IV SA/Wa 979/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2009 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania - oddala skargę - Prezydent W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. orzekł o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. J. wiele lat temu opuścił miejsce pobytu stałego, gdyż po ślubie w 1982 r. ześrodkował swoje życie rodzinne i osobiste ze swą żoną. Organ powołał się na zeznania lokatora z lokalu [...] oraz lokatorki z lokalu [...]. Organ zaznaczył jednocześnie, że skarżący wystąpił przeciwko wnioskodawczyni U. S. z powództwem o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu, które zostało oddalone wyrokiem z dnia 19 maja 2006 r. M. J. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzucił, że jej uzasadnienie jest wybiórcze, gdyż organ administracji dał wiarę zeznaniom wygodnych świadków, a pominął zeznania gospodarza domu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy przedstawił stanowiska stron. Zgodnie z zeznaniami wnioskodawczyni U. S. M. J. w przedmiotowym lokalu nie przebywa od 1981 r., kiedy to wyprowadził się od swych rodziców i wyjechał do L. Po powrocie do Polski w latach dziewięćdziesiątych zamieszkał u swojej żony w Z. przy ul. [...], gdzie mieszka obecnie. W miejscu stałego zameldowania nie ma żadnych rzeczy osobistych, nie posiada kluczy do tego mieszkania i przebywał w nim sporadycznie z okazji odwiedzin, ostatnio w 2003 r. Wystąpił z powództwami o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu przedmiotowego lokalu oraz o przywrócenie naruszonego posiadania tego lokalu. Oba powództwa zostały oddalone. Działająca za M. J. jego pełnomocnik M. J. (żona) podała, iż od zawarcia małżeństwa w 1985 r. nigdy nie zamieszkał on z nią na stałe. W przedmiotowym lokalu nie przebywa od śmierci ojca, gdyż po jego pogrzebie U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła M. J. do lokalu. Pozostały w nim jego rzeczy osobiste. M. J. zeznał, że w przedmiotowym lokalu mieszkał do śmierci rodziców. U. S. po wstąpieniu w stosunek najmu lokalu wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie przekazała mu nowych kluczy. Wyrzuciła też część jego mebli, rzeczy osobistych i pamiątek rodzinnych. Skarżący wystąpił z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostało oddalone z uwagi na wniesienie go z uchybieniem terminu. Organ, biorąc pod uwagę powyższe zeznania uznał, że M. J. od wielu lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Potwierdzili to przesłuchani w charakterze świadków sąsiedzi – Z. S. i J. G. Wymiana zamków w drzwiach przez U. S. i niewpuszczenie M. J. do przedmiotowego lokalu nie oznacza, iż nastąpiło opuszczenie miejsca stałego pobytu bez własnej woli, skoro z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania wystąpiono po terminie. W tych okolicznościach Wojewoda uznał, że skarżący dobrowolnie i stale nie przebywa w przedmiotowym lokalu, co uzasadnia jego wymeldowanie. Organ uznał, że M. J. mieszka w Z. przy ul. [...]. M. J. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję organu drugiej instancji. Zaprzeczył, jakoby w przedmiotowym lokalu nie mieszkał od 1981 r. Po pogrzebie ojca w styczniu 2003 r. U. S. wymieniła zamki w drzwiach i nie wpuściła go do mieszkania. Podniósł, że w lokalu tym zostały jego rzeczy osobiste. Skarżący zaznaczył, iż podjął starania o powrót do lokalu, jako że wniósł do sądu pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, który - ze względu na działanie w sprawie bez pełnomocnika - został oddalony z uwagi na uchybienie terminu do jego wniesienia. Skarżący zakwestionował także ustalenie organu dotyczące jego zamieszkiwania w Z. przy ul. [...]. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego zarzucił, że postępowanie organów obu instancji nie było prawidłowe, gdyż nie uwzględniono wniosków dowodowych skarżącego m. in. o przesłuchanie byłego i obecnego gospodarza domu oraz przeprowadzenie oględzin lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 grudnia 2007 r. uchylił decyzję organu odwoławczego uznając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", które polegało na pominięciu wniosku skarżącego o przesłuchanie gospodarzy domu, w którym znajduje się przedmiotowy lokal. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący w postępowaniu administracyjnym wnosił o przesłuchanie gospodarzy domu, w odwołaniu kwestionował pominięcie tych zeznań, zaś organ odwoławczy w żaden sposób nie ustosunkował się do tego wniosku dowodowego. Organ odwoławczy pominął w ten sposób istotne okoliczności sprawy i wobec tego nie można przyjąć, że zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję wyłącznie w oparciu o ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji, bez przeprowadzenia żądanych przez skarżącego dowodów, organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Sąd podkreślił, że w myśl zasady określonej w art. 15 k. p. a. organ odwoławczy miał obowiązek ponownie rozpoznać sprawę administracyjną, co oznacza w szczególności obowiązek uzupełnienia dowodów na podstawie art. 136 k. p. a. Nie było natomiast jego rolą dokonanie weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji. U. S. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zarzucono naruszenie: - prawa materialnego: art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., nr 87, poz. 960 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", poprzez błędną wykładnię tego przepisu polegającą na przyjęciu, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji o wymeldowaniu skarżącego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazujący na wieloletnie niezamieszkiwanie skarżącego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W; - mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, mianowicie art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 136 k. p. a., jako że za niezasadny uznano pogląd Sądu, że pominięcie zeznań dozorców miało znaczenie dla oceny stanu sprawy. Wskazano, że w postępowaniu administracyjnym ujawniono prawomocny wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 2006 r. w sprawie o sygn. akt [...], którym oddalono powództwo skarżącego o ustalenie wstąpienia w stosunek najmu lokalu, w którym był zameldowany. Podniesiono, że w materiale dowodowym będącym podstawą tego wyroku znajdują się niekorzystne dla skarżącego zeznania dozorców świadczące, że nie przebywał on stale w tym lokalu. Zatem, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, pominięcie tych zeznań nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że skargę kasacyjną można oprzeć na zarzucie naruszenia prawa materialnego stosowanego przez sąd administracyjny oraz na zarzucie naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, którym uchybił sąd pierwszej instancji. Odnosząc to do wniesionej w rozpoznawanej sprawie skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd nie odniósł się do art. 15 ust. 2 ustawy, którego naruszenie zarzucono w skardze kasacyjnej oraz że w skardze kasacyjnej nie wskazano żadnych przepisów procedury sądowoadministracyjnej, które naruszył Sąd. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie uznając, iż zasadny jest mający wpływy na wynik sprawy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", w związku z art. 7, art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 136 k. p. a., które polegało na błędnej ocenie przez Sąd pierwszej instancji zastosowania tych przepisów k. p. a. przez organ odwoławczy. W ocenie Sądu drugiej instancji trafnie w skardze kasacyjnej zauważa się, że uchybienie powyższym przepisom nie miało wpływu na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p. p. s. a. sąd administracyjny może uwzględnić skargę i uchylić decyzję administracyjną, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, inne niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tylko wtedy, gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według Sądu pierwszej instancji uchybienie przepisom postępowania polegało na pominięciu wniosku o przeprowadzenie dowodu z zeznań gospodarzy domu, w którym skarżący był zameldowany. Jednakże z przytoczonych przez organ drugiej instancji twierdzeń skarżącego oraz, będącej jego pełnomocnikiem, jego żony wynika, że skarżący nie kwestionuje faktu, iż co najmniej od śmierci swego ojca, a więc od stycznia 2003 r. w lokalu, w którym był zameldowany, nie mieszka. Z tych twierdzeń wynika też, że spór co do faktu dotyczy tego, kiedy i w jakich okolicznościach skarżący opuścił ten lokal - czy dobrowolnie w 1981 r., czy pod przymusem w 2003 r. Jednocześnie skarżący nie kwestionuje, że jego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania zostało oddalone. Zatem już w postępowaniu przed organem odwoławczym istniały okoliczności, które wystarczały do przyjęcia, że zeznania gospodarzy domów nie dotyczyły okoliczności istotnych dla sprawy. Nie jest bowiem istotne, kiedy skarżący opuścił lokal, w którym był zameldowany, ale jest istotne, że w chwili wydawania decyzji o wymeldowaniu tam nie przebywał. Nie jest też istotne, że do opuszczenia tego lokalu został przymuszony, jeżeli skutecznie nie zdołał przywrócić naruszonego posiadania. W tej sytuacji, jakkolwiek pominięcie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego rozważań dotyczących żądania przeprowadzenia dowodu z zeznań gospodarzy domu należy uznać za uchybienie przepisom postępowania, przy czym art. 107 § 3 k. p. a., a nie art. 7 i art. 77 § 1 k. p. a., to uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż dowód ten miał dotyczyć okoliczności, które w sprawie nie były istotne. Już w postępowaniu administracyjnym istniały okoliczności uzasadniające uznanie, iż dowód z zeznań gospodarzy domu dotyczyć miał okoliczności, które dla sprawy nie były istotne. Nadto w toku postępowania przed sądem zaistniały okoliczności, które taką ocenę potwierdzały. Skarżący w skardze potwierdził dotychczasowe twierdzenie, że po śmierci ojca w styczniu 2003 r. nie został wpuszczony do lokalu, w którym był zameldowany oraz że jego powództwo o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu zostało oddalone. Została też, na co zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, złożona do akt kopia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 2006 r. w sprawie o sygn. akt [...], którym oddalono powództwo skarżącego o ustalenie istnienia stosunku najmu lokalu, w którym był zameldowany, wraz z uzasadnieniem, opierającym się na ustaleniu fatycznym, że w chwili śmierci ojca skarżący w lokalu tym nie mieszkał. Okoliczności te w powiązaniu z faktem, że skarżący nigdy nie twierdził, aby po śmierci ojca z powrotem zamieszkał w lokalu, w którym był zameldowany, potwierdzały, że dowód z zeznań gospodarzy ma dotyczyć okoliczności, które nie są istotne dla sprawy. Wszystko to wskazuje, że organ odwoławczy, nie odnosząc się do żądania przeprowadzenia dowodów, które miały dotyczyć okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia, uchybił przepisom postępowania, ale nie w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ ten nie naruszył zatem wskazanych przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniałby uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p. p. s. a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest natomiast usprawiedliwiony zarzut naruszenia prawa materialnego, mianowicie art. 15 ust. 2 ustawy. Sąd pierwszej instancji nie oceniał zastosowania tego przepisu, co wynikało z tego, że uznał, iż wymaga uzupełnienia postępowanie dowodowe. Ponadto z uzasadnienia tego zarzutu wynika, że w istocie chodzi też o zarzut naruszenia przepisów postępowania w zakresie postępowania dowodowego, gdyż wnoszący skargę kasacyjną twierdzi, że zebrany materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji o wymeldowaniu, a więc nie wymagał uzupełnienia, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji. Sąd drugiej instancji zaznaczył, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji uwzględni, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p. p. s. a. naruszenie przepisów postępowania innych niż dających podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego może być podstawą uwzględnienia skargi jedynie wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania, to znaczy z wolą koncentracji w danym lokalu swoich spraw życiowych, w tym założenia ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione są przesłanki obligujące organ gminy do dokonania wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Rozpoznając ponownie skargę Sąd miał na uwadze art. 190 p. p. s. a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku stwierdził, że wyrok Sądu pierwszej instancji nie odpowiada prawu. Zdaniem Sądu drugiej instancji organ odwoławczy, nie odnosząc się do żądania skarżącego przeprowadzenia dowodów mających dotyczyć okoliczności nieistotnych dla rozstrzygnięcia (przesłuchanie dozorców domu, w którym znajduje się przedmiotowy lokal), uchybił art. 107 § 3 k. p. a., ale nie w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący bowiem nie kwestionuje faktu, że od śmierci swego ojca - a więc od stycznia 2003 r. - nie mieszka w przedmiotowym lokalu (k. 23v akt adm. - twierdzenia żony skarżącego, będącej jego pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym). Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków – Z. S. (k. 70 akt adm.) oraz J. G. (k. 71 akt adm.) wynika, że skarżący nie zamieszkuje w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. od wielu lat. Okoliczność niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu w chwili wydania decyzji wynika także z wyjaśnień U. S. (k. 10v i k. 62 akt adm.). W tym kontekście przyjąć należy, że skarżący co najmniej od stycznia 2003 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Nie ma znaczenia dokładniejsze określenie daty opuszczenia lokalu, ponieważ - jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny - istotne w sprawie jest to, iż skarżący w dniu wydania decyzji o jego wymeldowaniu z przedmiotowego lokalu już w nim nie zamieszkiwał. Dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie ma natomiast okoliczność, czy opuszczenie przez niego lokalu miało charakter dobrowolny. W związku z oddaleniem pozwu skarżącego o przywrócenie naruszonego posiadania prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] maja 2006 r. wydanym w sprawie o sygn. akt [...] (k. 57 akt adm.) uznać należy, że było ono dobrowolne. Nie ma przy tym znaczenia przyczyna, ze względu na którą oddalono pozew (np. uchybienie terminu do jego wniesienia). Nawet jeżeli do opuszczenia lokalu skarżący został faktycznie przymuszony poprzez niemożność otwarcia drzwi z uwagi na wymianę zamków, to skutecznie nie zdołał przywrócić naruszonego posiadania. W takiej sytuacji przyjąć należy dobrowolne opuszczenie lokalu. W powyższej sytuacji, jakkolwiek pominięcie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego rozważań dotyczących żądania przeprowadzenia dowodu z zeznań gospodarzy domu należy uznać za uchybienie art. 107 § 3 k. p. a., to uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż dowód ten miał dotyczyć okoliczności, które w sprawie nie były istotne. Już więc w postępowaniu administracyjnym istniały okoliczności uzasadniające uznanie, iż dowód z zeznań gospodarzy domu dotyczyć miał okoliczności, które dla sprawy nie były istotne. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 2009 r. zauważył ponadto, iż została złożona do akt kopia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] lutego 2006 r. w sprawie o sygn. akt [...], którym oddalono powództwo skarżącego o ustalenie istnienia stosunku najmu lokalu, w którym był zameldowany, wraz z uzasadnieniem, opierającym się na ustaleniu fatycznym, że w chwili śmierci ojca (styczeń 2003 r.) skarżący w lokalu tym nie mieszkał. Okoliczności te w powiązaniu z faktem, że skarżący nigdy nie twierdził, aby po śmierci ojca z powrotem zamieszkał w lokalu, w którym był zameldowany, potwierdzały, że dowód z zeznań gospodarzy ma dotyczyć okoliczności, które nie są istotne dla sprawy. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczność, że organ uznał w zaskarżonej decyzji, że skarżący zamieszkiwał w Z. przy ul. [...]. Przedmiotem postępowania nie była bowiem kwestia zamieszkiwania skarżącego w tym lokalu, lecz w lokalu nr [...]przy ul. [...] w W. Do wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu nie jest konieczne ustalenie nowego miejsca jego stałego pobytu. Istotą bowiem jest to, że skarżący trwale i dobrowolnie opuścił lokal nr [...] przy ul. [...] w W. W związku z tym, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mającym wpływy na wynik sprawy Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p. p. s. a.