I OZ 1015/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt IV SA/Wa 720/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści postanawia: oddalić zażalenie A. Z. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2009 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł, A. Z. wnioskiem z dnia 4 sierpnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, wystąpiła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oraz w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnią córką. Skarżąca i jej mąż uzyskują stałe dochody z tytułu umowy o pracę oraz z najmu lokalu w łącznej wysokości ok. 15760 zł brutto miesięcznie (10800 netto). Wnioskodawczyni wskazała, że jest właścicielką trzech mieszkań o powierzchni: 70 m2, 54 m2 i 46 m2 i nie posiada oszczędności. Do wniosku skarżąca dołączyła zestawienie stałych przychodów i wydatków, w którym wykazała, iż uzyskiwane dochody służą w całości na pokrycie stałych wydatków. Do wydatków tych strona zaliczyła wydatki ponoszone na: zakup benzyny, utrzymanie trzech mieszkań, spłatę kredytu bankowego zaciągniętego na zakup mieszkania, spłatę trzech rodzinnych pożyczek na zakup wyposażenia mieszkania oraz na bieżące wydatki związane z prowadzeniem spraw administracyjnych, sądowych i prokuratorskich, polisy ubezpieczeniowe członków rodziny, przedszkole oraz opiekunkę dla córki oraz leki dla członków rodziny. Według oświadczenia strony, po spłacie ww. zobowiązań, miesięcznie na utrzymanie czterech osób (tj. trzyosobowej rodziny skarżącej oraz opiekunki do dziecka) pozostaje kwota ok. 2627 zł (657 zł miesięcznie na jedną osobę). Postanowieniem z dnia 24 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie można uznać, iż A. Z. , ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych wykazała okoliczność, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych ze skargą złożoną na postanowienie w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia, nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że poniesienie kosztów sądowych w sprawie wiązać się będzie dla strony z niebezpieczeństwem, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych dwóch osób dorosłych i jednego dziecka, z wysokością cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkością przeciętnych potrzeb polskiego gospodarstwa domowego prowadzi bowiem do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżąca jest w stanie, bez uszczerbku w utrzymaniu koniecznym swojej rodziny, ponieść koszty opłat sądowych. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca oraz jej mąż uzyskują stałe, wysokie, dochody z tytułu umowy o pracę oraz dochody z wynajmu mieszkania w łącznej wysokości 15760 zł brutto miesięcznie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że posiada trzy mieszkania: przy ul. Działkowej o pow. ok. 70 m2 , przy ul. Orlej 11 o pow. 46 m2 oraz przy ul. Puszczy Solskiej o pow. 54 m2. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (domu jednorodzinnego, mieszkania), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. post. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., FZ 454/04, niepubl.). Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Korzystanie przez stronę z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. W szczególności odnosi się to do sytuacji, w których wpis od skargi nie jest duży - wynosi np. 100 - 200 zł (tak J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2006, wyd. II, kom. do art. 246). Na powyższe postanowienie A. Z. wniosła zażalenie podnosząc, że nie ma możliwości zgromadzenia jakichkolwiek środków na prowadzenie sprawy, gdyż terminy składania skarg do sądu i ich opłacanie - są wymuszane dynamiką spraw, których te skargi dotyczą, a dynamika ta nie jest możliwa do regulowania pod kątem realnego gromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, że jej sytuacja materialna kwalifikuję ją do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W szczególności należy wskazać, że skarżąca, która wykazuje łączny dochód trzyosobowej rodziny w wysokości ok. 15760 zł brutto miesięcznie i jest właścicielem trzech mieszkań nie może być uznana za osobę rzeczywiście ubogą, która ze względu na okoliczności życiowe pozbawiona jest środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone, nawet przy uwzględnieniu wykazanych przez skarżącą wydatków, z których znaczna część nie jest ponadto niezbędna dla utrzymania koniecznego jej i rodziny (kredyty, polisy ubezpieczeniowe). Należy również zwrócić uwagę, iż Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stanem majątkowy, który w przypadku skarżącej jest znaczny. W ocenie Sądu skarżąca w obecnej sytuacji majątkowej, przy racjonalnym gospodarowaniu posiadanymi zasobami pieniężnymi i oszczędnościach w wydatkach jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i najbliższych ponieść koszty sądowe, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł. Wobec powyższego należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 września 2009 r. odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.