I OW 67/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz del.WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w O. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezesem Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w O. a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Częstochowie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. W. o zwrot nieruchomości, przymusowo wykupionych na rzecz Skarbu Państwa decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy w O. z dnia (...).08.1977 r. nr (...) i z dnia (...).10.1979 r. nr (...) postanawia: oddalić wniosek. Wnioskiem z dnia 17 kwietnia 2009 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Opolu wystąpiła do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego zaistniałego między nią, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Częstochowie w sprawie rozpatrzenia wniosku J. W. o zwrot nieruchomości przymusowo wykupionych na rzecz Skarbu Państwa decyzjami Naczelnika Miasta i Gminy w Ogrodzieńcu z dnia (...) sierpnia 1977 r. nr (...) i z dnia (...) października 1979 nr (...), którymi wykupione zostały działki ewidencyjne nr (...) o pow. (...) ha oraz (...) i (...) o łącznej pow. (...)ha. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż postanowieniem z dnia (...) lutego 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wskazało Agencję Nieruchomości Rolnych jako organ właściwy do rozpatrzenia podania J. W. o zwrot przedmiotowych nieruchomości i działając na podstawie art. 65 §1 K.p.a. przekazało Agencji Nieruchomości Rolnych wniosek J. W. z dnia (...) listopada 2008 r. do rozpatrzenia. W piśmie z dnia (...) listopada 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło się do strony o sprecyzowanie swojego żądania tj. czy dotyczy ona stwierdzenia nieważności wymienionych decyzji na podstawie art. 156 §1 K.p.a. oraz wskazanie na podstawie której z przesłanek zawartych w art. 156 §1 pkt 1-7 K.p.a. jest oparte. Z akt sprawy przesłanych do Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w Opolu wynikało, że strona nie wypowiedziała się w kwestii przedmiotowego pisma (brak odpowiedzi). Wnioskodawca zauważył, iż Agencja Nieruchomości Rolnych nie jest organem administracji publicznej. Organem tym w sprawach powierzonych Agencji z zakresu zadań administracji publicznej jest bowiem Prezes Agencji na podstawie §3 Statutu Agencji Nieruchomości Rolnych stanowiącego załącznik do Rozporządzenia Ministra Skarbu Państwa z dnia 1 sierpnia 2003 w sprawie nadania statutu Agencji Nieruchomości Rolnych (Dz. U. Nr 140, poz. 1348). Dyrektor Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Opolu jest organem administracji publicznej w sprawach enumeratywnie powierzonych mu w drodze pełnomocnictwa lub upoważnienia przez Prezesa Agencji (§ 21 Statutu). Tak więc w opinii wnioskodawcy, powołany organ nie ma upoważniania do prowadzenia postępowań o zwrot nieruchomości, bez względu na tryb postępowania, w jakim miałoby być ono prowadzone. Agencja Nieruchomości Rolnych zauważyła ponadto, że nawet gdyby przyjąć interpretację prawą przepisów przytoczonych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu postanowienia z dnia (...) lutego 2009 r. za słuszną, to i tak ze względu na to, że postępowanie dotyczy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Ogrodzieńcu z dnia (...) sierpnia 1977 r. Nr (...)oraz z dnia (...) października 1979 r. Nr (...), to Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Nieruchomości Rolnych w Opolu lub prezes Agencji nie mogliby prowadzić tego postępowania ze względu na to, że nie są organem wyższego stopnia w myśl art. 157 §1 K.p.a. W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wskazało, iż J. W. w piśmie z dnia (...) listopada 2008 r. skierowanym do Kolegium zawarła prośbę zwrócenia jej nieruchomości przymusowo wykupionych przez Skarb Państwa. W piśmie z dnia (...) listopada 2008 r. została wezwana do sprecyzowania swoich żądań i jednocześnie została pouczona, że brak odpowiedzi w zakreślonym terminie spowoduje potraktowanie jej pisma z dnia (...) listopada 2008 r. jako żądanie zwrotu nieruchomości. Ponieważ w wyznaczonym terminie strona nie udzieliła odpowiedzi, jej pismo zostało potraktowane przez Kolegium jako żądanie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Kolegium zauważyło, że nie mogło zakwalifikować pisma z dnia (...) listopada 2008 r. jako żądania stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 §1 K.p.a. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Ogrodzieńcu z dnia (...) sierpnia 1977 r. nr (...) i z dnia v października 1979 r. nr (...), gdyż strona takiego żądania w tym piśmie nie zawarła. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. Spór kompetencyjny, o rozstrzygnięcie którego zwróciła się Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Opolu sprowadza się do tego, który organ administracji publicznej właściwy jest do stwierdzenia nieważności kilku decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Ogrodzieńcu z dnia (...) sierpnia 1977 r. Nr (...)oraz z dnia (...) października 1979 r. Nr (...) o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14 z późn. zm.). Słusznie zatem Agencja Nieruchomości Rolnych podnosi, iż zwrot nieruchomości wymienionych przez stronę we wniosku możliwy będzie wyłącznie po stwierdzeniu przez właściwy organ nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Ogrodzieńcu przedmiotowych decyzji z dnia (...) sierpnia 1977 r. Nr v oraz z dnia (...) października 1979 r. Nr (...). W związku z powyższym należy stwierdzić, iż organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest w myśl art. 157 § 1 K.p.a. organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. Organy wyższego stopnia określa art. 17 K.p.a. Kryteria tam zamieszczone pozwalają na określenie kompetencji organu w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają gdy dotyczy to decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane. W obecnym stanie prawnym w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami rolnymi będącymi mieniem Skarbu Państwa, w tym dotyczącymi decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej przez Państwo, właściwa jest Agencja Nieruchomości Rolnych. Organu właściwego do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości na własność Państwa, wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów przez terenowe organy administracji państwowej należy poszukiwać więc przez ustalenie organu wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa. W myśl art. 3 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, nadzór nad Agencją sprawuje Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ten zatem organ jest organem wyższego stopnia w stosunku do Agencji i jej Prezesa, stosownie do art. 17 pkt. 3 K.p.a. i organem właściwym do prowadzenia postępowania nadzorczego na podstawie art. 157 § 1 K.p.a. W sporze zainicjowanym przedmiotowym wnioskiem pozostaje jednak Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Opolu oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie. Jak wynika z powyższego, żaden z organów nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosku dotyczącego stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji wywłaszczeniowych, bowiem jest nim Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Faktem jest, iż w niniejszej sprawie Jadwiga Wójcik niesprecyzowała żądania zawartego we wniosku z dnia (...) listopada 2008 r. W takiej sytuacji należy zauważyć, że jeżeli w sprawie występują jakiekolwiek wątpliwości co do charakteru żądania wnioskodawczyni, jeśli zawiera ono braki powodujące jego niejasność, bądź jeżeli zawiera wątpliwości czy też sprzeczności, organ powinien zażądać od niej uzupełnienia przedmiotowego wniosku oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego. Tak więc organy administracji publicznej winny wpierw ustalić charakter prawny wniosku J. W., bowiem jeśli jego przedmiotem jest wyłącznie zwrot wywłaszczonych nieruchomości, to na podstawie art. 142 Ustawy o gospodarce nieruchomościami organem właściwym do rozpoznania sprawy będzie starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie może uwzględnić wniosku i podlegał on oddaleniu na podstawie art. 151 w zw. z art. 15 § 2 i art. 64 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.