IV SA/Wa 2562/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Asesor WSA Danuta Szydłowska (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2008 roku sprawy ze skargi Teatru im. (...) w K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia (...) października 2007 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie przejęcia nieruchomości na własność Państwa - oddala skargę - IV SA/Wa 2562/07 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia (...) października 2007 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania Teatru im. (...) w K. oraz Marszałka Województwa (...) od decyzji Wojewody (...) z dnia (...) kwietnia 2007 roku orzekającej, iż udział w wysokości 104880/288000 nieruchomości zabudowanej położonej w K. obręb (...) jako działka (...) o pow. 0,2295 ha nie przeszedł z mocy prawa na własność Państwa, uchylił w/w decyzję i umorzył postępowanie w sprawie. Zajmując stanowisko w sprawie organ odwoławczy wyjaśnił, iż dla zachowania rygorów postępowania poprzedzającego wydanie decyzji niezbędnym jest ustalenie czy wnioskodawcy-Teatrowi im. (...) w K., przysługuje przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa, w postępowaniu o przejęcie nieruchomości na własność Państwa w trybie art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ( Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną. Organ wskazał, iż ustawa nacjonalizacyjna stanowiła o przejściu podlegającego jej regulacjom mienia na własność Państwa, jeżeli mienie to pozostawało we władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Wnioskodawca nie posiada statusu państwowej jednostki organizacyjnej jest, bowiem samorządową instytucją kultury posiadającą osobowość prawną. A zatem, jako podmiot odrębny od Skarbu Państwa ( art. 33 kc), nie ma interesu prawnego żądania przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Minister podniósł, iż z treści wniosku oraz pism w toku postępowania wynika, iż wnioskodawca swoje prawo do nieruchomości wywodzi ze statusu państwowej jednostki organizacyjnej oraz twierdzenia, iż władał nieruchomością w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej a docelowo zamierza skorzystać z prawa nadanego art. 202 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 261, poz. 2603). Dla skorzystania z możliwości uwłaszczenia nieruchomości na zasadzie w,/w art. 202 niezbędnym jest, aby państwowa lub komunalna instytucja kultury zarządzała nieruchomością w dniu 5 grudnia 1990 roku oraz w dacie wpisu do rejestru instytucji kultury, przy czym uwłaszczenie takie nie może naruszać praw osób trzecich. W ocenie organu tak konstruowane uprawnienie wnioskodawcy do 1 nieruchomości, której przejęcia na własność Państwa żąda w chwili obecnej w części wskazanej we wniosku, jest uprawnieniem jedynie hipotetycznym, niewynikającym wprost z przepisów prawa a jedynie z założenia, że gdyby nieruchomość w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej stanowiła w całości własność Państwa, wnioskodawcy jako państwowej jednostce organizacyjnej przysługiwałby zarząd całą nieruchomością a zarząd ten w konsekwencji doprowadziłby do uzyskania przez Teatr użytkowania wieczystego gruntów oraz własności położonych na nich budynków, innych urządzeń i lokali. Organ podkreślił, iż decyzja wydana na podstawie omawianej ustawy jest decyzją deklaratoryjną jednakże zawiera element konstytutywny albowiem uprawnia do powołania się na nabycie prawa i stanowi podstawę do wpisu do księgi wieczystej. Zdaniem organu ewentualne przejęcie na własność Państwa przedmiotowej części nieruchomości nie mogłoby skutkować wynikającym z przepisów automatyzmem prawa wnioskodawcy do nieruchomości W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, iż wnioskodawca nie ma interesu prawnego w niniejszym postępowaniu administracyjnym a zatem nie przysługuje mu w nim przymiot strony. Dodatkowo Minister zajął stanowisko, iż przejęcie mienia w trybie ustawy nacjonalizacyjnej jest obecnie niemożliwe gdyż pozostawałoby w sprzeczności z obowiązującymi przepisami konstytucyjnymi dotyczącymi ochrony własności. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze, Teatr im. (...), zwany dalej skarżącym, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art.17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ( Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze zm.) a także naruszenia prawa procesowego, tj. art. 10 i art. 28 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał m.in., iż jego interes prawny polega na tym, że w przypadku stwierdzenia przejścia przedmiotowego udziału na własność Państwa będzie przysługiwało mu roszczenie o uwłaszczenie na podstawie art. 202 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 261, poz. 2603). Uprawnienie to nie jest hipotetyczne albowiem skarżący spełnia wszelkie warunki do uwłaszczenia w trybie w/w art. 202. Decyzja wydana na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej, wbrew twierdzeniom organu, ma charakter deklaratoryjny, a zatem nie można mówić o naruszeniu praw osób trzecich przy rozstrzyganiu w sprawie dotyczącej uwłaszczenia w sytuacji, gdy własność udziału w nieruchomości przeszła na własność Państwa z dniem 8 marca 1958 roku. Podniósł, iż ustawa nacjonalizacyjna nadal obowiązuje i stanowi podstawę rozstrzygnięć prawnych a organ administracji nie jest uprawniony do rozstrzygania o niezgodności przepisu z Konstytucją. Na poparcie tezy, iż posiada przymiot strony, skarżący przywołał stanowisko zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2006 roku sygn. II S.A./Wa 1719/05 w myśl, którego, stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia prawdopodobnego związku o charakterze materialnoporawnym między obowiązującą normą prawa administracyjnego materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającą na tym, iż akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa administracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zaskarżona decyzja administracyjna dotyczy rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa skarżącego do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony, co sprowadza się do ustalenia posiadania przez niego, lub nie, interesu prawnego. Pojęcie strony, a więc podmiotu, któremu w postępowaniu administracyjnym przysługuje szczególna pozycja procesowa i związana z tym ochrona zostało określone w art. 28 kpa w myśl, którego stroną postępowania jest wyłącznie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podstawowe znaczenie dla wykładni tego przepisu ma pojęcie interesu prawnego. Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości teza, iż kategoria interesu prawnego, na której oparta jest legitymacja procesowa w postępowaniu administracyjnym, należy do prawa materialnego. Czynnikiem różnicującym interes prawny i interes faktyczny jest istnienie lub brak normy prawnej przyznającej ochronę danemu podmiotowi. O istnieniu interesu prawnego decydują, zatem przepisy prawa materialnego 3 przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Interes prawny jest kwalifikowanym interesem faktycznym, który wynika z określonego przepisu prawnego odnoszącego się wprost do sytuacji danego podmiotu i pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną tegoż podmiotu, przy czym interes prawny musi dotyczyć go bezpośrednio ( wyrok NSA z 2 czerwca 1998 r., IV SA 2164/97-LEX nr 43262, wyrok NSA z dnia 15 grudnia 1998 roku, II SA 1351/98 LEX nr 41827). Zdarzenia przyszłe, a w pewnym sensie nawet niepewne nie mogą stanowić o interesie prawnym, a jedynie o interesie faktycznym, który nie daje uprawnień strony (wyrok NSA z dnia 7 lutego 2002 roku I SA 1710/2000, LEX nr 82813) Jak wynika z treści wniosku z dnia 20 lipca 2003 roku, inicjującego postępowanie o wydanie decyzji na podstawie art. 17 pkt 2 lit., b ustawy nacjonalizacyjnej, skarżący wywodzi swój interes prawny z prawa do wnioskowania o uwłaszczenie instytucji kultury w oparciu o przepisy o gospodarce nieruchomościami wskazując, iż uprzednie uregulowanie kwestii własnościowych nieruchomości poprzez wydanie decyzji o przejściu z mocy prawa udziału w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa jest elementem koniecznym i niezbędnym do podjęcia postępowania uwłaszczeniowego. Wskazać należy, iż w ustawie nacjonalizacyjnej brak jest przepisu szczególnego-stanowi ona jedynie, że podlegające jej regulacjom mienie przechodzi na własność Państwa z mocy prawa (art., 2). Aby takie przejęcie mogło nastąpić wskazane mienie musiało pozostawać we władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Tymczasem obecnie skarżący jest samorządową instytucją kultury posiadającą osobowość prawną. Jest podmiotem nieposiadającym statusu państwowej jednostki organizacyjnej a więc, odrębnym od Skarbu Państwa. Taka sytuacja stanowi o braku interesu prawnego w żądaniu przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Co więcej, dla skorzystania z możliwości uwłaszczenia na zasadzie art. 202 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. Nr 261, poz. 2603), niezbędnym jest, aby państwowa lub komunalna instytucja kultury zarządzała daną nieruchomością w dniu 5 grudnia 1990 roku oraz w dacie wpisu do rejestru instytucji kultury, z tym, iż uwłaszczenie takie nie może naruszać praw osób trzecich. Podkreślić należy, iż w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego, organ nie może przesądzić, czy zaszłyby przesłanki określone w omawianej normie prawnej albowiem nie jest uprawniony do ich badania. Trafnym jest stanowisko organu, iż żądanie skarżącego nie wynika wprost z normy prawa materialnego a jedynie z założenia, że gdyby nieruchomość w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej stanowiła własność Państwa, skarżącemu, jako państwowej jednostce organizacyjnej, przysługiwałby zarząd nieruchomością, który doprowadziłby do uzyskania przez niego użytkowania wieczystego gruntu oraz własność położonego na nim budynku. Decyzja wydana na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej ma charakter deklaratoryjny, jednakże jak stanowi art. 9 ust. 2 jest podstawą do ujawnienia prawa m.in. w księgach wieczystych. Tak, więc żądane nabycie własności nieruchomości przez Skarb Państwa następowałoby praktycznie w dacie wydania decyzji ostatecznej a zatem nie mogłoby skutkować automatycznym nabyciem przez skarżącego praw do nieruchomości. Ewentualne rozporządzenie przejętą na własność Państwa wnioskowaną częścią nieruchomości musiałoby być podporządkowane przepisom obowiązującym w dacie przejęcia, co oznacza, iż do gospodarki przejętą częścią nieruchomości musiałyby znaleźć zastosowanie przepisy w/w ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym. Nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi, które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości ( wyrok NSA z dnia 25 października 2006 roku II GSK 163/2006, LEX 274855). Reasumując powyższe rozważania Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podzielił stanowisko Ministra, iż skarżący nie był legitymowany do żądania wszczęcia postępowania o przejęcie nieruchomości na własność Państwa w trybie art. 17 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym ( Dz. U. Nr 11, poz. 37 ze, zm.). Jeżeli zatem organ odwoławczy prowadząc postępowanie nie stwierdził według omówionych wyżej kryteriów prawnych przymiotu strony skarżącego, decyzja o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i umorzeniu postępowania podjęta na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa odpowiada prawu. 5 kpa stwierdzić należy, iż skarżący nie wskazał, na czym naruszenie przytoczonej wyżej norm postępowania miałoby polegać. W tej sytuacji zarzut ten nie jest możliwy do oceny. Samo, bowiem podanie przepisów, bez rozwinięcia zagadnienia w uzasadnieniu skargi, czyni zarzut naruszenia zasad postępowania skutkujący istotnym wpływem na wynik rozstrzygnięcia, stwierdzeniem nie umocowanym do merytorycznej analizy. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia, 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.