II FSK 2664/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 758/09 w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić skargę kasacyjną. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 758/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 1 i 3 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę B. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 lutego 2009 r., wydaną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że skarżąca B. W. pismem z dnia 1 kwietnia 2009 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 19 lutego 2009 r. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2009 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 3155,00 zł. Skarżąca w odpowiedzi na powyższe zarządzenie zwróciła się o zwolnienie z kosztów sądowych. Referendarz sądowy, rozpatrując wniosek skarżącej, postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wniosła sprzeciwu od tego postanowienia, wobec czego wezwano skarżącą do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 6 maja 2009 r. w terminie 7 dni od jego otrzymania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie odebrał mąż skarżącej w dniu 1 października 2009 r., a zatem termin do uiszczenia wpisu upływał w dniu 8 października 2009 r. W konsekwencji Sąd uznał, że wpis od skargi nie został uiszczony we wskazanym terminie, co w myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. obligowało go do odrzucenia tej skargi. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia skarżąca zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.: 1) Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 2 Konstytucji RP poprzez złamanie zasady zaufania do państwa i stanowionego w nim prawa, poprzez niezwykle rygorystyczne i formalne zastosowanie istniejącego prawa bez uwzględnienia "czynnika ludzkiego" tj. szczególnej sytuacji skarżącej oraz niedostatecznej i jedynie formalnej, a nie faktycznej informacji strony o przysługujących jej prawach, - art. 45 ust.1 Konstytucji w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji poprzez uniemożliwienie rozpatrzenia sprawy przez sąd, ze względu na narzucenie opłat sądowych, których strona nie była w stanie ponieść, - art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez uniemożliwienie rozpatrzenia sprawy przez sąd, ze względu na narzucenie opłat sądowych, których strona nie była w stanie ponieść; 2) Naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 220 § 1, 230 § 1 w zw. z art. 243 § 1 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności pozostawienie wymogu uiszczenia opłat sądowych pomimo faktu, że strona nie miała fizycznej możliwości ich ponieść i składała stosowne wyjaśnienia w tym zakresie, - art. 6 p.p.s.a. poprzez niedostateczną i jedynie formalną (w treści druków), a nie faktyczną pomoc stronie i niedostateczne informowanie strony o przysługujących jej prawach, - art. 7 p.p.s.a. poprzez doprowadzenie do sytuacji, w której do merytorycznego rozpatrzenia sprawy konieczne jest złożenie skargi kasacyjnej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz przyznanie wynagrodzenia doradcy podatkowemu w związku z pełnieniem pomocy prawnej z urzędu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wydane z naruszeniem wskazanych przepisów, bowiem Sąd nie uwzględnił szczególnej sytuacji strony, której stan psychiczny, zdrowotny i majątkowy uniemożliwiał skuteczne dochodzenie prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art.220 § 3 p.p.s.a.). Wezwanie do uiszczenia wpisu, jak wskazano wyżej, w rozpoznawanej sprawie zostało doręczone 1 października 2009 r. (k. 41 akt sądowych). Zakreślony termin – bezskutecznie – upłynął z dniem 8 października 2009 r. Powołany przez Sąd pierwszej instancji art. 220 § 3 p.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że: "Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd." Sformułowanie "... podlegają odrzuceniu..." przesądza o obowiązku Sądu odrzucenia środka prawnego (skargi), od którego wpis nie został uiszczony w zakreślonym terminie. Obowiązek ten WSA w Warszawie zrealizował prawidłowo. Bez wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia pozostają przy tym twierdzenia zawarte w skardze kasacyjnej oraz uzupełnieniu do skargi kasacyjnej dotyczące stanu zdrowia i sytuacji majątkowej skarżącej. Choroba skarżącej i wynikające z niej trudności w prowadzeniu bieżących spraw życia codziennego oraz trudna sytuacja finansowa mogły być analizowane wyłącznie w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy, o co strona również w sprawie wnosiła i wniosek ten został już rozpoznany. Rozważanie przedstawionych okoliczności w toku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę ze względu na nieuiszczenie - mimo wezwania - wpisu sądowego należało uznać za niedopuszczalne. Wobec zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej o niedostatecznym informowaniu strony przez Sąd o przysługujących jej prawach podkreślić należy, iż wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało doręczone wraz z pouczeniem o terminie i skutkach jego niedochowania. Nie można także zgodzić się ze skargą kasacyjną, że Sąd naruszył konstytucyjną zasadę prawa do sądu określoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Strona bowiem sama pozbawiła się tego prawa poprzez zaniedbania przy dokonywaniu czynności procesowych. Prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego, jego realizacja zależna jest od spełnienia wymogów proceduralnych, w tym między innymi dotrzymania terminu dla dokonania czynności procesowej jaką jest uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Z tych samych względów nie można uznać, by doszło do naruszenia zasady praworządności (art. 7 Konstytucji), czy zasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji). Podkreślić także należy, że bez wpływu na konieczność uiszczenia wzmiankowanego wpisu sądowego pozostaje kwestia przyznania skarżącej prawa pomocy postanowieniem WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 758/09. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie. W świetle przedstawionych okoliczności brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie naruszało prawo. W myśl art. 220 § 3 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji był bowiem zobligowany do odrzucenia skargi z powodu nieopłacenia wpisu sądowego, mimo skierowania do skarżącej odpowiedniego wezwania. Mając na uwadze, przedstawione okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a.