II GSK 498/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia del. WSA Jacek Czaja (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 13 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 312/09 w sprawie ze skargi J.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 312/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2009 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia. J. S. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2000 r. do marca 2003 r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2000 r. do sierpnia 2002 r. i od stycznia 2003 r. do lutego 2003 r., należności z tytułu składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od grudnia 2001 r. do sierpnia 2002 r. oraz od października 2002 r. do marca 2003 r. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia opisanych wyżej należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze. zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym przypadki całkowitej nieściągalności określa ustawa. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku J. S. nie można stwierdzić braku całkowitej nieściągalności, ponieważ dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki obciążając jego lokal mieszkalny oraz nieruchomość gruntową, dla których Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgi wieczyste o nr [...] i [...]. Organ stwierdził, że wnioskodawcy przyznano świadczenie emerytalne w wysokości 1.598,91 zł miesięcznie, które podlega zajęciu w ramach egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w. Dodatkowo ustalił, że J. S. jest właścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen LT 35 D 2,4, rok Sygn. akt II GSK 498/10 produkcji 1994, zaś małżonka wnioskodawcy pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.561,84 zł brutto. Organ odwoławczy zauważył, że możliwość umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wynika z art. 28 ust. 3a i 3b cyt. ustawy. Ponadto, w myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ odwoławczy podkreślił, że analiza sytuacji ekonomicznej J. S. i jego bliskich nie dała podstaw do stwierdzenia, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Co do okoliczności dotyczącej usunięcia skutków pożaru mieszkania, organ odwoławczy ustalił, że skarżącemu przyznano zasiłek celowy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w kwocie 2.500 zł. Ponadto organ odwoławczy wziął pod uwagę okoliczność, że w dacie, gdy istniały już zaległości z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie, skarżący dokonał jednorazowej wpłaty kwoty 1.172,13 zł z tytułu podatku VAT, co, zdaniem tego organu dowodzi, że skarżący może regulować swoje zobowiązania. J. S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G., zarzucając jej błędną interpretację art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w konsekwencji art. 32 Konstytucji oraz naruszenie art. 8 i 7 k.p.a. Skarżący podniósł, że z art. 28 ust. 3 pkt. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, iż działalność gospodarczą może zlikwidować także osoba fizyczna, a odpowiedzialność takiej osoby ogranicza się do majątku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. Skarżący podkreślił Sygn. akt II GSK 498/10 między innymi, że zlikwidowanie tego majątku winno spowodować umorzenie niezaspokojonych zobowiązań, a odmowa umorzenia zaległości narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że w świetle przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 poz. 74) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ odwoławczy prawidłowo ocenił brak podstaw do stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, z powodu niewystąpienia żadnej z przesłanek określonych ustawą. Sąd pierwszej instancji zauważył również, że rozważając kwestię możliwości umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek w sytuacji, gdy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia, organ odwoławczy uwzględnił sytuację majątkową skarżącego, ustalił posiadane przez niego mienie ruchome i nieruchome, bieżące przychody rodziny skarżącego i pod tym kątem zbadał czy występują przesłanki umorzenia. W świetle powyższego, zdaniem Sądu pierwszej instancji, ocenie dokonanej przez organ odwoławczy nie można zarzucić dowolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie podzielił także zarzutu skarżącego, jakoby zakończenie prowadzenia przez osobę fizyczną działalności gospodarczej winno skutkować umorzeniem niezaspokojonych zobowiązań. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organ odwoławczy trafnie ocenił, że art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odnosi się wyłącznie do podmiotów prawa handlowego, gdyż w przepisie tym mowa jest o ustaniu bytu prawnego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, co wiąże się z obowiązkiem przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego, którego celem jest m.in. zaspokojenie wierzycieli i podział pozostałego majątku. W przypadku osoby fizycznej, która kończy działalność gospodarczą, wprawdzie następuje rozliczenie wynikłych z tej działalności rachunków, nie przeprowadza się jednak postępowania likwidacyjnego, bowiem nie ma tu do czynienia z ustaniem bytu prawnego osoby fizycznej. Dlatego też zarzut naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa Sąd pierwszej instancji uznał za chybiony. Skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji złożył J. S. i zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i Sygn. akt II GSK 498/10 przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. Zaskarżonemu wyrokowi wnoszący skargę kasacyjną zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 4 cyt. ustawy możliwe jest stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek osób będących podmiotami prawa handlowego, natomiast niemożliwe jest takie stwierdzenie w stosunku do osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że takie zróżnicowanie przyjęte przez Sąd jest sprzeczne zarówno z treścią tego przepisu, jak i z art. 32 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami - dalej jako: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania sądowego. Zakres rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest więc ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, poza nieważnością postępowania sądowego, która w sprawie niniejszej nie zachodzi. Zauważyć należy, że skarga kasacyjna oparta została na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., a więc na zarzucie naruszenia prawa materialnego, co zdaniem autora skargi kasacyjnej miało polegać na dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 28 ust. 3 pkt 4 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zarzut ten jest bezzasadny. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że przytoczony przez autora skargi kasacyjnej przepis - art. 28 ust. 3 pkt 4 cyt. wyżej ustawy, znajduje się w podstawowej jednostce redakcyjnej (podzielonej na ustępy), gdzie ustawodawca wskazał warunki, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Całkowita nieściągalność należności w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pozwala z kolei na ich umarzanie, w całości lub w części - art. 28 ust. 1 tej ustawy. Sygn. akt II GSK 498/10 Powracając do oceny zarzutu skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że jej autor kwestionuje przyjętą przez Sąd pierwszej instancji wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 4 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis - mając na uwadze jego usytuowanie we wskazanej jednostce redakcyjnej - otwiera możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji, gdy nie nastąpiło zaspokojenie należności z tego tytułu w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobował ocenę wyrażoną przez organ odwoławczy, iż przepis art. 28 ust. 3 pkt 4 tej ustawy odnosi się wyłącznie do podmiotów prawa handlowego, a w przypadku zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę fizyczną "nie przeprowadza się postępowania likwidacyjnego" Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, że egzekwowane od J. S. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powstały w związku z prowadzeniem przez niego działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej ( Dz.U. Nr 101, poz. 1178 ze zm), przy czym zakończenie prowadzenia tej działalności nastąpiło z chwilą wykreślenia jej z ewidencji działalności gospodarczej. Wykreślenie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w przypadku zawiadomienia o zaprzestaniu wykonywania działalności gospodarczej (art. 7e pkt 1 ustawy - Prawo działalności gospodarczej), nie jest zakończeniem postępowania likwidacyjnego w rozumieniu art. 28 ust. 3 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle powyższego, zarzut skargi kasacyjnej jest bezzasadny. Poddanie kontroli zaskarżonego orzeczenia w odniesieniu do zarzutu domniemanego naruszenia art. 32 Konstytucji RP jest utrudnione, z uwagi na brak należytego uzasadnienia wskazanej podstawy kasacyjnej. W konsekwencji tej ułomności skargi kasacyjnej, niemożliwe jest szersze ustosunkowanie się do tego zarzutu, jakkolwiek w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do zasady, nie ma widocznych podstaw do zakwestionowania prawidłowości zaskarżonego orzeczenie z uwagi naruszenie bądź zasady równego traktowania przez władze publiczne, bądź to zakazu stosowania dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Z tych wszystkich względów oraz na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.