I SA/Bd 294/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka Protokolant Asystent sędziego Waldemar Dąbrowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2009r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości 3. zasądza od Skarbu Państwa (Kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata J. O. kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Skarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z [...]r. odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych odsetek za zwłokę od składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia [...]r. na skarżącego przeniesiono odpowiedzialność za zaległe należności z tytułu składek obciążające M. K.. Złożone odwołanie, jak i późniejsza apelacja zostały oddalone. Wnioskiem z [...]r. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie należności z tytułu składek - odsetek za zwłokę, wskazując, iż nie jest w stanie spłacić długów swojej żony z renty, z której obecnie pobierana jest kwota na pokrycie innych zobowiązań przez nią zaciągniętych. Wskazał także, że jest chory i nie ma możliwości podjęcia dodatkowej pracy. W trakcie postępowania ustalono, iż skarżący utrzymywał się ze świadczenia rentowego w wysokości 625 zł brutto, nie miał rachunków bankowych, udziałów w firmach i przedsiębiorstwach, wierzytelności, ruchomości ani majątku nieruchomego; mieszkał w mieszkaniu należącym do zasobów ADM, którego głównym najemcą była teściowa, zajmował jeden pokój, za który płacił 150 zł miesięcznie, ponadto 200 zł miesięcznie przeznaczał na zakup leków oraz 56 zł na spłatę kredytów. Na utrzymaniu skarżącego pozostawała 23 letnia córka i 4 letnia wnuczka; z żoną nie mieszkał od 10 lat; miał zaległości z tytułu podatków. Z tytułu zaległości prowadzona była wobec skarżącego i jego żony, egzekucja za pośrednictwem Naczelnika I Urzędu Skarbowego w T. Organ I instancji decyzją z dnia [...]r. odmówił umorzenia należności, pomimo wykazania trudnej sytuacji, argumentując odmowę skutecznością prowadzonej w stosunku do skarżącego egzekucji. Od powyższej decyzji skarżący pismem z dnia [...]r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...]r. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z [...]r. jednakże Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2008r. (sygn. akt V SA/Wa 860/08) wydanym wskutek skargi H. K., uchylił decyzję organu II instancji i nakazał ponowne przeprowadzenie postępowania zmierzającego do wyważenia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Podczas ponownie przeprowadzonego postępowania organ II instancji ustalił, iż skarżący obecnie utrzymuje się z przyznanego świadczenia rentowego (renta stała) z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 889,54 zł brutto, z którego 45 zł potrącane jest tytułem zaliczki na podatek dochodowy, a 80,06 zł - tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne, tym samym 764,48 zł pozostaje do wypłaty. Pismem z dnia 4 marca 2009r. skarżący poinformował, iż jego dotychczasowa sytuacja materialno-prawna nie uległa zmianie, podkreślił przy tym, iż żyje na pograniczu nędzy i ubóstwa. W związku z powyższym przyjęto za obowiązujące, wcześniejsze ustalenia. Ponadto organ ustalił, że w stosunku do zaległości figurujących na koncie skarżącego obecnie nie są prowadzone żadne działania egzekucyjne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji powołując się na dyspozycję art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek W ocenie organu skuteczność prowadzonej wcześniej egzekucji w stosunku do zadłużenia za okres do grudnia 1998r. daje możliwość dochodzenia zadłużenia w drodze egzekucji prowadzonej za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego w odniesieniu do pozostałego okresu, tj. po styczniu 1999r., przez co nie konkretyzuje się przesłanka umorzenia zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 5. Zdaniem organu przy braku jakichkolwiek dodatkowych obciążeń (brak zaległości z innych tytułów) nie można wykluczyć, iż możliwa byłaby spłata zadłużenia w dłuższym okresie czasu w ramach układu ratalnego. Ponadto organ zaznaczył, iż nie znajduje zastosowania przepis art. 28 ust. 3 pkt 6, gdyż nie można przesądzać braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (zwłaszcza w świetle dotychczas prowadzonych działań). Z kolei wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (brak konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a). Organ zaznaczył, iż argument skarżącego o toczącym się postępowaniu upadłościowym bądź w przedmiocie ogłoszenia upadłości jest chybiony, gdyż takie postępowania nie miały miejsca, co potwierdził Sąd Rejonowy Wydział Gospodarczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych. W ocenie organu rozpatrując sprawę dokonano prawidłowego rozdzielenia składek ze względu na źródło finansowania, wobec czego, zgodnie z art. 30 pod uwagę nie wzięto jedynie składek finansowanych przez ubezpieczonych (pracowników) niebędących ich płatnikami. H. K. decyzję Prezesa ZUS zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zarzucając jej naruszenie elementarnych zasad prawa materialnego, jak i prawa rzeczowego. W związku z powyższym wniósł o cofnięcie w całości decyzji Prezesa ZUS z dnia [...]r. jako decyzji ostatecznej, gdyż sprawa ta jest już prawomocnie orzeczona/osądzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 listopada 2008r. sygn. akt V SA/Wa 860/08. Jednocześnie wniósł, stosownie do art. 61 § 2 k.p.a., o wstrzymanie w całości wykonania decyzji i stosownie do art. 58 § 1 pkt. 4 k.p.a. o jej odrzucenie w całości, z uwagi na prawomocne osądzenie. Ponadto powołując się na art. 158 k.p.a. wniósł o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek z uwagi na inne przesłanki, niż w niej podniesione. Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W niniejszej sprawie wypowiadał się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z dnia 04 listopada 2008r uchylił decyzję Prezesa ZUS z [...]. Stanowisko co do oceny prawnej, jak i wskazania w toku dalszego postępowania są dla organu (także Sądu orzekającego w tej sprawie) wiążące. Analizując przedmiotową ocenę, należy podkreślić, że Sąd w powołanym wyroku uznał, że organ dopuścił się naruszenia zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 kpa, ponieważ oceniając przesłanki umorzenia skupił się wyłącznie na interesie społecznym pomijając uwzględnienie w sprawie słusznego interesu obywatela tj. skarżącego. Sąd podkreślił, że interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela i sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna z interesem publicznym. Sąd wskazał, że ponownie rozstrzygając sprawę organ winien działać w granicach zakreślonych wypływającą z art. 80 kpa zasadą swobody w podejmowaniu decyzji i równocześnie kierować się nałożonym w art. 77 § 1 kpa obowiązkiem wnikliwego i szczegółowego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co powinno prowadzić do właściwego wyważenia interesu społecznego i ważnego interesu obywatela. Analizując, w kontekście powyższych wskazań, zaskarżoną decyzję z 26 marca 2009r Sąd uznał, że ponownie przeprowadzone postępowanie nie spełnia wymogów, które nałożone zostały na organ powołanym wyżej wyrokiem. W zaskarżonej decyzji, w ślad za stanowiskiem zaprezentowanym w poprzedniej decyzji uchylonej przez Sąd, organ ustalił po przeanalizowaniu sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, że stan faktyczny wypełnia przesłankę ważnego interesu obywatela. Na moment wydawania zaskarżonej decyzji skarżący utrzymywał się z renty stałej w wysokości 889,54zł brutto, z której 45 zł potrącane jest jako zaliczka na podatek dochodowy, 80,06zł – tytułem składki na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący zajmuje pokój w mieszkaniu, którego głównym najemcą jest teściowa. Z tego tytułu płaci 150 zł. Miesięcznie przeznacza 200zł na leki i 56 zł na spłatę kredytów. Na jego utrzymaniu pozostaje córka w wieku 25 lat (bezrobotna bez prawa do zasiłku) oraz 6-letnia wnuczka. Skarżący ma zaległości podatkowe. Organ w zaskarżonej decyzji powołał przepisy mające zastosowanie w sprawie tj. art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust 1 rozporządzenia z 31.07.2003r Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji oparte zostało na uznaniu administracyjnym, zgodnie z którym przy ustaleniu przez organ, że zachodzi chociaż jedna z przesłanek umorzenia zaległości wobec ZUS, może on, ale nie musi, udzielić ulgi. Jednocześnie wybór stanowiska przy uznaniu administracyjnym także winien być uzasadniony. W zaskarżonej decyzji brak uzasadnienia, dlaczego organ mając do wyboru odmowę lub przyznanie ulgi, uznał, że skarżącemu nie zostanie przyznania ulga w postaci umorzenia. Jednocześnie w sprzeczności pozostają twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na stronie 3 i 6 co do istnienia zaległości podatkowych u skarżącego. Organ ustala, że skarżący ma takie zaległości i jednocześnie stwierdza brak jakichkolwiek dodatkowych obciążeń. Nade wszystko jednak organ w zaskarżonej decyzji nie przedstawił swojego stanowiska, co do interesu społecznego w umorzeniu skarżącemu zaległości w sytuacji, gdy kontynuacja egzekucji należności, przy ustalonych dochodach, spowoduje potrzebę sięgnięcia przez stronę do środków z pomocy społecznej. Ocena tych okoliczności powinna stanowić fragment uzasadnienia zastosowanego uznania administracyjnego. Takie zobowiązanie dla organu płynęło z wiążących wskazań wyroku Sądu z 04.11.2008r. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i na podstawie art. 152 określił że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.