. Skarżący uzyskał bowiem z testu wyboru 189 punktów, a zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Od uchwały nr [...] Ł. Z. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym podniósł, że pytanie nr 98 zostało sformułowane nieprecyzyjnie, co nie pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. W związku z powyższym, Ł. Z. wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i ustalenie, że uzyskał pozytywny wynik z egzaminu konkursowego. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] po rozpoznaniu odwołania Ł. Z. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości powtórnie przeliczył uzyskane przez skarżącego punkty i nie stwierdził, aby doszło do jakichkolwiek w tym względzie uchybień. [...] Z. uzyskał z egzaminu 189 punktów, a więc poniżej wymaganej ustawowo ilości 190 punktów, aby uzyskany przez niego wynik uznać za pozytywny. Organ wskazał, że wydana przez niego decyzja nie opiera się na uznaniu administracyjnym, albowiem ustawa o radcach prawnych w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, iż pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu wyboru co najmniej 190 punktów. Według Ministra Sprawiedliwości nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego odnośnie niejednoznaczności sformułowania pytania nr 98, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez Sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "C", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "B". Według skarżącego jego odpowiedź jest poprawna, gdyż aby udzielić odpowiedzi "C" należałoby dokonać dodatkowego założenia, że autor pytania miał na myśli czynność polegającą na doręczeniu pełnomocnikowi wezwania strony do uiszczenia opłaty w wymienionym terminie po rygorem odrzucenia apelacji. Skarżący zwrócił uwagę, że w art. 130 § 1 k.p.c. mówi się "o wezwaniu strony" zaś w art. 133 § 3 k.p.c. "o doręczaniu pism" pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. W tej sytuacji organ powinien wezwać stronę w sytuacji opisanej w pytaniu zaś wezwanie kierowane do strony doręczyć pełnomocnikowi. Organ nie uznając argumentacji skarżącego wskazał, że istota pytania nr 98 sprowadzała się do problemu, kogo wzywa się do opłaty: stronę, czy pełnomocnika. Na gruncie obowiązujących przepisów nie ma wątpliwości, że w takim przypadku w sytuacji, gdy strona osobiście wniosła apelację, a nie jest ustanowiony pełnomocnik to do uiszczenia opłaty wzywa się pełnomocnika. Z istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa za stronę, natomiast nie jest pośrednikiem między sądem a stroną. Wszelkich doręczeń, które mogą mieć też formę wezwań dokonuje się do pełnomocnika, bowiem on stronę nadal reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej. Według organu pytanie nr 98 było skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Na decyzję z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] Ł. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 133 § 3 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że użyte przez ustawodawcę w ww. przepisie pojęcie "wzywa stronę ... do ... opłacenia [pisma procesowego]" jest tożsame z pojęciem "doręczenie", 2) naruszenie prawa materialnego tj. art. 64 § 1 k.p.c., art. 86 k.p.c., art. 370 k.p.c., art. 2 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że zobowiązanym do uiszczenia kosztów sądowych jest pełnomocnik procesowy a nie strona, 3) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r. przez uznanie, że skarżący mimo udzielenia prawidłowej odpowiedzi na pytanie nr 98 testu przełożonego w ramach egzaminu wstępnego na aplikację radcowską nie powinien uzyskać za prawidłową odpowiedź 1 punktu, ewentualnie 4) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 20 września 2008 r., przez uznanie, że tylko jedna odpowiedź na pytanie nr 98 testu była prawidłowa, gdy możliwe było udzielenie poprawnej odpowiedzi na pytanie nr 98 poprzez zaznaczenie dowolnej z dwóch przedstawionych propozycji odpowiedzi 5) naruszenie prawa materialnego tj. art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że skarżący nie uzyskał 190 punktów wymaganych do stwierdzenia pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego. 6) naruszenie prawa procesowego tj. art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, a przez to niezamieszczenie w zaskarżonej decyzji wymaganego uzasadnienia prawnego, skutkujące rażącym naruszeniem prawa i nieważnością zaskarżonej decyzji zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz od Ministra Sprawiedliwości kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację, zawartą w odwołaniu, wskazując że doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy oraz ustosunkowanie się do podniesionych przez niego zarzutów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację. Zdaniem organu całe postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami prawa, tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Ponadto, w świetle art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na uwadze powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga [...] Ł. Z. jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych. Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską w 2008 r. przeprowadzane było w trybie zgodnym z wymogami ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). W tym postępowaniu Komisja Egzaminacyjna, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 331 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego w zakresie prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu. Mając na uwadze zacytowane wyżej przepisy Sąd uznał, że zarzuty skarżącego odnośnie wadliwego skonstruowania pytania 98 nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom skargi udzielenie odpowiedzi na to pytanie wynika z przepisów kodeksu postępowania cywilnego z tym, że wymaga umiejętności powiązania ze sobą przepisów. W zakwestionowanym pytaniu jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C", która wynika z art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Z samej istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz strony, toteż nawet, gdy strona wniosła apelację, a jest do tego uprawniona, gdyż umocowanie adwokata lub radcy prawnego nie wyklucza samodzielnych działań strony w postępowaniu, to zawsze wezwanie do uiszczenia opłat należy kierować do pełnomocnika. Kwestia rzeczywistego wniesienia należnej opłaty należy już do sfery umowy między pełnomocnikiem a jego mocodawcą. Doręczenie w tym wypadku ma formę wezwania do uiszczenia opłaty. Według oceny Sądu chybiona jest argumentacja skarżącego, polegająca na tym, że skoro w art. 130 § 1 k.p.c. użyto sformułowania "przewodniczący wzywa stronę" zaś w art. 133 § 3 k.p.c. mówi się "o doręczeniu" to należy wyprowadzić wniosek, że Przewodniczący powinien "wezwać stronę" a wezwanie to "doręczyć" pełnomocnikowi. Ustanowiony pełnomocnik nie jest bowiem pośrednikiem między Sądem a stroną, lecz działa w jej imieniu i na jej rzecz w postępowaniu cywilnym. W tym stanie rzeczy Sąd podzielił w całości stanowisko Ministra Sprawiedliwości odnośnie prawidłowego sformułowania pytania nr 98, tym samym zarzut skargi w tym przedmiocie należy uznać za niezasadny. Natomiast Sąd działając w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. powziął istotne wątpliwości co do sformułowania pytania 100, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Według oceny Sądu ww. przepisy nie daje na nie odpowiedzi. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, budzić może wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Sąd stoi na stanowisku, że pytania testowe na egzamin konkursowy na aplikację radcowską powinny być tak formułowane, aby zrealizować ustawowy wymóg określony w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a zatem na które jest tylko jedna prawidłowa i niebudząca wątpliwości odpowiedź. Skoro powyższe pytanie 100 nie zostało sformułowane zgodnie z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych a skarżący otrzymał z testu wyboru 189 punktów, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 a) p.p.s.a. Rozstrzygnięcie jak w pkt 2 i 3 wyroku Sąd oparł na art. 152 i 200 p.p.s.a.