I OSK 463/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Monika Myślak - Kordjak po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt IV SA/GI 163/09 w sprawie ze skargi G.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 10 września 2009 r. sygn. akt IV SA/GL 163/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Prezydenta Miasta Katowice z dnia [...] października 2008 r. nr [...]. Decyzjami tymi odmówiono G. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, J. P. Podstawę odmowy stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nastąpiła ona z tego powodu, iż, jak podkreśliło Samorządowe Kolegium, z zaświadczenia Szkoły Policealnej Nr [...] przy [...] w K. wynika, że J. P. kontynuuje naukę w tej szkole na II roku w zawodzie technik prac biurowych i zamieszkuje w internacie w roku szkolnym 2008/2009. Ponadto z zaświadczenia z dnia 12 września 2008 r. Urzędu Miasta Krakowa Wydział Spraw Administracyjnych Referat Ewidencji Ludności wynika, iż została zameldowana na pobyt czasowy w Krakowie od dnia 22 września 2008 r. do 30 czerwca 2009 r., tym samym w świetle wyżej cytowanego przepisu przyznanie Pani G. P. świadczenia pielęgnacyjnego na dziecko przebywające w wyżej wymienionym zakładzie jest prawnie niedopuszczalne. Internat przy Ośrodku jest placówką, która zapewnia słuchaczom całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem ferii zimowych, letnich oraz świąt. W postępowaniu administracyjnym i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach G. P. podała, że jej córka jest osobą pełnoletnią, ma 22 lata, uczy się w szkole w Krakowie, w internacie przebywa 4 dni, a szkoła nie ma obowiązku opieki nad osobą dorosłą. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu z daty orzekania przez organy, stwierdził: W orzecznictwie jest przyjęte i niekwestionowane, że przewidziane w powołanym przepisie wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest uzależnione wyłącznie od tego czy placówka, w której przebywa dziecko zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, nie jest natomiast istotny wymiar czasu, w jakim konkretnie dziecko przebywa w tej placówce. O uprawnieniach do świadczenia decyduje możliwość (gotowość) zapewnienia opieki przez placówkę przez taki okres, a nie faktyczna liczba dni przebywania dziecka w ciągu tygodnia w placówce. W sprawie nie ma zatem znaczenia, że córka skarżącej przebywa w internacie przez 4 dni w tygodniu. Odmowa przyznania świadczenia była zatem zasadna. Reprezentowana przez radcę prawnego, ustanowionego z urzędu, G. P. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę wyroku poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i zarzucając: – naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 18, art. 71 ust. 1 Konstytucji polegającą na uznaniu, iż zaszły ustawowe przesłanki wyłączające prawo skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego, – naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie z urzędu wszystkich istotnych okoliczności prawy oraz dokonanych naruszeń przepisów postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a w szczególności art. 156 § 1 pkt 2 Kodeks postępowania administracyjnego przez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, b) art. 1 § 2 z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, art. 3 § 2, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez uznanie, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dopuściło się rażącej obrazy przepisów prawa materialnego, a wydana decyzja odpowiada prawu, podczas gdy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego narusza art. 17 ust. 1, ust. 5 o świadczeniach rodzinnych, przepisy ustawy zasadniczej oraz nie uwzględnia orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, którego wyroki mają moc powszechnie obowiązującą, a który to Trybunał w dużej mierze stwierdził niezgodność dyspozycji art. 17 ust. 1 o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Przytoczono w niej zarzuty zarówno naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, zatem odnieść należało się najpierw do tego drugiego zarzutu. Jednak stwierdzić należy, że w istocie sprowadza się on również do naruszenia prawa materialnego, bowiem naruszenie przepisów postępowania nastąpiło, zdaniem skargi, z uwagi na to, iż Wojewódzki Sąd nie dostrzegł i nie uwzględnił tego, że organy rażąco naruszyły prawo materialne, dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. W sprawie zatem zasadniczą kwestią jest wykładnia przepisów prawa materialnego, zarówno ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania decyzji, dalej "ustawa", wskazanych przez G. P. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jak i Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jeśli idzie o ustawę zasadniczą zarzucono naruszenie art. 18 i art. 71 ust. 1. Przepisy te stanowią, że rodziny znajdują się pod opieką i ochroną Rzeczypospolitej Polskiej, która w swojej polityce społecznej i gospodarczej dotyczącej rodziny powinna to uwzględniać, zwracając szczególną uwagę na te rodziny, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Naruszenia tych przepisów skarżąca upatruje w nieprzyznaniu jej świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy, jednak z zarzutem tym nie można się zgodzić. Realizacją obowiązków nałożonych art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji jest właśnie ta ustawa, bierze ona bowiem w ochronę rodziny materialnie znajdujące się w trudnej sytuacji, przyznając im uprawnienie do świadczeń. Rolą Wojewódzkiego Sądu była ocena, czy interpretacja przepisów tej ustawy, dokonana przez organy, uwzględniała prawa skarżącej do ochrony, zatem czy zaistniały przesłanki do przyznania jej świadczenia rodzinnego, mającego wspomóc jej sytuację. Wojewódzki Sąd uznał, że organy nie naruszyły art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy, odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec niespełnienia przesłanek z niego wynikających i z oceną Sądu należy się zgodzić. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało jeżeli osoba wymagająca opieki została umieszczona m.in. w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, gdyż ta sytuacja dotyczyła wniosku G. P. o przyznanie świadczenia. W sprawie spór o wykładnię tego przepisu sprowadza się do tego, jak ocenić okres pobytu w placówce. Skarżąca twierdziła, iż decydujący powinien być okres faktycznego przebywania w placówce, zaś organy i Wojewódzki Sąd stanęły na stanowisku przeciwnym. Zgodzić należało się z tym drugim poglądem. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17, ma stanowić wsparcie dla osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą, która tego wymaga. Jednak pomoc jaką Państwo świadczy tym osobom to również specjalne placówki, zapewniające całodobową fachową opiekę. Umieszczenie w takiej placówce, która opiekę tę zapewniała przez co najmniej 5 dni w tygodniu było przeszkodą do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.b/ w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy kładł nacisk na zapewnienie opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu, nie mówiąc nic o faktycznym z niej korzystaniu. Nie można mówić zatem, że przesądzającym był fakt rzeczywistego pobytu w placówce, ale to czy zapewniała ona możliwość opieki przez okres w nim podany. Gdyby inaczej wykładać ten przepis nie byłaby konieczna jego zmiana. Obecnie bowiem mówi on nie tylko o zapewnieniu opieki, ale również o czasie faktycznego przebywania – korzystania z niej. Nie można zatem zarzucić Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach błędu w wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.b/ ustawy i skargi kasacyjnej uwzględnić. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).