II OSK 663/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia del. WSA Maciej Dybowski Protokolant Daniel Zdzieszyński po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Wr 352/09 w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 17 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] lipca 2009 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy A.L. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 2 sierpnia 2006 r. o odmowie przyznania stronie uprawnień kombatanckich. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia została potwierdzona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wr 863/06, który oddalił skargę strony oraz wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1128/07, który oddalił wniesioną od tego wyroku skargę kasacyjną. Następnie strona wniosła o wznowienie postępowania powołując się na nowy dowód w sprawie. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2008 r. Kierownik Urzędu wznowił postępowanie w sprawie. Decyzją z dnia [...] maja 2008 r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. odmówił uchylenia kwestionowanej decyzji własnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 29 października 2008 r. oddalił skargę złożoną przez stronę na tę decyzję. W dniu 19 marca 2009 r. strona złożyła kolejny wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...] czerwca 2008 r., w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. Kierownik Urzędu, postanowieniem z dnia [...] maja 2009 r., wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją administracyjną. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w sprawie nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania określona w powołanym przez stronę przepisie. Obowiązek współdziałania organów dotyczy bowiem sytuacji, gdy został on ustanowiony przepisami prawa materialnego. Jego tryb realizacji określa art. 106 k.p.a. Nie dotyczy to więc sytuacji, gdy z wnioskiem o opinię wystąpiła strona w ramach postępowania dowodowego. Stwierdził także, że decyzje wydawane w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu określonego w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm., zwana dalej ustawą o kombatantach), nie wymagają uzyskania stanowiska innego organu. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2009 r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] czerwca 2008 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2008 r. W skardze na tą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o jej uchylenie, argumentując jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zaaprobował stanowisko wyrażone przez organ administracji. Podkreślił, że przepis art. 106 k.p.a. musi być zastosowany tylko wówczas gdy przepis szczególny nakazuje rozstrzygnięcie sprawy po uprzednim uzyskaniu stanowiska (opinii, zgody, wskazówek, itp.) innego organu niż organ rozstrzygający sprawę. Dochodzi do niego wtedy, gdy pewien problem – z przyczyn o charakterze prawnym – nie może być rozwiązany przez jeden podmiot administracji. W ocenie Sądu I instancji, w rozważanej sprawie nie było żadnych podstaw do stwierdzenia, że dla celów jej rozstrzygnięcia wymagane było współdziałanie jakichkolwiek innych organów administracji. Tego rodzaju współdziałania nie mógł także zainicjować wniosek skarżącej. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – w szczególności przez niewłaściwe zastosowanie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach polegające na pominięciu opinii Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN. Zarzuciła także błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach w związku z § 2 pkt 2 ppkt 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), poprzez przyjęcie, że obóz w Babicach (Babitz) nie spełniał wymogów we wskazanych wyżej przepisach. Skarżąca podniosła ponadto zarzuty naruszenia prawa procesowego, mianowicie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c/ p.p.s.a. z powodu nieuwzględnienia naruszenia przez organ przepisów postępowania, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. poprzez odmowę wznowienia postępowania, pomimo że decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. oraz decyzja ją poprzedzająca z dnia [...] maja 2008 r. wydane zostały bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu, a to Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN. Zarzuciła także naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez brak zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i jego nierozpatrzenie z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów. Jako ostatni z zarzutów strona podniosła zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. przez częściowo wadliwe przedstawienie stanu faktycznego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że zarzuty nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek. Po pierwsze, w przedmiotowej skardze kasacyjnej pełnomocnik strony skarżącej podniósł jednocześnie zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, stąd w pierwszej kolejności należy rozpatrzyć te ostatnie w celu ustalenia prawidłowego stanu faktycznego. Na wstępie należy przypomnieć, że zasadnie wbrew zarzutowi kasacyjnemu Sąd I instrancji orzekł, kontrolując zaskarżoną decyzję, iż w tej sprawie nie wystąpiła przesłanka z art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. do wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego. Dyspozycja powyższego przepisu stanowi bowiem, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli decyzja została wydana bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu. Dotyczyło to zdaniem strony skarżącej opinii Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN. Jednak, co zasadnie orzekł Sąd I instancji, tego rodzaju obowiazek współdziałania w trybie art. 145 § 1 pkt 6 k.p.a. musi nakładać właściwy przepis prawa materialnego, a nie wniosek zainteresowanego podmiotu, tj. strony postępowania. Natomiast dyspozycja art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach nie wprowadza tego rodzaju obowiązku. Z kolei dyspozycja art. 8 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy o kombatantach dotyczy współdziałania lecz Prezesa RM, który na wniosek Kierownika Urzedu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych jest upoważniony do określenia w formie rozporządzenia "po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej –Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ i lit. c/ oraz w pkt 3". Ponadto, z akt sprawy zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administraycjnego z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1128/07 wynika, że znajduje się w nich także dowód, w tej sprawie. Jest to bowiem pismo Wydziału Ekspertyz i Opracowań Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu IPN z dnia 17 października 2006 r., opracowane na podstawie dokumentu wystawionego przez ITS Arolsen z dnia 20 stycznia 2002 r. Wynika z niego, że skarżąca nie przebywała w obozie jenieckim w Babicach pod Głubczycami czy też w obozie w Babicach – podobozie obozu KL Auschwitz, wymienionym w § 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r., lecz przebywała w mieszkalnym obozie niemieckiej kolei: "Reichsbahnlager Babitz". Oznacza to, że w świetle powyższej opinii GKŚZpNP – tj. pisma z dnia 25 października 2006 r. – obozy mieszkalne (Gemeinschaftslager) nie spełniają w tym zakresie przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b/ cyt. ustawy o kombatantach. Dlatego też, jak i biorąc pod uwagę przesłankę, że jest to nadzwyczajne postępowanie administracyjne, brak jest jakichkolwiek przesłanek do stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podczas kontroli decyzji ostatecznej dokonanej przez Sąd I instancji. Także uzasadnienie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji spełnia wszystkie wymagania określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Stąd, w tym stanie faktycznym, chybiony jest zarówno zarzut błędnej wykładni art. 4 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy o kombatantach jak i rzekomo niewłaściwego zastosowanie art. 8 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy. Należy także przypomnieć, że zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania dotyczące dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w tej sprawie Sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W tej sprawie jest to, co podniesiono wyżej, wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1128/07. W jego uzasadnieniu Sąd jednoznacznie orzekł, że z prawidłowych ustaleń faktycznych poddanych właściwej kontroli przez Sąd I instancji wynika, że "skarżąca nie przebywała w obozie w Babicach, będącym podobozem obozu koncentracyjnego KL Auschwitz, lecz w obozie mieszkalnym niemieckiej kolei, który nie spełnia warunków ustawy o kombatantach". Oznacza to, podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny, że nie był to obóz koncentracyjny, czy też inne miejsce odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, która to ocena prawna wiąże także Sąd orzekający w tej sprawie. Z tych względów i na podstawie art. 184 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administraycjny z powodu braku usprawiedliwionych podstaw oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.