II SA/Wa 334/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędziowie WSA Joanna Kube, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję z dnia [...] listopada 2008 r., 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. M. 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. A. M. złożył do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. Po rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. odmówił przyznania żądanego świadczenia i następnie rozpatrując wniosek A. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. Organ ustalił, iż A. M. urodził się w dniu [...] września 1975 r., a więc w dacie podejmowania decyzji był w wieku 33 lat. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 10 czerwca 2008 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do dnia 30 czerwca 2007 r., przy czym datę powstania tej niezdolności lekarz orzecznik ustalił na dzień 20 września 2007 r. Zainteresowany legitymował się okresem składkowym w rozmiarze 7 lat, 4 miesięcy i 8 dni. Jest to okres nieadekwatny do jego wieku. Na ostatnie dziesięciolecie, przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, okres składkowy wynosił 2 lata, 9 miesięcy i 23 dni. Ostatni okres płacenia składek zakończył się w dniu 31 marca 2005 r. Był on poprzedzony okresami braku opłat to jest od 1 marca do 1 listopada 2004 r. od 1 marca 2000 r. do 19 listopada 2003 r., oraz okresami wcześniejszymi od 24 września 1994 r. do 3 marca 1997 r. i od 1 lipca do 23 września 1993 r. Zainteresowany nie podał żadnych szczególnych okoliczności usprawiedliwiających powyższy stan faktyczny. Nadto wskazywał, iż istotnie "żył dorywczo". A. M. nie otrzymał renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. W ocenie organu, analiza przebiegu ubezpieczenia przeprowadzona pod kątem art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 23, poz. 353 ze zm.), prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych, nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach nie była ustalona u A. M. przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Zatem nie istniały przeciwwskazania, uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. A. M. zaskarżył powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie pełnomocnik A. M. złożył do akt sprawy dwa dokumenty. Pierwszy wydany przez Dyrektora Narodowej Kasy Wojskowej Ubezpieczenia Społecznego dotyczący ubezpieczenia skarżącego we Francji w okresie od dnia 27 listopada 2000 r. do dnia 26 września 2003 r. i drugi z Krajowego Urzędu Skarbowego w Wielkiej Brytanii, dotyczący jego pracy w Wielkiej Brytanii. Oświadczył, iż z uwagi na stan zdrowia i możliwości percepcyjne, skarżący nie był w stanie złożyć tych dokumentów podczas postępowania administracyjnego. Wskazywał, iż dokumenty te świadczą o przedsiębiorczości skarżącego przy poszukiwaniu pracy i w innym wymiarze określają jego okres uiszczania składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w tej sprawie - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 23, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione. Art. 83 ust. 1 ustawy umożliwia przyznanie świadczenia społecznego, jeżeli istnieją szczególnie uzasadnione okoliczności usprawiedliwiające brak spełniania wymaganych w trybie zwykłym przesłanek do otrzymania świadczenia (jak np. zachowania wymaganych okresów w opłacaniu składek), przy jednoczesnej niemożności podjęcia pracy przez starającego się o to świadczenie z uwagi na jego wiek lub orzeczoną niezdolność do wykonywania pracy. Podkreślenia wymaga okoliczność, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie, ale zaistnienie w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających niemożność uzyskania danego świadczenia w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie nie wykazano szczególnych okoliczności, które mogły mieć wpływ na niemożność uzyskania przez skarżącego uprawnień rentowych w trybie zwykłym. W niniejszej sprawie skarżący z przyczyn zdrowotnych nie był w stanie przedstawić organowi istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy dokumentów, w tym zwłaszcza dokumentu potwierdzającego uiszczenie składek na ubezpieczenie we Francji w okresie 3 lat (październik 2000 r. - wrzesień 2003 r.). Podkreślić tu także należy, iż organ nie pouczał skarżącego o takiej możliwości, skupiając się podczas rozpatrywania niniejszej sprawy wyłącznie na składkach na ubezpieczenie społeczne odprowadzanych w Polsce. W takiej sytuacji należy uznać, iż organ nie dochował należytej staranności w rozpatrywaniu niniejszej sprawy, zwłaszcza, że znając stan zdrowia skarżącego powinien liczyć się z jego nieporadnością w załatwianiu niniejszej sprawy i z tych względów był zobligowany do szerszego informowania zainteresowanego o jego prawach. Naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego (art.7, art. 9 kpa), w rozpatrywaniu sprawy miało niewątpliwie wpływ na jej wynik i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien ustosunkować się do przedstawionych przez skarżącego dokumentów i przeanalizować je pod kątem na ile zmieniają one okres składkowy, zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem u A. M. całkowitej niezdolności do pracy. Organ powinien, w celu dogłębnego wyjaśnienia sprawy, wezwać zainteresowanego do złożenia wszelkich dokumentów dotyczących jego zatrudnienia za granicą (ewentualnie poza UE), i ustalić czy ewentualne inne okresy składkowe z tytułu pracy za granicą mogą być zaliczone do okresów składkowych w Polsce. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132 i art. 145. § 1 pkt 1 c przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w zakresie nieopłaconych kosztów pomocy prawnej, świadczonej z urzędu, orzekł na zasadzie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i stosownie do § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).