II SA/Wa 320/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Maria Werpachowska, WSA Iwona Dąbrowska, Protokolant Agnieszka Bieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. z 2004 r., Nr 39 poz. 353 ze zm.), którą odmówił S. K. przyznania świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu Prezes rady Ministrów podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (teks jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Dlatego każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe. S. K. jest ojcem 16-letniego M. (ur. [...] maja 1992 r.), który urodził się z porażeniem mózgowym. ZUS odmówił mu prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, wymagającym stałej troski, natomiast Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji ZUS, wskazując, iż niepełnosprawny syn urodził się 15 lat po zaprzestaniu przez skarżącego pracy zawodowej, natomiast skarżący na długo przed urodzeniem syna – do dnia 31 grudnia 2000 r. utrzymywał się z pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Oznacza to, iż do daty w której przestało obowiązywać rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), tj. do dnia 31 grudnia 1998 r., sprawowanie opieki nad dzieckiem nie uniemożliwiało wnioskodawcy uzyskiwania dochodów z pracy w gospodarstwie rolnym. Organ wskazał, iż wnioskodawca oprócz niepełnosprawnego syna M. ma jeszcze trzy dorosłe córki, które ukończyły studia i pracują. Żona wnioskodawcy prowadzi sklep spożywczy. Źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny wnioskodawcy jest dochód z działalności gospodarczej żony w kwocie 1378 zł miesięcznie oraz przyznane świadczenia rodzinne w kwocie 717 zł miesięcznie (zasiłek pielęgnacyjny – 153 zł, zasiłek rodzinny – 64 zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji – 80 zł, świadczenie pielęgnacyjne – 420 zł). Zatem łączny miesięczny dochód rodziny to 2095 zł. Od 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. OPS odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i zdrowotne wnioskodawcy. W związku z udokumentowaniem 25-letniego okresu zatrudnienia OPS zaprzestał dalszego opłacania składek. Zdaniem organu zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia wnioskodawcy nie stanowią szczególnego przypadku będącego podstawą do przyznania świadczenia specjalnego. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania prawa do świadczenia specjalnego, przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do dokonań. Wnioskodawca nie przysłał żadnych dokumentów, które mogłyby świadczyć o jego szczególnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa. Drugą przesłanką decydującą o przyznaniu świadczenia specjalnego jest szczególne zdarzenie losowe, przy czym musi ono być zdarzeniem nadzwyczajnym, wyjątkowym. Przyjście na świat syna, u którego rozpoznano dziecięce porażenie mózgowe niewątpliwie w odczuciu wnioskodawcy jest nadzwyczajnym zdarzeniem losowym. Jednakże w ocenie Prezesa Rady Ministrów nie jest zdarzeniem jednostkowym, a tym samym – wyjątkowym. Dlatego nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia specjalnego. Obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem niewątpliwie wymaga wielu poświęceń ze strony tak wnioskodawcy, jak i jego żony, zaś codzienny wysiłek obojga rodziców zasługuje na powszechny szacunek, jednak nie może być przesłanką do przyznania świadczenia specjalnego. Uznanie takie spowodowałoby, iż każdy, kto sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, miałby bezsporne prawo do ubiegania się o świadczenie specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów. Ocena taka spowodowałaby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w szczególnych, niepowtarzalnych przypadkach. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie mu emerytury w trybie art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż po urodzeniu syna nie mógł podjąć pracy z uwagi na konieczność opieki nad nim. Natomiast zarejestrował się w KRUSie, bowiem obawiał się, iż jego czworgu dzieciom nie będzie przysługiwać żadna renta w przypadku jego śmierci. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniania pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z powodów innych niż w niej podniesione. Jakkolwiek ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) poprzez treść art. 128, wprowadza zasadę odformalizowania środka prawnego w postaci odwołania co do jego treści, tym niemniej nie oznacza to wcale, iż nie wprowadza żadnych wymogów w tym zakresie. Dotyczy to także wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy określonego w art. 127 § 3 kpa. Odwołanie jest bowiem podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 kpa i powinno zawierać co najmniej elementy określone w art. 63 § 2 i § 3, w tym, w szczególności wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Brak podpisu jest brakiem formalnym w rozumieniu art. 64 § 2 kpa i w trybie tego przepisu winien być on usunięty pod rygorem pozostawienia odwołania bez rozpoznania, poprzez wezwanie wnoszącego do podpisania odwołania w terminie 7 dni. W rozpoznawanej sprawie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jako środek zaskarżenia wniesiony od decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] nie zawiera podpisu wnoszącego. Organ nie wezwał go do usunięcia braku formalnego wniosku i przystąpił do jego merytorycznego rozpoznania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Skoro zatem niepodpisany wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został przez organ potraktowany bezpodstawnie jako wniosek spełniający elementarne wymogi, jego działanie nabiera cech działania z urzędu. Nie ulega natomiast wątpliwości, że organ odwoławczy uzyskuje taki charakter dopiero w wyniku prawidłowego odwołania, czy też wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazane działanie organu stanowi w związku z tym rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określonej w art. 15 kpa, co skutkuje stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 kpa. W tej sytuacji zbędne stały się rozważania co do zasadności zarzutów skargi. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 2 kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ppsa.