I FZ 11/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 549/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 26 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 listopada 2009r., sygn. akt VIII SA/Wa 549/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. sp. z o.o. w L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd podał, że pismem z dnia 18 sierpnia 2009 r. spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. zwolnienia od wpisu sądowego od skargi w wysokości 16.689 zł, gdyż pokrycie takiej kwoty spowodowałoby niemożność prowadzenia dalszej działalności. Wyjaśniła przy tym, że jej rachunki bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy. Do wniosku dołączyła oświadczenie o stanie aktywów (rachunki zysków i strat za 2008 r. i I półrocze 2009 r.) oraz urzędowy formularz PPPr, z którego treści wynika, że obecnie spółka znajduje się w złej sytuacji gospodarczej i finansowej - strata za I półrocze 2009 r. wyniosła 44.456,29 zł. Ponadto z załączonego formularza wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 180.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 1.049.993,13 zł, zaś wysokość zysku za ostatni rok obrotowy wyniosła 64.100,28 zł, stan konta na rachunku bankowym na dzień złożenia wniosku wynosi 11.217,49 zł. Z nadesłanego natomiast bilansu za 2008 r. wynika, że spółka osiągnęła przychody na poziomie 14.281.068,53 zł, zaś zysk brutto 89.718,28 zł, netto 64.100,28 zł. Z rachunku zysków i strat za I półrocze 2009r. wynika, że przychody spółki kształtowały się na poziomie 8.077.761,44 zł, jednak spółka osiągnęła stratę w wysokości 44.456,29 zł. Postanowieniem z dnia 11 września 2009r. odrzucono skargę spółki z powodu nieuzupełnienia braków formalnych. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik skarżącej podtrzymując wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzupełniając wniosek strona dodatkowo nadesłała wykaz środków trwałych o wartości na dzień 30 czerwca 2009r. 974.207,97 zł; bilans za 2008r.; kopie zeznania podatkowego CIT-8; oświadczenie spółki, iż zobowiązania wobec dostawców i wszelkich urzędów stara się płacić w miarę możliwości, w pierwszej kolejności uiszczane są należności wobec urzędów, zaś z "lekkim opóźnieniem wobec dostawców"; zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego w Banku P. S.A.; zestawienie transakcji na rachunku w Banku M. za okres od 1 sierpnia 2009 r. do 27 października 2009 r. z saldem końcowym 28.647,80 zł. W oparciu o powyższe dane Sąd pierwszej instancji stwierdził, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku spółki. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych w niniejszej sprawie zaliczyć należy jedynie wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 8.345 zł. Zdaniem Sądu spółka nie wykazała, że uiszczenie ww. kwoty wykracza poza jej możliwości finansowe, skoro posiada znaczny majątek trwały oraz środki na rachunku bankowym, którymi może swobodnie dysponować. Skarżąca ma również pewną swobodę w dysponowaniu znacznymi przychodami, ponadto może tworzyć kapitał zapasowy, czy rezerwowy w celu pokrycia kosztów postępowania sądowego, zwłaszcza że postępowanie podatkowe trwa już jakiś czas. W tym zakresie Sąd pierwszej instancji, powołując się na dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdził, że realizacja przez osobę prawną określonego przez nią celu gospodarczego nie ma pierwszeństwa przed uiszczeniem należności związanych ze wszczęciem i prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W końcowej części uzasadnienia Sąd wskazał, że osoba prawna, czy inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wnioskując o przyznanie jej prawa pomocy w danym zakresie, poza brakiem niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych powinna wykazać, że podjęła wszelkie działania aby zdobyć fundusze na ten właśnie cel, czego skarżąca w niniejszej sprawie nie uczyniła. Spółka reprezentowana przez pełnomocnika zaskarżyła powyższe postanowienie zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 260 w zw. z art. 243 § 1, art. 245 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "P.p.s.a."), przez uznanie, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Strona wniosła przy tym o uchylenie kwestionowanego postanowienia, formułując jednocześnie wniosek o jego zmianę oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Argumentując powyższe pełnomocnik spółki przekonywał o wadliwości zaskarżonej decyzji organu podatkowego, stwierdzając przy tym, że żądanie uiszczenia wpisu sądowego może skutkować pozostawieniem w obrocie tejże decyzji naruszającej prawo. Ponadto pełnomocnik spółki zaznaczył, że gromadzone przez spółkę środki przeznaczone są na jej bieżącą działalność i nie jest ona w stanie pokryć kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nie posiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy sąd może przyznać takiej jednostce prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jej dostępu do sądu. Przechodząc do analizy zarzutów zażalenia pod kątem powyższych uwag Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że argumentacja strony jest zupełnie bezzasadna i nie dostarcza podstaw do uchylenia skarżonego postanowienia. Zgodzić się bowiem należy z Sądem pierwszej instancji w zakresie oceny sytuacji majątkowej spółki. Z dokumentacji przedłożonej w sprawie jednoznacznie wynika, że spółka pomimo obciążeń podatkowych nadal prowadzi działalność gospodarczą, uzyskuje z tego tytułu pewien przychód i jest w stanie regulować bieżące wydatki, jak również zobowiązania natury publicznoprawnej. Nie może przy tym skarżąca twierdzić, że wszelkie koszty działalności gospodarczej są priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego, gdyż takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe przedsiębiorcy powinny każdorazowo skutkować koniecznością obciążenia tymi kosztami Skarbu Państwa. Tymczasem regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 omawianej ustawy, stosownie do której to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył także, że skarżąca na żadnym etapie postępowania nie próbowała nawet wykazać, że wobec trudności finansowych, na jakie się powołuje, podejmowała jakiekolwiek próby pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. Bierność skarżącej w tym zakresie zasługuje na dezaprobatę. Dodatkowo należy nadmienić - odnosząc się do argumentów podnoszonych w zażaleniu, a dotyczących zaskarżonej decyzji - że Naczelny Sąd Administracyjny w ramach postępowania wpadkowego, jakim jest postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie jest władny rozstrzygać w zakresie zgodności z przepisami prawa tejże decyzji, a uprawniony jest jedynie do oceny legalności postanowienia Sądu pierwszej instancji w zakresie zwolnienia strony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, iż zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma w istocie instytucja prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.