II SA/Po 428/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w Poznaniu w dniu 13 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak Pismem z dnia (...) marca 2009 r. skarżący L. G. zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z wnioskiem o przyznanie uprawnień kombatanta. Wniosek został uzasadniony trwałą utratę zdrowia jaka nastąpiła w czasie trwania II wojny światowej, która nastąpiła w związku z wykonywaniem przez wnioskodawcę pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym należącym do Niemca. Decyzją z dnia (...) kwietnia 2009 r., nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie (dalej w skrócie Kierownik Urzędu) odmówił przyznania L. G. wnioskowanych uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że podnoszona przez stronę praca przymusowa na rzecz III Rzeszy oraz poniesienie uszczerbku na zdrowiu podczas wykonywania tej pracy nie była represją/działalnością kombatancką w rozumieniu przepisów art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 Nr 42, poz. 371 ze zm.). O ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia (...) kwietnia 2009 r. wniósł L. G. podtrzymując, iż decyzja organu I instancji była dla niego krzywdząca i uwłaczająca. Podtrzymał on, że trwałego uszczerbku na zdrowiu doznał wskutek represji niemieckiej. Decyzją z dnia (...) maja 2009 r., Nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia (...) kwietnia 2009 r. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, że przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach nie wiążą żadnych skutków prawnych z tytułu uszczerbku na zdrowiu doznanego w wyniku zranienia strony przez członka formacji SS. Tym samym okoliczności podnoszone przez skarżących nie mogą zostać uznane za podstawę do przyznania uprawnień kombatanckich. Wykonywanie pracy przymusowej nie stanowiło działalności kombatanckiej bądź działalności równorzędnej z kombatancką. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. G. Przyznał on, że praca przymusowa na rzecz III Rzeszy nie była działalnością kombatancką, wskazał jednakże iż to właśnie na skutek złego traktowania przez Niemców podczas wykonywania pracy przymusowej doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie Sądu, Kierownik Urzędu prawidłowo przyjął, na podstawie ustalonego stanu faktycznego, iż skarżący nie spełnił przesłanek uzasadniających przyznanie mu statusu kombatanta. Granice rozpatrywanej sprawy nakreślone zostały we wniosku L. G., z załączonym życiorysem, w którym zwrócił się on do Kierownika Urzędu o przyznanie uprawnień kombatanckich, wskazując, że w trakcie wykonywania pracy przymusowych był on bity, w wyniku czego doznał trwałego uszczerbku na zdrowiu. Skarżący podkreśla, iż Niemcy stosowali wobec niego przemoc, która doprowadziła w ostateczności do trwałego uszczerbku na zdrowiu w postaci wycięcia żebra oraz obcięcia lewego płuca. Sąd stwierdza, iż Kierownik Urzędu wskazanych przez Skarżącego okoliczności związanych z Jego przeżyciami w okresie okupacji nie kwestionuje. Organ nie zgadza się natomiast, by wskazane postawy i działania uznać za działalność równorzędną z działalnością kombatancką. Istota sporu dotyczy więc tego, czy doznana przemoc fizyczna wypełnia ustawowe przesłanki umożliwiające zakwalifikowanie danej osoby jako kombatanta. Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ściśle definiuje w art. 1 - 4, jakiego rodzaju działalność uznaje się za kombatancką, za równorzędną z kombatancką, a także jakiego rodzaju represje stanowią podstawę do zastosowania ww. przepisów w stosunku do osób, które im podlegały, a orzecznictwo wyjaśnia rozumienie poszczególnych przesłanek ustawowych, pozwalających na zastosowanie określonej kwalifikacji prawnej. Powołując się na orzecznictwo stwierdzić trzeba, iż "Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy o kombatantach i przyznania uprawnień wynikających z niej z tytułu przeżyć i udręki, jakie niosły za sobą działania wojenne." (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2002 r., sygn. akt V SA 2781/02). Te doświadczenia, rzutujące z pewnością na całe dalsze życie skarżącego, nie stanowią jednakże podstawy do uznania ich za działalność kombatancką lub równorzędną z nią. Zdaniem Sądu, opierającego się także na doświadczeniu życiowym oraz wiedzy, przemoc fizyczna była udziałem wielu, prawdopodobnie większości osób wykonujących pracę przymusową na rzecz Niemców. Nie można jednak traktować doznanej przemocy jako "represji", gdyż mieściła się ona w regułach życia pod okupacją, i dotykała - co do zasady - wszystkich Polaków. Reasumując, wszelkie formy przemocy jakiej doświadczył skarżący i jego rodzina podczas okupacji są bezsporne. Okoliczności te jednak skonfrontowane z brzmieniem przepisów ustawy o kombatantach nie wyczerpują przesłanek uzasadniających przyznanie wnioskowanych uprawnień. W badanym przypadku Kierownik Urzędu podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 151 w zw. z art.120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu oraz wobec nie zażądania przez skarżącą przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżąca został poinformowana Na marginesie wskazać należy, iż z racji doznanej represji skarżący może złożyć do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87 poz. 395 z późn. zmianami), przy czym wskazać należy, iż warunkiem przyznania takiego świadczenia była deportacja do pracy przymusowej poza granice II RP (granice sprzed 1939 r.). Prawem do świadczenia przewidzianego w ustawie objęto bowiem przypadki represji zaostrzonej w stosunku do obowiązku pracy na terenach okupowanych, bądź samej deportacji. Brak jest natomiast podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego w gospodarstwie niemieckiego osadnika, które położone było na terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., lecz będącego pod okupacją III Rzeszy w latach 1939-1945, uprawnia do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego. W rozpatrywanym przypadku z akt sprawy nie wynika, gdzie skarżący wykonywał wskazywaną pracę przymusową, stąd Sąd wyłącznie pod rozwagę podaje możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w powołanej wyżej ustawie. /-/ D. Rzyminiak - Owczarczak