II GSK 64/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Edward Kierejczyk (spr.) Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Jan Bała Protokolant Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1218/09 w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K.S. na rzecz Ministra Sprawiedliwości kwotę 180 zł (słownie: sto osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1218/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę K. S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (zwanej dalej: PNRA) z dnia [...] października 2008 r. utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. (zwanej dalej: ORA) z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich, wydaną na podstawie art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), zwanej dalej: Prawem o adwokaturze, w zw. z § 8 i 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego przez NRA w dniu 3 września 2005 r. W wyniku odwołania skarżącego od uchwały z dnia [...] października 2008 r. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 79 ust. 3 w zw. z art. 68 ust. 6a Prawa o adwokaturze i art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy –Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 286) utrzymał w mocy tę uchwałę. W uzasadnieniu stwierdził, że podstawę do skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich stanowił art. 79 Prawa o adwokaturze, określający jako przesłankę skreślenia nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Obowiązującym dla aplikantów aktem prawnym o charakterze wewnętrznym, określającym przesłanki stwierdzenia nieprzydatności aplikanta do zawodu jest Regulamin aplikacji adwokackiej, uchwalony przez NRA w ramach upoważnienia ustawowego z art. 58 pkt 12 lit. b) Prawa o adwokaturze. Stosownie do § 19 tego regulaminu, o nieprzydatności aplikanta do zawodu świadczy negatywny wynik kolokwium rocznego, jako samodzielna przesłanka. Testy z kolokwiów z zaznaczoną na nich punktacją wraz z dołączonym regulaminem kolokwium (podawanym do wiadomości aplikantom przed przystąpieniem do kolokwium) potwierdzają, że skarżący otrzymał dwukrotnie (w dniach 28 czerwca 2007 r. i 13 września 2007 r.) negatywne oceny z kolokwium rocznego oraz poprawkowego kolokwium rocznego. Istniała zatem podstawa prawna do stwierdzenia nieprzydatności skarżącego do wykonywania zawodu adwokata, a to uzasadniało skreślenie go z listy aplikantów adwokackich. W skardze na powyższą decyzję skarżący domagał się wstrzymania jej wykonania i stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zarzucił, że uchwały ORA i PNRA nie zostały podpisane przez wszystkich członków biorących udział w ich podjęciu, oraz że zostały mu doręczone jedynie ich odpisy. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 8 sierpnia 2009 r. złożonym na rozprawie przed WSA w W. skarżący wniósł o umorzenie postępowania administracyjnego i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków. Zarzucił w nim brak wydania przez ORA postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skreślenia z listy aplikantów adwokackich i niezawiadomienie o tym skarżącego, uniemożliwinie zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i zajęcia stanowiska, doręczenie skarżącemu kserokopii uchwał ORA i PNRA, podjęcie uchwały PNRA w oparciu o kserokopię pisma Dziekana ORA z dnia 31 lipca 2008 r., której załącznikiem jest kserokopia uchwały ORA z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie powołania Komisji Egzaminacyjnej na kolokwium roczne, odnoszącej się do uchwały ORA z dnia 11 maja 2007 r. ustalającej datę tego kolokwium, wydanie uchwały PNRA z udziałem adw. J. D. biorącego również udział w posiedzeniu ORA w tej sprawie oraz brak umorzenia postępowania, mimo że w okresie dwóch lat od rozpoczęcia aplikacji adwokackiej organy samorządu adwokackiego nie doręczyły skarżącemu opatrzonej własnoręcznym podpisem uchwały w sprawie skreślenia z listy aplikantów adwokackich. WSA w W. oddalił skargę na powyższą decyzję na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. Za niezasadny Sąd uznał wniosek o umorzenie postępowania administracyjnego i stwierdził, że kontroluje legalność zaskarżonej decyzji w dacie jej wydania w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez organ w toku postępowania administracyjnego. Powołując treść art. 79 Prawa o adwokaturze i § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej stwierdził, że organy prawidłowo przyjęły za podstawę skreślenia skarżącego z listy aplikantów adwokackich okoliczność dwukrotnego uzyskania oceny negatywnej z kolokwium rocznego. Wykonywanie zawodu adwokata polega na świadczeniu usług prawnych, wymagających posiadania bogatej i ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa. Negatywne oceny z kolokwiów sprawdzających poziom tej wiedzy, stanowią przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) i z poszanowaniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów (art. 8 k.p.a.). Nie naruszyły zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i uzasadniły swoje stanowisko zgodnie z wymogiem określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Skarżący nie był pozbawiony możliwości obrony swych praw, o czym świadczy uchylenie przez Ministra Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. uchwały PNRA z dnia [...] lutego 2008 r. utrzymującej w mocy uchwałę ORA z dnia [...] października 2007 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pismem z dnia 12 września 2008 r. PNRA zawiadomiło skarżącego o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i zajęcia stanowiska w sprawie, w odpowiedzi na co skarżący oświadczył, że nie będzie zapoznawał się z aktami sprawy i podtrzymuje wnioski złożone w odwołaniu. Również Minister Sprawiedliwości pismem z dnia 24 kwietnia 2008 r. poinformował skarżącego o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Skarżący został zapoznany z zasadami kolokwium rocznego oraz poprawkowego i nie zgłaszał w tym zakresie zastrzeżeń. Sąd powołując się na pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 12 grudnia 2003 r. sygn. akt III RN 135/03 (opubl. w: OSNP 2004, nr 16, poz. 274) stwierdził, że do uchwał z dnia [...] października 2007 r. i z dnia [...] października 2008 r. zostały dołączone listy osób obecnych przy ich podjęciu, co czyni zadość wymogowi ich podpisania. Za bezzasadny Sąd uznał też zarzut dotyczący podjęcia uchwały z dnia [...] października 2008 r. z udziałem adw. J. D. podlegającego wyłączeniu, bowiem z listy obecności oraz protokołu posiedzenia ORA w K. w dniu [...] października 2007 r. wynika, że w posiedzeniu tym uczestniczył w charakterze gościa i nie brał udziału w podjęciu uchwały dotyczącej skarżącego. Sąd nie stwierdził też innych uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia. W skardze kasacyjnej K. S. zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 79 ust. 1 Prawa o adwokaturze oraz mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 6–9, art. 10 § 1 i § 3, art. 14 § 1, art. 15, art. 19, art. 24 § 1 pkt 5 i § 3, art. 27 § 1 i § 2, art. 61 § 4, art. 67 § 1, art. 68 § 1 i § 2, art. 73 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 79, art. 80-83, art. 86, art. 104 § 1 i § 2, art. 107 § 1 i 3, art. 109 § 1, art. 123, art. 127 § 2, art. 129 § 2, art. 138 § 1 pkt 2 i § 2, art. 145 § 1 pkt 1, 3, 4 i 5 oraz art. 156 § 1 pkt 1, 2, 5 i 7 k.p.a. Uzasadniając te zarzuty stwierdził, że Sąd I instancji nie dostrzegł bezprzedmiotowości postępowania, która powinna skutkować jego umorzeniem, gdyż do dnia 30 czerwca 2008 r., w którym upłynął drugi rok szkoleniowy aplikacji skarżącego, ORA nie wydała i nie doręczyła skarżącemu postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Uchwały z dnia [...] października 2007 r. i z dnia [...] października 2008 r. należy uznać za nieistniejące, bowiem nie zostały podpisane w dniu ich podjęcia przez wszystkich orzekających członków organu kolegialnego, brak na nich własnoręcznych podpisów, a zawierają jedynie faksymile podpisu. Skarżącemu doręczono jedynie kserokopie tych uchwał. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w niedopuszczalnej formie, to jest bez udziału skarżącego. Liczba uzyskanych przez skarżącego punktów z kolokwium nie została stwierdzona protokołem Komisji Egzaminacyjnej. W 2007 r. nie było uchwalonego regulaminu kolokwium, zawierającego wiążące zasady jego przeprowadzenia. Żaden przepis Prawa o adwokaturze, w tym art. 79 ust. 2, nie określa takiej okoliczności, jak niezaliczenie wewnętrznego (cząstkowego) kolokwium, jako równoznacznej z nieprzydatnością aplikanta do wykonywania zawodu adwokata, która musi być oceniana na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych, po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania dowodowego, z uwzględnieniem radykalności i ostateczności takiej decyzji. ORA i PNRA podjęły uchwały bez podstawy prawnej, bowiem Regulamin aplikacji adwokackiej pozostaje w sprzeczności z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 58 pkt 12 lit. b) Prawa o adwokaturze, zgodnie z którym ma dotyczyć zasad odbywania aplikacji adwokackiej, nie zaś naboru na aplikację, czy też zasad skreślania z listy aplikantów. Zasady naboru na aplikację, wpisu na listę aplikantów, skreślenia z tej listy oraz przeprowadzenia egzaminu adwokackiego powinny być określone w prawie powszechnie obowiązującym w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP. Znajdujące się w aktach osobowych sprawy opinie patrona potwierdzają przydatność skarżącego do wykonywania zawodu adwokata. Sąd I instancji niewłaściwie zinterpretował obecność adw. J. D. na posiedzeniu ORA w K. w dniu [...] października 2007 r. i nie ustosunkował się do podniesionych przez skarżącego zarzutów, a uznanie naruszeń prawa za nieistotne doprowadziło do wydania orzeczenia niezgodnego z prawem. Na poparcie swojego stanowiska powołał przykłady z orzecznictwa sądów administracyjnych, wydane na gruncie przepisów, których naruszenie zarzucił w petitum skargi kasacyjnej. Nawiązując do argumentacji przytoczonej w swojej decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. i odpowiedzi na skargę, Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 176 p.p.s.a. uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać między innymi argumentację ściśle powiązaną z przytoczonymi podstawami kasacyjnymi przez wskazanie, na czym polegało naruszenie prawa materialnego i (lub) przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenianej skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego powiązano wyłącznie z błędną wykładnią art. 79 ust. 1 Prawa o adwokaturze dotyczącego skreślenia z listy aplikantów w sytuacjach określonych w art. 72 ust. 1, art. 74 i 76 ust. 1, które w rozpoznawanej sprawie nigdy nie występowały. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano natomiast, że chodziło o błędną wykładnię art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze w nawiązaniu do szeregu przepisów tego aktu prawnego i Konstytucji, które nie pozwalają na określenie w regulaminie aplikacji adwokackiej konsekwencji niezaliczenia kolokwium jako nieprzydatności aplikanta do zawodu adwokata. Zarzutów naruszenia czterdziestu dziewięciu przepisów k.p.a. nie powiązano z odpowiednimi przepisami art. 145 p.p.s.a., choć w uzasadnieniu skargi kasacyjnej łączono je z niedostrzeżeniem ich naruszenia przez Sąd I instancji w postępowaniu administracyjnym, jakie prowadziły organy adwokatury i Minister Sprawiedliwości. Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej bez nawiązania do przyjętej w art. 174 p.p.s.a. systematyki podstaw kasacyjnych przemiennie zajmowano się stanem faktycznym i prawnym sprawy. W tej sytuacji konieczne stało się przypomnienie w pierwszej kolejności unormowań prawnych, a dopiero później dokonanie oceny zasadności skargi kasacyjnej. Artykuł 17 ust. 1 Konstytucji dopuszcza możliwość tworzenia w drodze ustawy samorządów zawodowych reprezentujących osoby wykonujące zawody zaufania publicznego i sprawujące pieczę nad należytym wykonywaniem tych zawodów w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony. Zawód zaufania publicznego łączony jest z dostępem do informacji dotyczących innych osób, także o charakterze bardzo osobistym. Do niego bezspornie zalicza się również adwokatów, a udzielana przez nich pomoc prawna ma na celu ochronę interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 2 lica 2007 r. sygn. akt K 41/05. Realizacja tych zadań publicznych przekazanych samorządowi adwokackiemu obejmuje także przygotowanie aplikantów do wykonywania zawodu adwokata przez "objęcie całego przebiegu aplikacji adwokackiej pieczą organów samorządu adwokackiego nakierowaną na należyte wykonywanie zawodu", co zaakcentował Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K 6/06. Do tych stwierdzeń nawiązał również w wyroku z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt K 4/08 przypominając, że wyodrębnienie w art. 17 ust. 1 Konstytucji obu funkcji samorządu zawodów zaufania publicznego są nadal jednakowo ważne. Aplikanci z mocy prawa należą do adwokatury zorganizowanej na zasadach samorządu zawodowego, do którego zadań należy między innymi również kształcenie aplikantów adwokackich (art. 2, art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze). W jego art. 58 pkt 12 lit. b) upoważniono Naczelną Radę Adwokacką do uchwalenia regulaminu dotyczącego zasad odbywania aplikacji adwokackiej jako podstawowego aktu tworzącego stosunek podległości organizacyjnej pomiędzy aplikantem a samorządem odnośnie kształcenia w toku aplikacji pod kątem uzyskania kwalifikacji do wykonywania zawodu adwokata. W § 18–22 regulaminu aplikacji adwokackiej uchwalonego dnia 3 września 2005 r., później wielokrotnie nowelizowanego, wprowadzono obowiązek składania rocznego kolokwium przez aplikanta sprawdzającego w określonym nim trybie w ramach przygotowania do wykonywania zawodu adwokata, a także przewidziano stwierdzenie przez ORA nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata w razie negatywnego wyniku kolokwium poprawkowego. ORA w K. wykonała czynności związane z przygotowaniem, przeprowadzeniem i oceną wyniku kolokwium aplikantów w obu terminach. Ponadto załączony do akt sprawy regulamin kolokwium – zawierający przepisy dotyczące formy kolokwium, jego miejsca, czasu, liczby pytań, warunków zaliczenia, zasad oceny testu, przebiegu kolokwium i ogłoszenia jego wyników – był każdorazowo podawany do wiadomości aplikantów przed przystąpieniem do kolokwium, niezależnie od wcześniejszego im przekazania jego tekstu w formie elektronicznej. Sprawdzenie każdego tekstu dokumentowało trzech członków komisji organizacyjnej na jego egzemplarzu własnymi podpisami pod informacją o liczbie uzyskanych punktów. Osoby, które uzyskały wynik poniżej 60 pkt (na 100 możliwych) były uznawane za nieprzydatne do wykonywania zawodu adwokata. W nawiązaniu do tej przesłanki stanu faktycznego sprawy, art. 79 ust. 2 Prawa o adwokaturze stwarzał dla ORA możliwość skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji. Są to unormowania, które łącznie z aktami wewnętrznymi samorządu adwokackiego pozwalają jego organom i Ministrowi Sprawiedliwości na skuteczną realizację zadań, o których mowa w art. 17 ust. 1 Konstytucji i art. 3 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Do tej problematyki szerzej nawiązano w motywach wyroku NSA z dnia 23 listopada 2010 r. sygn. akt II GSK 697/09. Nie są więc uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące przyjętą w rozpoznawanej sprawie podstawę prawną uchwał organów samorządu adwokackiego obu instancji o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów adwokackich z powodu nieprzydatności do wykonywania zawodu adwokata. Nie ma również usprawiedliwionych podstaw skarga kasacyjna w części dotyczącej zarzutu niedostrzeżenia przez WSA naruszenia przepisów K.p.a. w postępowaniu administracyjnym. Art. 61 K.p.a. nie określa formy wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, ani formy zawiadomienia stron o wszczęciu takiego postępowania. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że za datę wszczęcia postępowania można uznać dzień pierwszej czynności urzędowej w sprawie, której postępowanie dotyczy, w tym również czynności kontrolnej. Zawiadomienie strony o wszczęciu postępowania nie jest też wartością samą w sobie, lecz służy określonemu celowi, a gdy strona dowie się o wszczęciu postępowania z innego źródła i podejmie w jego toku obronę swoich praw, to zbędne jest powiadamianie jej o wszczęciu postępowania (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz do art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2009, wyd. III; G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Komentarz do art. 61 Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex 2010, wyd. III – oraz podane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Z omówionych aktów prawnych i czynności organów samorządu adwokackiego wynikały znane wszystkim aplikantom konsekwencje negatywnego w terminie poprawkowym wyniku rocznego kolokwium, co dodatkowo potwierdza wystąpienie adw. M. S. (patrona skarżącego) do ORA w K. z dnia 2 października 2007 r., w którym nawiązywała do zapowiedzianego podjęcia uchwał ORA "co do dalszego losu aplikantów, którzy nie zaliczyli kolokwium poprawkowego rocznego, a wśród nich jest jeden z moich aplikantów K. S.". Wbrew twierdzeniu skarżącego tak wszczęte postępowanie nigdy nie stało się bezprzedmiotowe i nie wpłynęło na kwestionowaną ważność uchwały ORA z dnia [...] października 2007 r. o jego skreśleniu z listy aplikantów adwokackich. Uchwała ta została podjęta przed upływem dwóch lat od rozpoczęcia wykonywania z dniem 10 listopada 2006 r. przez skarżącego czynności aplikanta, spełniając wymóg art. 79 ust. 1 Prawa o adwokaturze. Uznaniowy charakter takiej uchwały pozwala ORA na dokonanie oceny, czy każda z przesłanek nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata określona w § 19 ust. 1 regulaminu aplikacji adwokackiej (negatywny wynik kolokwium rocznego, negatywna opinia patrona, negatywna opinia kierownika szkolenia o przebiegu aplikacji, bądź jeszcze inne) uzasadnia konieczność skreślenia go z listy aplikantów. Chodzi bowiem o to, że każda z tych przesłanek zawiera ocenne skutki różnych okoliczności i zdarzeń wpływających na status aplikanta. Wśród nich najbardziej skonkretyzowany charakter ma udokumentowany stan wiedzy na podstawie zastosowanego w kolokwium testu jednokrotnego wyboru prawidłowej odpowiedzi na zawarte w nim pytania, a możliwość nieuwzględnienia negatywnego wyniku tego sprawdzianu musi być ograniczona do sytuacji wyjątkowych. Można do nich np. zaliczyć uzyskanie liczby punktów graniczących z wymaganą przy dostatecznej ocenie, jeżeli dodatkowe okoliczności z przebiegu aplikacji stwarzają pozytywne rokowania o przydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. W rozpoznawanej sprawie organy samorządu adwokackiego i Minister Sprawiedliwości takich okoliczności nie dostrzegli w sytuacji, gdy skarżący dwukrotnie uzyskał z kolokwium dyskwalifikujące go wyniki – po 37 punktów, a do oceny dostatecznej zabrakło mu każdorazowo po 23 punkty. Jak wynika z testów, zawarte w nich pytania obejmowały problematykę, do której nie wraca się w kolejnych sprawdzianach w toku aplikacji, co – w ocenie pełnomocnika PNRA biorącego udział w rozprawie przed NSA – dodatkowo uzasadniało podjęcie wymienionych orzeczeń. Nie można więc uznać, że ewentualne przesłuchanie skarżącego i adw. M. S. mogło zweryfikować stwierdzoną jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata w oparciu o wyniki kolokwium, zwłaszcza gdy opinia tego patrona o przebiegu aplikacji skarżącego i wspomniane pismo z dnia 2 października 2007 r. były już załączone do akt sprawy i ocenione w postępowaniu administracyjnym. Argumentacji tej nie podważa powołany w skardze kasacyjnej wyrok NSA z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt II SA 1345/99, w którym uchylenie uchwał samorządu adwokackiego nastąpiło z powodu nieprzekonującego skreślenia aplikantki z listy aplikantów adwokackich ze względu na jej zły stan zdrowia i brak zainteresowania kontynuowaniem aplikacji, co wiarygodnie zakwestionowała, a nie – w następstwie negatywnego wyniku kolokwium. W motywach zaskarżonego wyroku WSA przytoczył obszerne fragmenty uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2003 r. sygn. akt III RN 135/03 wyjaśniające tryb podejmowania uchwał w indywidualnych sprawach należących do właściwości organów samorządu adwokackiego, ich podpisywania i doręczania stronom postępowania administracyjnego – zasadnie podkreślając, że wymienione uchwały ORA i PNRA odpowiadały tym wymogom. Z nadesłanych do NSA poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii protokołu z posiedzenia ORA w K. w dniu [...] października 2007 r. i potwierdzonego notarialnie odpisu listy obecności osób uczestniczących w tym posiedzeniu wynika, że uchwała o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów adwokackich została ujęta w pkt 23 tego protokołu, a na liście obecności widnieją własnoręczne podpisy osób uczestniczących w posiedzeniu. Ponadto na rozprawie przed NSA w dniu 2 marca 2011 r. pełnomocnik PNRA adw. A. G. okazała oryginały protokołu Nr 27 z posiedzenia Prezydium NRA w dniu [...] października 2008 r. i oryginał listy obecności na tym posiedzeniu z własnoręcznymi podpisami osób uczestniczących w tym posiedzeniu. Uchwała utrzymująca w mocy uchwałę ORA w K. z dnia [...] października 2007 r. została ujęta w poz. 6 protokołu PNRA. Poświadczone za zgodność odpisy obu tych uchwał zostały doręczone skarżącemu w toku postępowania administracyjnego. Nietrafne są więc zarzuty co do naruszenia trybu podejmowania, podpisywania i doręczania tych uchwał stronie postępowania oraz posługiwania się faksymile podpisu przez osoby biorące udział w tych posiedzeniach. Do oceny legalności obu uchwał nie są więc przydatne powołane w skardze kasacyjnej liczne wyroki sądów administracyjnych, w których były formułowane poglądy o wymogu podpisania orzeczenia organu kolegialnego przez wszystkich jego członków, rozstrzygającego sprawę z zakresu administracji publicznej – inną niż przekazaną do właściwości organom samorządu adwokackiego. Te odrębności nigdy nie były pomijane w orzecznictwie sądów administracyjnych, a przekonującą argumentację z nimi związaną ujął Sąd Najwyższy w powyższym wyroku. W zaskarżonym wyroku nie doszło więc do naruszenia ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogły wpływać na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i dlatego Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 i 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) orzekł jak w sentencji.