II GZ 46/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Robotowska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 962/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: 1. uchylić postanowienie w zaskarżonym zakresie; 2. zwolnić A. M. od kosztów sądowych Postanowieniem z dnia 2 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. odrzucił, jako wniesioną z uchybieniem terminu, skargę A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2009 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. wymierzającą karę pieniężną za zajęcie pasa drogowego. Postanowieniem z dnia 16 października 2009 r. (doręczonym w dniu 3 listopada 2009 r.) Sąd odrzucił jako spóźniony wniosek A. M. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W dniu 10 listopada 2009 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie i złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z dnia 7 grudnia 2009 r. odmówił zwolnienia A. M. od kosztów sądowych oraz postanowił ustanowić dla skarżącej radcę prawnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania koszty sądowe obciążające skarżącą wynoszą 100 zł, tyle bowiem wynosi wpis od zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego. Z przedłożonych dowodów wynika, że skarżąca w lipcu 2009 r. uzyskała dochód netto w kwocie 2755,71 zł, w sierpniu 2009 r. w kwocie 1768,49 zł, we wrześniu 2009 r. 2016,71 zł, zatem dochód ten jest wyższy od wskazanego w urzędowym formularzu (1460 zł brutto). Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że comiesięczne wydatki na utrzymanie domu i inne stałe wydatki wynoszą ok. 833 zł (woda 135 zł, wywóz odpadów 55 zł, energia elektryczna ok. 130 zł, gaz ok. 126 zł, kredyt bankowy 297,80 zł, leki 91,78 zł). Oprócz tego skarżąca ponosi koszty zakupu opału, uiszcza opłatę z tytułu użytkowania wieczystego gruntu i podatek od nieruchomości. Skarżąca posiada dom położony w S. i wraz z synem uzyskuje stałe dochody w kwocie ok. 2600 zł netto miesięcznie. Syn skarżącej studiuje na odpłatnych studiach. Ponadto wydatki jakie ponosi skarżąca za dostawę wody, energii elektrycznej gazu, wywóz odpadów są stosunkowo wysokie, zważywszy na fakt, że w domu tym mieszkają tylko dwie osoby. Wysokość tych wydatków nie wskazuje, by skarżąca znajdowała się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżąca będzie w stanie uiścić wpis sądowy od zażalenia, a także dalsze ewentualne koszty sądowe z własnych środków finansowych. Zdaniem Sądu, wniosek w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego jest natomiast uzasadniony, bowiem skarżąca nie będzie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika z własnych środków finansowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie oraz syna. W zażaleniu A. M. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w części dotyczącej odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oraz o zwolnienie skarżącej z tych kosztów. Zaskarżonemu orzeczeniu strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść orzeczenia w części zwolnienia od kosztów sądowych, polegający na niekonsekwentnym ustaleniu organu orzekającego, że skarżąca z jednej strony nie może ponieść kosztów wynagrodzenia radcy prawnego, natomiast z drugiej, że nie przysługuje jej prawo do zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącej, jeżeli Sąd ustalił, że strona nie jest w stanie ponieść opłat związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika, to w drodze analogii powinien również ustalić, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i syna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wówczas gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje ze studiującym synem, jedyną nieruchomością, jaką posiada jest dom położony na działce pozostającej w użytkowaniu wieczystym, a ponadto nie posiada żadnych oszczędności. Strona wskazała, że łączny dochód rodziny, na który składają się alimenty dla syna (600 zł) i wynagrodzenie za pracę (1460 zł) wynosi 2060 zł oraz przedstawiła wydatki miesięczne w kwocie 1482 zł, które udokumentowała. Na podstawie przedłożonych przez wnioskodawczynię dokumentów Sąd miał możliwość dokonania zestawienia miesięcznych dochodów skarżącej z comiesięcznymi wydatkami ponoszonymi na codzienne utrzymanie. W wyniku przeprowadzonej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. uznał, że skarżąca będzie w stanie uiścić wpis sądowy od zażalenia w wysokości 100 zł, natomiast uzasadniony jest wniosek w części dotyczącej ustanowienia radcy prawnego, bowiem strona – zdaniem Sądu I instancji - nie będzie w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia i wydatków pełnomocnika z własnych środków finansowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie oraz syna. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie koszty sądowe obejmują nie tylko wpis w wysokości 100 zł, ale również inne ewentualne opłaty związane z udziałem strony w postępowaniu. Stąd też, w ocenie NSA, sytuacja materialna strony nie pozwala na poniesienie nie tylko kosztów profesjonalnego pełnomocnika, ale również kosztów sądowych. Wobec powyższego należy podzielić stanowisko strony przedstawione w zażaleniu, że w świetle ustalonych okoliczności faktycznych nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.