I SA/Wa 953/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Agnieszka Miernik (spr.) WSA Joanna Skiba Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 września 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz A. S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 618/08 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1449/07 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1449/07, rozpoznając skargę A. S. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję tegoż Ministra z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. nr [...] dotyczącej uwłaszczenia P. [...] nieruchomościami położonymi przy [...] w części dotyczącej [...]. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż z akt postępowania administracyjnego wynika, że [...] Sp. z o. o. w W. nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, które rozpoczęło się wnioskiem A. S. z dnia 6 lutego 2006 r. o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. w części dotyczącej nieruchomości objętej dawną księgą hipoteczną nr [...]. Brak udziału Spółki w tym postępowaniu sprowadzał się do tego, że nie została jej doręczona decyzja Ministra Budownictwa z dnia [...] lutego 2007 r., nie została zawiadomiona o złożeniu przez A. S. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie została jej doręczona również wydana po jego rozpatrzeniu decyzja tegoż Ministra z dnia [...] lipca 2007 r., także nie został jej doręczony odpis skargi wniesionej na tę decyzję i odpis odpowiedzi Ministra Budownictwa na tę skargę. Nadto Sąd zauważył, iż powyższe okoliczności były znane Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, bowiem w postępowaniu przed tym Sądem, złożone zostało, co prawda dopiero w dniu 3 października 2007 r., przez P. [...] S.A. pismo procesowe zawiadamiające, że nieruchomość będąca przedmiotem postępowania została w dniu [...] grudnia 2006 r. zbyta przez P. [...] S.A. na rzecz [...] Sp. z o.o. w W. Sąd pierwszej instancji zawiadomił wymienioną Spółkę o toczącym się postępowaniu i zobowiązał do przedłożenia dokumentu potwierdzającego nabycie przedmiotowej nieruchomości. [...] Spółka z o. o., wykonując to zarządzenie, przedstawiła zawartą z P. [...] S.A. umowę sprzedaży z dnia [...] grudnia 2006 r. (rep. A nr [...]) i aneks do umowy, prostujący oczywistą omyłką, z dnia [...] stycznia 2007 r. (rep. A. nr [...]), zaś w piśmie procesowym z dnia 18 października 2007 r. wniosła o dopuszczenie jej do udziału w sprawie w charakterze uczestnika. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną od powyższego wyroku stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że niewątpliwie Sąd ten zawiadamiając Spółkę o terminie rozprawy uznał, że powinna ona uczestniczyć w tym postępowaniu, gdyż jego wynik dotyczy jej interesu prawnego (art. 33 § 2 Ppsa), a zatem przyznał jej przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że skoro w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji pominięto [...] Sp. z o.o. w W., która w toku tego postępowania w dniu [...] grudnia 2006 r. - a więc przed wydaniem w tej sprawie decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. i z dnia [...] lipca 2007 r. - nabyła przedmiotową nieruchomość, oznacza to, iż nie zapewniono jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, uniemożliwiono wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 kpa). Wskazane uchybienie stanowiło podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa i obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest przesłanką wznowienia postępowania uzasadniającą uchylenie przez sąd administracyjny decyzji bez względu na to, czy miało ono, czy też nie miało wpływu na wynik sprawy oraz wyjaśnił, powołując się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2000 r., III RN 200/01 (OSNP 2003/24/582), iż dla zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa nie ma znaczenia, że zgodnie z art. 147 kpa wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa następuje tylko na żądanie strony. Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skoro w sprawie występowała przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego, to Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie stosując w sprawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) Ppsa, przepis ten naruszył przez brak uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na pozbawienie [...] Spółka z o. o. w W. możliwości obrony swych praw w postępowaniu administracyjnym, stanowiące podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 4 kpa, a to uzasadniało uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 190 in principio ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z określenia "związany wykładnią prawa" należy wyprowadzić wniosek, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany oceną co do stanu faktycznego sprawy, albowiem ocena ta nie jest wykładnią przepisów prawa (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 268). Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy, gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny lub po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny (J. P. Tarno, dz. cyt. i powołane tam orzeczenie Sądu Najwyższego). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2009 r. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji. Mając powyższe na uwadze skarga zasługuje na uwzględnienie. Podnieść należy, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażona w art. 10 § 1 kpa. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym rozciąga się nie tylko na postępowanie przed organami administracji pierwszej i drugiej instancji, ale również na postępowania prowadzone w trybach nadzwyczajnych. Naruszenie prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu stanowi zaś przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 kpa – w świetle którego, jeżeli w sprawie zakończonej decyzją ostateczną strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, postępowanie wznawia się – i uzasadnia uchylenie przez sąd administracyjny rozstrzygnięcia dotkniętego taką wadą. W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Minister Budownictwa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. – wydanej na podstawie art. 2 ust. 1–3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.) – mocą której stwierdzono nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu zabudowanego, położonego w W. przy [...] o pow. [...] m2 oraz nieodpłatne nabycie własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] lipca 1992 r. w części dotyczącej nieruchomości objętej dawną księgą hipoteczną nr [...] zostało zaś wszczęte na wniosek A. S. z dnia 6 lutego 2006 r. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 2006 r., Rep. A nr [...] oraz aneksu do umowy sprzedaży z dnia [...] stycznia 2007 r., Rep. A nr [...] [...] Spółka z o. o. z siedzibą w W. nabyła od P. [...] S. A. w W. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. [...] m2 położonej w W. [...] z obrębu [...] wraz z własnością wzniesionego na tej działce wielofunkcyjnego budynku. Nie ulega zatem wątpliwości, że [...] Spółka z o. o. w W. powinna brać udział w postępowaniu nadzorczym wszczętym na wniosek A. S., zakończonym zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Tymczasem z analizy dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że wskazany podmiot nie brał udziału w przedmiotowym postępowaniu – nie doręczono mu wydanych w sprawie rozstrzygnięć, nie był on również zawiadomiony o wszczęciu postępowania. Legalność decyzji administracyjnej wymaga jej zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Wydanie decyzji administracyjnej z naruszeniem wymogów procesowych jest podstawą do uchylenia decyzji, jeżeli naruszenie praw procesowych mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu stanowi kwalifikowaną wadę procesową, która stanowi podstawę wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek strony i uzasadnia uchylenie zaskarżonych decyzji W ocenie Sądu, pominięcie [...] Spółki z o. o. w W., jako strony postępowania, stanowi naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 § 1 kpa i uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] lutego 2007 r. Mając zaś na uwadze, że wydane w sprawie decyzje podlegają uchyleniu ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał tych decyzji merytorycznie pod względem ich zgodności z prawem. Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzorczy, mając na uwadze wskazane naruszenia prawa procesowego, uwzględni wskazania co do dalszego postępowania i ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 618/08. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), art. 152 i art. 190 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.