II GSK 97/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz Cysek Hanna Kamińska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 788/09 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuję sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od skarżącego M. K. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 zł (sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 788/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia: W dniu 20 września 2008 r. M.K. (dalej: jako skarżący) przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, przeprowadzanego przez Komisję Egzaminacyjną Nr [...] do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, wobec czego egzamin został złożony z wynikiem negatywnym. Skarżący złożył odwołanie od w/w uchwały, wnosząc o jej uchylenie oraz ustalenie prawidłowej ilości punktów uprawniających do wpisania na listę aplikantów radcowskich. Zdaniem skarżącego bezzasadnie nie zostały mu przyznane punkty za prawidłowe w jego ocenie odpowiedzi na pytania egzaminacyjne nr: 98, 102, 206, 238. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. Jak wskazał, poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu, jak i jego przebieg. Egzamin został przygotowany w trybie zgodnym z wymogami ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz rozporządzenia z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i adwokackiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, ze zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wskazało na prawidłowe ustalenie egzaminu konkursowego skarżącego, a zatem uzyskał on z egzaminu 189 punktów. Minister Sprawiedliwości nie podzielił argumentów skarżącego, które miałyby świadczyć o wadliwości kwestionowanych pytań. W ocenie Ministra Sprawiedliwości każde z kwestionowanych pytań zostało sformułowane w sposób jednoznaczny i zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź, zaś test egzaminacyjny odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych. W ocenie Ministra Sprawiedliwości żadne z pytań zawartych w teście nie wykraczało poza zakres materiału określonego ustawą o radcach prawnych. Minister Sprawiedliwości w sposób szeroki dokonał analizy kwestionowanych pytań egzaminacyjnych, podzielając stanowisko zajęte w zaskarżonej uchwale. Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sąd pierwszej instancji uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 98, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd." Skarżący udzielił na ww. pytanie odpowiedzi "A", podczas gdy prawidłową w ocenie organu jest odpowiedź "C". Sąd podzielił stanowisko organu, że taka jest prawidłowa odpowiedź. Sąd pierwszej instancji wprawdzie podzielił stanowisko organu w kwestii prawidłowości odpowiedzi na to pytanie, tym niemniej pytanie to nie odpowiadało standardom, jakim powinny odpowiadać pytania przedstawione w teście wyboru. Zagadnienie, którego pytanie dotyczy, budziło bowiem wątpliwości, które wyjaśniło orzecznictwo Sądu Najwyższego. W następstwie uznania skarżącemu punktu za powyższe pytanie, uzyskałby on 190 punktów, a tym samym wynik egzaminu byłby dla niego pozytywny. Skargą kasacyjną Minister Sprawiedliwości zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy poprzez uwzględnienie skargi i przyjęcie, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w sytuacji, gdy decyzja ta nie narusza wskazanego przepisu, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i art. 339 ustawy o radcach prawnych, polegające na wadliwym przyjęciu, że pytanie nr 98 egzaminu konkursowego na aplikacje radcowską nie spełnia wymagań, o jakich mowa w treści tego przepisu i ustalenie, iż odpowiedź na to pytanie nie wynika z przepisów prawa, a z wykładni systemowej, podczas gdy pytanie to jest w pełni zgodne z przepisami przywołanej ustawy o radcach prawnych. Wskazując na te naruszenia Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości oparta jest na usprawiedliwionych podstawach. W zaskarżonym wyroku doszło do zarzuconego naruszenia prawa przez Sąd pierwszej instancji. Przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania, zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzuty organu co do prawidłowości sformułowania pytania nr 98 w świetle przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Pytanie to zostało bowiem sformułowane w sposób jednoznaczny, a odpowiedź na nie wynika wprost z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, którego znajomość obowiązywała osobę przystępującą do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Prawidłowa odpowiedź na to pytanie (według klucza C), wynika wprost z art. 130 § 1 w związku z art. 133 § 3 k.p.c. I tak, w myśl art. 130 § 1 k.p.c., jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Natomiast zgodnie z art. 133 § 3 k.p.c., jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Reasumując, znajomość powołanych wyżej przepisów pozwalała na łatwe udzielenie prawidłowej odpowiedzi na sporne pytanie. Mając na względzie zasadność zarzutu skargi kasacyjnej w odniesieniu do wskazanego pytania nr 98 należało uchylić zaskarżony wyrok Sądu pierwszej instancji i sprawę skierować do ponownego rozpoznania przez ten Sąd (art. 185 p.p.s.a.). Rozpoznając ponownie skargę Sąd pierwszej instancji związany jest stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie powołanego wyżej pytania (art. 190 p.p.s.a.). Natomiast, rozpoznając ponownie sprawę Sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi w pozostałym zakresie objętym tematyką omawianego egzaminu konkursowego (art. 134 § 1 p.p.s.a.). O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.