III SA/Lu 81/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Sadurski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca.), Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 września 2009r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Wojewody L., po rozpatrzeniu odwołania M. J. od decyzji z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...] wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. orzekającej o wymeldowaniu M. J. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym położonym w C., przy ul. P. 4; zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. W uzasadnieniu podniesiono, że organ I instancji rozstrzygnął sprawę na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993 ze zm.) ustalając, że M. J. zabrał swoje rzeczy osobiste i opuścił miejsce pobytu stałego w marcu 2007 r. W przedmiotowym lokalu przebywał okazjonalnie do maja 2008 r. Organ II instancji nie podzielił zarzutów odwołania. Stwierdził, że odwołujący się przyznał, iż w marcu 2007 r. opuścił sporny lokal, zabierając część swoich rzeczy osobistych. Podniósł jednocześnie, że późniejszy powrót do miejsca stałego pobytu uniemożliwiła mu była żona, która wymieniła zamki w drzwiach. Odwołujący się nie wykazał, aby skorzystał z odpowiednich środków prawnych w obronie swych praw do przebywania w lokalu. Skargę sądową na powyższą decyzję złożył M. J., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej. Zarzucił błędne ustalenie, że w sposób dobrowolny i trwały opuścił przedmiotowy lokal, do którego przysługuje mu służebność zamieszkania oraz naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie pełnego wyjaśnienia sprawy. W uzasadnieniu skargi podniósł, że zakres pełnomocnictwa udzielonego przez córkę (aktualną właścicielkę nieruchomości) jej matce (byłej żonie skarżącego), nie upoważniał do takich czynności jak wymiana zamków. Przez dokonanie tej czynności, uniemożliwiono skarżącemu korzystanie z przysługującego mu prawa służebności zamieszkania. Wymeldowanie powoduje pozbawienie prawa do przebywania w lokalu, a tym samym wywołuje skutki w zakresie prawa cywilnego. Służebność osobista, jaką jest służebność zamieszkania wywiera bezpośrednie skutki dla beneficjenta, który może bez zgody właściciela sam się zameldować. W konsekwencji – wymeldowanie osoby, której przysługuje służebność wymaga zgody zainteresowanego i nie może odbywać się w trybie określonym w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Skarżący jest rencistą, a jego aktywność sprowadza się do kontroli lekarskiej i opieki nad schorowaną matką, zamieszkałą poza C. Córka, która przebywa za granicą udzieliła matce pełnomocnictwa ogólnego do reprezentowania jej we wszystkich sprawach związanych z nieruchomością. Pełnomocnictwo nie zawiera żadnego szczególnego uprawnienia pełnomocnika do zmiany statusu osób zamieszkujących budynek. Skarżący nigdy nie zamierzał na trwale opuścić miejsca stałego zameldowania, a tym bardziej nie uczynił tego dobrowolnie. Poprzez wymianę zamków, uniemożliwiono mu korzystanie ze swojego prawa. Sam fakt przejściowej nieobecności nie upoważnia jeszcze do stwierdzenia, że zameldowany opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Wojewoda L. w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Z przepisu art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) zwanej dalej ustawą wynika, że ewidencja ludności służy do odzwierciedlenia stanu faktycznego i dostarcza wiedzy m.in. o rzeczywistym miejscu pobytu obywateli. Mechanizm wymeldowania polega na usuwaniu informacji o wymeldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan rzeczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. II OSK 561/05 - LEX nr 194344). Stosownie do art. 10 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy oraz w związku z art. 25 Kodeksu cywilnego - pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z regulacji zawartej w tych przepisach wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych. Przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności mieszka, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, pierze, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp. Sam zamiar stałego zamieszkana pod oznaczonym adresem (wola), któremu nie towarzyszy fizyczna realizacja (zmaterializowanie się zamiaru), nie może być utożsamiany z pobytem stałym. Aby wydać decyzję, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy, opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu musi być dobrowolne i nosić cechy trwałości. Jednocześnie nurt orzeczniczy, który podziela skład orzekający w niniejszej sprawie prezentuje pogląd, że za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli, lecz nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r. sygn. II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r. , sygn. V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1424/99 - LEX nr 79243). Skład orzekający stoi jednocześnie na stanowisku, że środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne, takie np. jak o przywrócenie naruszonego posiadania, które zostaną uwzględnione przez sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Nie skorzystanie z tych środków, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet, jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, fatycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Poza tym przyjąć należy, że długotrwały stan faktyczny, w którym osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, świadczy o tym, że owa osoba nie wykazuje zamiaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy, a zatem opuszczenie dotychczasowego lokalu nosi znamiona trwałości i powinno skutkować wydaniem decyzji o wymeldowaniu, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy. Wbrew twierdzeniom skarżącego – decyzja, o której mowa w art. 15 ust. 2 ustawy może być wydana wobec każdej osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, a zatem również wobec osoby, której przysługuje prawo do lokalu (np. prawo własności, służebność mieszkania). Oczywiste jest również, że przy tego rodzaju decyzji, nie jest wymagana zgoda dysponenta lokalu. Przenosząc powyższe rozważania na użytek niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżący przyznał, iż w marcu 2007 r. wyprowadził się z przedmiotowego lokalu zabierając rzeczy osobiste, niezbędne do prowadzenia codziennego życia. Do maja 2008 r. , kiedy nastąpiła wymiana zamków w drzwiach wejściowych korzystał z lokalu okazjonalnie, nie zamieszkując w nim. Od tego czasu, do chwili obecnej, nie przebywał nawet sporadycznie w miejscu stałego pobytu, zamieszkał zaś u swej matki, którą się opiekuje. Nie wnosił do sądu powództwa związanego z uniemożliwieniem korzystania z przedmiotowego lokalu. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przez organy decyzyjne pozostawał fakt, że to była żona skarżącego wymieniła zamki w drzwiach, a pełnomocnictwo ogólne nie upoważniało ją do dokonywania tego rodzaju czynności. W aktualnym stanie prawnym, utrzymywanie fikcji zameldowania nie jest stanem pożądanym. Podkreślić należy, że tak jak zameldowanie w lokalu nie daje jeszcze żadnych praw do niego, tak też wymeldowanie, w żaden sposób praw do lokalu ogranicza. Skarżący może skorzystać z odpowiednich środków prawnych umożliwiających realizację ustanowionego na jego rzecz prawa (służebność osobista mieszkania). O ile skarżący w przyszłości faktycznie zamieszka na stałe w przedmiotowym lokalu, będzie miał wówczas nie tylko prawo, ale i obowiązek ponownie się w nim zameldować, zaś zaskarżona decyzja ulegnie dezaktualizacji, ze względu na zmianę okoliczności. Z tych względów skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).