II FSK 148/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień (sprawozdawca), Sędziowie NSA Stefan Babiarz, WSA del. Beata Cieloch, Protokolant Anna Dziosa, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 8 października 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 480/09 w sprawie ze skargi J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. D. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w O. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 8 października 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 480/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę J. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 maja 2009 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż decyzja organu I instancji została doręczona pełnomocnikowi strony - adwokatowi w dniu 23 marca 2009 r. Termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upłynął w dniu 6 kwietnia 2009 r. Jak wynikało z akt sprawy, odwołanie od wymienionej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia złożono w dniu 9 kwietnia 2009 r. w siedzibie organu I instancji. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik Skarżącego podniósł, że odwołanie zostało podpisane w dniu 6 kwietnia 2009 r. około godziny 10.00 i następnie przekazane aplikantowi adwokackiemu celem nadania za pośrednictwem poczty. Pełnomocnik wyjaśnił, iż tego dnia aplikant w pilnym trybie wyjechał do klienta Kancelarii – Spółki z siedzibą w D. (ok. 100 km od O.), dlatego dopiero po powrocie miał nadać korespondencję w placówce pocztowej. Według twierdzeń pełnomocnika, samochód, którym poruszał się aplikant, w drodze powrotnej w godzinach wieczornych uległ awarii. Wobec braku zasięgu sieci GSM w miejscu zatrzymania samochodu, aplikant nie mógł kogokolwiek poinformować o zaistniałym zdarzeniu. W konsekwencji, do O. dotarł kilka minut po godzinie 24.00. Do wniosku o przywrócenie terminu dołączono notatkę służbową aplikanta adwokackiego, informację od Spółki, kopię dowodu rejestracyjnego samochodu oraz prawa jazdy kierującego. Dyrektor Izby Skarbowej, odmawiając przywrócenia terminu, zacytował art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.), dalej w skrócie "o.p." W ocenie organu II instancji, w niniejszej sprawie pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Przedstawione we wniosku okoliczności nie wyczerpały bowiem przesłanek do przywrócenia uchybionego terminu do złożenia odwołania. Organ podniósł, że przesłankę braku zawinienia w uchybieniu terminowi należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. W odniesieniu zaś do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, należy przyjąć, że osoby te są zobowiązane do szczególnej staranności przy wykonywaniu powierzonego zlecenia, a zatem ocena czy dochowały reguł starannego działania winna być dokonywana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria. W ocenie organu, pełnomocnik, mając świadomość, że jest to ostatni dzień terminu i kierując się regułą starannego działania, powinien skorzystać z możliwości złożenia pisma bez pomocy aplikanta. Jak podkreślił organ, o niezachowaniu reguł starannego działania przy wykonywaniu zlecenia, świadczyła podjęta przez pełnomocnika decyzja o zleceniu aplikantowi wyjazdu do klienta Kancelarii poza miasto wraz z podpisanym odwołaniem w sytuacji, gdy był to ostatni dzień terminu do jego wniesienia, a z założenia powrót aplikanta miał nastąpić ok. godz. 18.00. Ponadto, nawet w przypadku uznania wyjaśnień aplikanta dotyczących awarii samochodu za prawdopodobne, organ zauważył, że po doholowaniu samochodu do B., gdzie został on uruchomiony, aplikant mógł niezwłocznie poinformować pełnomocnika o zaistniałym zdarzeniu, by umożliwić sporządzenie i nadanie odwołania w terminie. Oddalając skargę Sąd I instancji podkreślił, powołując art. 162 o.p., iż wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. W ocenie Sądu, za poprawne należy uznać wnioskowanie Dyrektora Izby Skarbowej, że okoliczności przywołane przez stronę skarżącą we wniosku nie świadczą, by uchybienie terminu do złożenia odwołań nastąpiło bez winy pełnomocnika. Podkreślić należy, iż wyjazd na odległość 100 km od O. do klienta Kancelarii, na którym przygotowywano projekty uchwał oraz załączniki do porządku obrad posiedzenia Rady Nadzorczej, jest spotkaniem którego czas trwania często nie jest do przewidzenia, nie może stanowić usprawiedliwienia w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania. Awaria samochodu aplikanta, późny jego przyjazd do O. nie mogą stanowić okoliczności pozwalających na usprawiedliwienie uchybienia terminu. Niezależnie od tego, czy błąd popełnił pełnomocnik skarżącego czy pracownik jego kancelarii, winę za ten błąd ponosi profesjonalny pełnomocnik, a w konsekwencji również jego mocodawca. Zdaniem Sądu I instancji, przekazanie pisma aplikantowi do wysłania kilka godzin przed upływem terminu nie można argumentować dużą ilością klientów w urzędach pocztowych w godzinach przedpołudniowych, gdyż jak wskazał organ, pismo mogło być złożone przez aplikanta w drodze do klienta Kancelarii, osobiście w sekretariacie organu kontroli skarbowej. Od powyższego orzeczenia Skarżący wniósł skargę kasacyjną żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono obrazę art. 145 § 1 pkt. 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 162 § 1 o.p. poprzez nieuwzględnienie skargi i uznanie, iż Dyrektor Izby Skarbowej w postanowieniu z dnia 8 maja 2009 r. nie naruszył art. 162 § 1 o.p. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż wbrew stanowisku Sądu I instancji, pełnomocnik Skarżącego powierzając wysłanie zaadresowanej przesyłki zawierającej odwołania swojemu pracownikowi nie naruszył reguł starannego działania (art. 162 § 1 o.p.), gdyż zapewnił wykonanie czynności przy użyciu najlepszych w danych warunkach środków, tj. (1) zabezpieczył niezawodny środek transportu w postaci nowego samochodu osobowego, (2) przekazał podpisane odwołania w zaadresowanej kopercie, (3) zapewnił odpowiednią ilość czasu z uwzględnieniem prawie sześciogodzinnej rezerwy na wykonanie zadania, (4) które powierzył osobie o dużym doświadczeniu będącej w stanie owemu zadaniu sprostać. Zdaniem autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie dostrzegł, że nie może być naruszeniem należytej staranności brak przewidzenia przez pełnomocnika Skarżącego takich zdarzeń losowych, które w ówczesnych warunkach należało uznać za mało prawdopodobne. W ocenie Skarżącego, za równie mało prawdopodobne można uznać tak awarię nowego, dotychczas bezawaryjnego samochodu, co nagłe zasłabnięcie czy inne trwałe zdarzenie, które uniemożliwiłoby aplikantowi pełnomocnika Skarżącego wykonanie powierzonego mu zadania w terminie. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, przezwyciężenie zaistniałej przeszkody nie było możliwe w jakikolwiek sposób, co Skarżący – zdaniem autora skargi kasacyjnej – uprawdopodobnił. Za naruszające art. 162 § 2 o.p. należy uznać również podtrzymane przez Sąd twierdzenie organu, iż aplikant winien złożyć sporządzone odwołanie w siedzibie organu kontroli skarbowej w drodze do klienta, czego zaniechanie stanowi naruszenie należytej staranności. Usprawiedliwione i poparte wieloletnim doświadczeniem przypuszczenie, że po powrocie do O. będzie istniała kilku godzinna rezerwa czasowa na wykonanie zadania, uzasadniała szybką podróż do klienta bez tracenia czasu na poszukiwanie urzędów pocztowych w mijanych miejscowościach. Ponadto skierowanie się do siedziby organu kontroli skarbowej w celu złożeniu odwołań było tym bardziej niecelowe, że organ ów zlokalizowany jest w miejscu, w którym prowadzone były wówczas liczne roboty drogowe, utrudniające i opóźniające komunikację w znaczący sposób, co Skarżący podnosił we wniosku a czemu organ nie oponował. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.), dalej w skrócie "o.p.", w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p.). Na gruncie niniejszej sprawy kwestią sporną jest to, czy termin do wniesienia odwołania, którego nie dochowała Strona, mógł być przywrócony. Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów podatkowych, zgodnie z którym Strona nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu. Na wstępie należy zauważyć, że oceniając kwestię winy po stronie podmiotu, który uchybił terminowi do wniesienia odwołania, należy działania pełnomocnika traktować jak działania samej Strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżący nie wykazał, że ani on, ani jego pełnomocnicy nie ponoszą winy w zakresie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela w tym zakresie stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym przywrócenie terminu nie jest możliwe, jeżeli Strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W takiej sytuacji nie sposób bowiem uznać, że Strona nie ponosi winy w uchybieniu terminu, a wręcz przeciwnie – jest to okoliczność wskazująca, że Strona winę ponosi. Niedochowanie należytej staranności tym bardziej jest okolicznością wskazującą na winę, której nie może sanować wylegitymowanie się dokumentami wskazującymi na podjęcie pewnych działań, które jednakże zostały przedsięwzięte już po tym, gdy Strona brakiem należytej staranności spowodowała, że termin i tak nie mógł być dochowany. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest zresztą utrwalone zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt II FSK 616/05, publ. ONSAiWSA z 2007 r. nr 3, póz. 67, z dnia 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99,LEX nr 45409, z dnia 11 kwietnia 1997 r., sygn. akt III SA 1581/95, niepubl.), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak (w:) B.Adamiak, J.Borkowski, R.Mastalski, J.Zubrzycki "Ordynacja podatkowa. Komentarz." Oficyna Wydawnicza Unimex Wrocława 2004, s. 586). Obowiązek zaś uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ podatkowy. Organ podatkowy dokonuje oceny , czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swojej winy , i bierze pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne ,oceniając winę według obiektywnych mierników staranności (por. S. Babiarz,B. Dauter ,B. Gruszczyński , R.Hauser ,A.Kabat ,M. Niezgódka – Medek "Ordynacja podatkowa _Komentarz s.486-487). Z przedstawionych przez Stronę ustaleń faktycznych wynika, że złożenie odwołania zostało powierzone aplikantowi, na kilka godzin przed upływem terminu na dokonanie tej czynności, przy czym aplikant przed wysłaniem odwołania w urzędzie pocztowym wybrał się w podróż własnym środkiem transportu do jednego z klientów. W trakcie tej podróży samochód uległ awarii, a aplikant nie mógł o niej od razu powiadomić swojego mocodawcy z powodu braku zasięgu sieci GSM. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w całości podzielić pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym powierzenie ważnego pisma procesowego aplikantowi na kilka godzin przed upływem terminu na jego złożenie, w sytuacji gdy aplikant udaje się w podróż samochodem do oddalonego klienta, jest wyrazem braku należytej staranności, jakiej należy oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika. Doświadczenie życiowe nakazuje bowiem uznać, że awaria samochodu może mieć miejsce, niezależnie od tego, czy wcześniej w samochodzie przytrafiały się usterki. Strona podniosła w skardze kasacyjnej, że wymaganie od pełnomocnika, by w porze wieczornej, w terminie około 3 godzin, sporządził 4 odwołania od decyzji, których tylko akta pełnomocnika liczą około 500 stron, a pliki źródłowe znajdują się na przenośnym komputerze aplikanta, jest niezrozumiałe i może być odczytane jako zachęcanie do działania na szkodę interesów skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny nie akceptuje powyższej argumentacji, zauważając, iż umiejscowienie plików źródłowych wyłącznie na przenośnym laptopie aplikanta oraz brak kopii zapasowej sporządzonych odwołań umożliwiających szybkie wydrukowanie i złożenie ich w wymaganym terminie dodatkowo wskazują, że strona nie dołożyła należytej staranności, aby zminimalizować ryzyko uchybienia terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela także w pełni stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2010r., sygn. akt I FSK 109/10. Wobec powyższego należało na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzec jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).