II OZ 114/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1191/09 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i o oddaleniu wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.D. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie przyznał J.D. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmawiając skarżącemu ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd zauważył, iż w jego ocenie istnieją podstawy do zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, bowiem nie jest ona w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Sąd podkreślił, że skarżący uzyskuje bardzo niski i nieregularny dochód, a konieczność poniesienia opłat sądowych stanowiłaby dla niego zbyt wielkie obciążenie. Jednocześnie zdaniem Sądu skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a jego oświadczenie w kwestii sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej nie jest do końca wiarygodne, bowiem skarżący nie wskazał jakichkolwiek źródeł utrzymania. Sąd podniósł też, że J.D. mógłby osiągać dochody z dzierżawy lub najmu posiadanych nieruchomości, albo korzystając z dopłat, jakie przysługują rolnikom. Zażalenie na to postanowienie wniósł J.D., domagając się zwolnienia go z wszelkich kosztów postępowania i podnosząc, że niezrozumiała jest sytuacja, gdy ten sam Sąd w jednej sprawie przyznaje mu prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, za w innej odmawia przyznania takiego prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "P.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest od tego, czy osoba ta może ponieść jakiekolwiek koszty postępowania - § 1 tegoż przepisu, zgodnie z którym osoby takie winny być zwolnione w całości od obowiązku ponoszenia kosztów, bądź też (§ 2 przywołanego przepisu) czy jej sytuacja majątkowa nie pozwala jej na pokrycie pełnej wysokości takich kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny, co uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym. W przedmiotowej sprawie J.D. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, oceniając oświadczenie skarżącego oraz zgromadzone w sprawie dokumenty uznał, iż strona winna być zwolniona jedynie od opłat sądowych. Sąd I instancji oddalił jednocześnie wniosek strony o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu, stwierdzając, że skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu okoliczności, jakie powołał J.D. nie są wiarygodne, nie wskazał on bowiem jakichkolwiek źródeł utrzymania, co – w ocenie Sądu – uniemożliwiało przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stanowisko takie należy uznać za nieuzasadnione. Przede wszystkim zauważyć należy pewną niekonsekwencję w działaniach Sądu – z jednej strony uznaje on, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącego ustalona została w sposób dostateczny, co pozwoliło na zwolnienie go z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, a jednocześnie Sąd stwierdza, że strona nie wskazała żadnych źródeł, z jakich uzyskuje dochody, co powoduje, że jej oświadczenie zawarte we wniosku i uzupełnione w trybie art. 255 P.p.s.a. nie jest w pełni wiarygodne i z tego powodu odmawia przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu odwoławczego takie stanowisko stanowi naruszenia art. 246 § 1 pkt 1, bowiem Sąd I instancji, mając wątpliwości co do rzetelności oświadczenia strony, winien był zażądać dokładnego wyjaśnienia sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego. Dopiero po uzyskaniu takich informacji możliwe będzie dokonanie właściwej oceny i ewentualne rozstrzygnięcie w kwestii przyznania stronie prawa pomocy, zarówno w zakresie zwolnienia od opłat sądowych jak i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za niezgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.