V SA/Wa 306/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie pomocy ze środków z budżetu UE; stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r., złożonym w [...] Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W., skarżąca – M.P. – zwróciła się o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Pismem z dnia 16 maja 2008 r., doręczonym w dniu 20 maja 2008 r., zwrócono się do skarżącej o uzupełnienie braków formalnych złożonego przez nią wniosku, w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania. W dniu 17 czerwca 2008 r. M.P. zwróciła się o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Wyjaśniła, iż nie była w stanie uzupełnić braków wniosku w wyznaczonym terminie, z uwagi na fakt, iż doradca rolny, z którego pomocy korzystała, w okresie od [...] maja 2008 r. do [...] czerwca 2008 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. Wskazała, iż uzupełnienie braków wniosku możliwe było dopiero po powrocie do pracy doradcy i uzyskaniu jego pomocy. Postanowieniem z [...] lipca 2008 r., nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu wyjaśniono, iż złożony przez skarżącą wniosek o przywrócenie terminu "nie spełnia przesłanek umożliwiających przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 i 2 k.p.a. W związku z tym nie można uznać uzupełnień, a tym samym nie można skierować wniosku do dalszej weryfikacji". Jednocześnie w postanowieniu zamieszczono pouczenie, z którego wynikało, iż "zgodnie z art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego od niniejszego postanowienia przysługuje zażalenie do Prezesa Agencji za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego". Postanowienie doręczono stronie w dniu 8 lipca 2008 r. W dniu 18 lipca 2008 r. (data nadania pocztowego) skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z [...] lipca 2008 r. M.P. podkreśliła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy zaś powodem opóźnienia było zawinione działanie pracowników organu. Wskazała, iż w niniejszej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące przywrócenie terminu. Postanowieniem z [...] grudnia 2008 r., o numerze [...], Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Agencji wyjaśnił, że w dniu 20 maja 2008 r. M.P. doręczono wezwanie do uzupełnienia braków formalnych wniosku. W wezwaniu zawarto pouczenie, iż w przypadku nieuzupełnienia braków wniosku w terminie 21 dni od dnia doręczenia wezwania, wniosek pozostawiony będzie bez rozpoznania. Wobec powyższego termin do uzupełnienia wniosku upłynął z dniem 10 czerwca 2008 r., zaś strona uzupełniła braki wniosku dopiero 17 czerwca 2008 r., natomiast we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Jednocześnie wyjaśniono, iż powołana przez wnioskodawczynię argumentacja dotycząca braku możliwości skontaktowania się z chorym doradcą podatkowym, nie potwierdza braku winy strony w uchybieniu terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2008 r., M.P. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego postanowienia Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] lipca 2008 r. W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż została nieprawidłowo pouczona przez pracowników organu I instancji, iż istnieje możliwości uzyskania dotacji nawet w przypadku nieuzupełnienia braków formalnych wniosku z [...] kwietnia 2008 r., pod warunkiem, że skarżąca złoży nowy wniosek. W dniu 17 czerwca skarżąca została poinformowana, iż nie ma możliwości złożenia kolejnego (nowego) wniosku i wówczas, zgodnie z radą pracownika organu, zwróciła się z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z [...] kwietnia 2008 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie wydane zostało z rażącym naruszeniem obowiązujących przepisów prawa. Podkreślenia wymaga bowiem, iż rozpatrzenie zażalenia, wniesionego po upływie zakreślonego ustawą terminu – co miało miejsce w przedmiotowej sprawie – stanowi rażące naruszenie prawa określone w art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (teks jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), gdyż oznacza weryfikację w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnięcia ostatecznego - postanowienia, które zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości. Decyzjami (postanowieniami) ostatecznymi są takie rozstrzygnięcia, od których w toku instancji nie służy odwołanie (zażalenie). Należy do nich zaliczyć m.in. decyzje (postanowienia) podjęte w I instancji, od których strony nie wniosły odwołania (zażalenia) w zakreślonym terminie i strona nie występowała o przywrócenie terminu, bądź też występowała, ale nie przywrócono jej terminu do złożenia odwołania (zażalenia) (art. 134 k.p.a.). Warunkiem skuteczności czynności procesowej - wniesienia odwołania (zażalenia), jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność odwołania (zażalenia), czego następstwem jest ostateczność decyzji (postanowienia). "Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, a zatem decyzji, która korzysta z ochrony trwałości" (wyr. NSA z dnia 6 grudnia 1999 r., IV SA 2028/97, LEX nr 48735) (v. G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 16 kodeksu postępowania administracyjnego, Lex Omega nr 35/2009). Jak ustalono na podstawie analizy akt administracyjnych sprawy postanowienie Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. wydane w dniu [...] lipca 2008 r., zostało doręczone stronie w dniu 8 lipca 2008 r. Data ta jest bezsporna i potwierdza ją zwrotne potwierdzenie odbioru (vide akta administracyjne – str. 40). Zatem na podstawie stanu faktycznego sprawy należało stwierdzić, iż termin do wniesienia zażalenia upłynął bezskutecznie w dniu 15 lipca 2008 r. zaś zażalenie zostało wniesione przez stronę w dniu 18 lipca 2008 r., o czym świadczy data stempla pocztowego znajdująca się na kopercie, w której przesyłkę nadano (vide akta administracyjne – str. 42). W świetle powyższego należy więc zauważyć, iż strona nie dochowała w sprawie terminu ustawowego do wniesienia zażalenia. Tym samym jej czynność polegająca na złożeniu wymienionego środka zaskarżenia nie mogła wywołać zamierzonego skutku, albowiem zażalenie jako wniesione po terminie nie mogło wszcząć postępowania odwoławczego prowadzącego do wydania decyzji merytorycznej. Warunkiem skuteczności tej czynności procesowej jest bowiem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zaś bezskuteczność zażalenia. Tymczasem organ, pomimo posiadanej wiedzy odnośnie uchybienia terminu (vide stanowisko z 28 lipca 2008 r. w sprawie zażalenia – str. 49) rozpoznał zażalenie. Konkludując, podkreślić należy, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż organ rozpoznał środek odwoławczy wniesiony z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, tym samym dokonał weryfikacji w zwykłym postępowaniu odwoławczym postanowienia, od którego nie przysługiwał już środek zaskarżenia. Wykazane przyczyny nieważności zaskarżonego postanowienia stanowią okoliczność przesądzającą treść niniejszego rozstrzygnięcia. Sąd nie mógł w tej sytuacji ustosunkować się do merytorycznej argumentacji skargi ani oceniać w tym kontekście postanowienia Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z [...] grudnia 2008 r. Wyrokowanie zdeterminowane zostało bowiem omówionymi wyżej względami natury formalnoprawnej. Jednocześnie podkreślenia wymaga, że w postanowieniu Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z [...] lipca 2008 r. zawarto pouczenie o przysługującym od postanowienia środku odwoławczym, tj. poinformowano stronę, iż "zgodnie z art. 59 Kodeksu postępowania administracyjnego od niniejszego postanowienia przysługuje zażalenie do Prezesa Agencji za pośrednictwem Dyrektora Oddziału Regionalnego", nie wskazano jednakże, iż zgodnie z treścią art. 141 § 2 k.p.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. W związku z powyższym wyjaśnić należy, iż brak pouczenia odnośnie terminu do wniesienia zażalenia nie wpływa na bieg terminu do wniesienia tego środka (jest to bowiem termin ustawowy, który rozpoczyna się od daty ściśle określonej w przepisach [art. 141 § 2 p.p.s.a.]). Podkreślenia jednakże wymaga, iż brak stosownego pouczenia może stanowić podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.