II SA/Ol 629/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska Sędzia WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 roku sprawy ze skargi M. M. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie wznowienia studiów I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej M. M. G. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia 20 stycznia 2006 r. Prodziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu "[...]", zwanego dalej Uniwersytetem, działając z upoważnienia Dziekana, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm., dalej jako K.p.a.) i art. 190 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365, z późn. zm.), skreślił z dniem 20 stycznia 2006 r. M.G. z listy studentów piątego roku studiów niestacjonarnych, kierunku administracja, z powodu niezaliczenia roku. Pismem z dnia 26 października 2007 r. M.G. zwróciła się do Dziekana Wydziału Prawa i Administracji z prośbą o zmianę promotora i przedmiotu pracy magisterskiej. Podała, że w 2005 r. ukończyła piąty rok studiów, a zmiana kierunku pracy magisterskiej jest zgodna z jej zainteresowaniami i pracą w Prokuraturze Rejonowej w M. W odręcznej adnotacji na tym piśmie Dziekan Wydziału Prawa i Administracji wyraził zgodę. Następnie, pismem z dnia 11 marca 2009 r. M.G. zwróciła się do Rektora Uniwersytetu z prośbą o przywrócenie jej praw studenckich na czas obrony pracy magisterskiej. Podała, że w 2005 r. ukończyła piąty rok studiów i otrzymała absolutorium. Zwłoka w obronie pracy magisterskiej nastąpiła w związku ze zmianą promotora i tematyki pracy magisterskiej, która już złożyła. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji decyzją z dnia 20 marca 2009 r., wydaną na podstawie art. 60 ust. 6, art. 70 ust. 1, art. 160 ust. 1 i art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym w związku z § 27 ust. 1 statutu Uniwersytetu (uchwała Senatu Uniwersytetu nr 83 z dnia 19 czerwca 2006 r.) oraz w związku z § 43 ust. 2 regulaminu studiów Uniwersytetu (uchwała Senatu Uniwersytetu z dnia 30 czerwca 2006 r.), nie wyraził zgody na wznowienie studiów na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu w celu złożenia egzaminu dyplomowego. Podał w uzasadnieniu, że decyzja o skreśleniu studentki z listy studentów zapadła nie tylko z uwagi na niezaliczenie roku, ale także z powodu niezłożenia w wymaganym terminie pracy dyplomowej. Złożenie indeksu w celu zaliczenia ostatniego semestru nastąpiło pod koniec 2005 r. Zgodnie z § 43 ust. 2 regulaminu studiów wznowienie studiów w przypadku skreślenia studenta z powodu niezłożenia pracy w regulaminowym terminie może nastąpić nie później niż po upływie dwóch lat, w każdym innym przypadku natomiast po upływie 3 lat od daty skreślenia. W złożonym odwołaniu M.G. podała, że w 2005 r. ukończyła piąty rok studiów i otrzymała absolutorium. W 2007 r. Dziekan Wydziału Prawa i Administracji wyraził zgodę na zmianę promotora jej pracy magisterskiej. Jednocześnie w dziekanacie studiów zaocznych poinformowano ją, że może przystąpić do egzaminu dyplomowego nie później niż w okresie trzech lat od daty ukończenia studiów. W dacie składania podania o przywrócenie praw studenckich stwierdzono, że na obronę miała tylko dwa lata. Studentka powtórzyła ponadto argumentację zawartą we wniosku o wznowienie studiów. Decyzją z dnia 7 maja 2009 r., działając z upoważnienia Rektora, Prorektor Uniwersytetu, na podstawie art. 127 § 2 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i art. 190 ust. 3 Prawa o szkolnictwie wyższym oraz § 49 regulaminu studiów, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Przedstawił w uzasadnieniu stan faktyczny sprawy i stwierdził, że "rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe z punktu widzenia celowości i słuszności rozstrzygnięcia". W złożonej skardze M.G. powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu. Dodała, że zmienił się system nauczania na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu i obowiązuje system dwustopniowy. W związku z tym musiałaby zacząć ponownie studia w celu uzyskania tytułu licencjata, a następnie magistra. Naraziłoby to ją na dodatkowe koszty związane z ponownym uiszczaniem czesnego. Skarżąca stwierdziła, że w jej sprawie możliwe byłoby zastosowanie trzyletniego terminu od daty skreślenia do wznowienia studiów w celu złożenia egzaminu dyplomowego. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu podał, że zgodnie z § 35 ust. 2 Regulaminu Studiów student, który po zaliczeniu pierwszego roku przerwał studia lub został skreślony z listy studentów z powodu niedostatecznych postępów w nauce, ma prawo je wznowić za zgodą dziekana, nie wcześniej niż w następnym roku akademickim i nie później niż po upływie 3 lat od daty skreślenia. Natomiast stosownie do § 43 ust. 1 i 2 regulaminu studiów student, który uzyskał zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdał wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczył przewidziane w tym planie praktyki, a nie złożył w terminie określonym w § 40 ust. 2 lub ust. 3 pracy dyplomowej, a w przypadku kierunków artystycznych dodatkowo nie uzyskał pozytywnej oceny dzieła artystycznego, zostaje skreślony z listy studentów. Wznowienie studiów może nastąpić nie wcześniej niż w następnym roku akademickim i nie później niż po upływie dwóch lat od daty skreślenia, za zgodą dziekana. Zgodnie zaś z § 40 ust. 2 regulaminu studiów student zobowiązany jest złożyć pracę dyplomową nie później niż do dnia: 15 lutego - na studiach kończących się w semestrze zimowym lub 30 czerwca - na studiach kończących się w semestrze letnim. Stosownie do ust. 3 § 40 dziekan może w wyszczególnionych przypadkach przesunąć termin złożenia pracy dyplomowej, jednak nie więcej niż o trzy miesiące od terminów określonych w ust. 2. Zdaniem Rektora skarżąca pogodziła się z decyzją o skreśleniu jej z listy studentów w 2006 r. Wniosek o wznowienie studiów wniosła dopiero 11 marca 2008 r., czyli po upływie 2 lat od skreślenia jej z listy studentów. W tej sytuacji rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem strony byłoby niezgodne z przepisami Regulaminu. Na rozprawie w dniu 11 września 2009 r. skarżąca podała, że odwołanie wniosła bezpośrednio do Rektora Uniwersytetu w dniu 20 kwietnia 2009 r. Natomiast pełnomocnik organu wyjaśniła, że datę złożenia odwołania, którą wskazano w odpowiedzi na wezwanie Sądu jako 5 maja 2009 r. ustaliła na podstawie prezentaty znajdującej się na odwołaniu, gdyż nie zachowała się koperta, w której mogło być nadesłane odwołanie. Organ uznał, że odwołanie złożono w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja, którą odmówiono skarżącej wznowienia studiów. Organy obu instancji przyjęły, że wniosek skarżącej w tej sprawie jest spóźniony, gdyż w dacie jego złożenia upłynął dwuletni termin, o którym mowa w § 43 ust. 2 regulaminu studiów. Nie jest sporne, że Dziekan Wydziału Prawa i Administracji decyzją z dnia 20 stycznia 2006 r. skreślił skarżącą z listy studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu. Decyzja ta nie była przez stronę kwestionowana i stała się ostateczna. Jednakże, po tej dacie skarżąca wnioskiem z dnia 26 października 2007 r. zwróciła się do Dziekana tego Wydziału z prośbą o zmianę promotora i przedmiotu pracy magisterskiej, na co w odręcznej adnotacji na tym piśmie, Dziekan wyraził zgodę. Zgoda taka jest wydawana na podstawie § 41 ust. 4 regulaminu studiów, który stanowi, że na uzasadniony wniosek studenta, po zasięgnięciu opinii dotychczasowego opiekuna, dziekan może wyrazić zgodę na zmianę osoby kierującej pracą dyplomową lub dziełem artystycznym. Nie może budzić wątpliwości, że Dziekan Wydziału Prawa i Administracji w dacie wyrażenia zgody traktował powyższy wniosek z dnia 26 października 2007 r. także jako wniosek o wznowienie studiów. Niedopuszczalną jest bowiem sytuacja, aby Dziekan udzielił zgody na zmianę promotora i przedmiotu pracy magisterskiej osobie nie będącej jednocześnie studentem. Taki sposób działania nakazywały temu organowi normy prawne wynikające z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego przewidzianych w art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. Przewidują one obowiązek organu administracji podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7), prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8) oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Podkreślenia wymaga, że w art. 9 zdanie drugie K.p.a. ustawodawca zawarł nakaz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i wiążący się z tym obowiązek udzielania tym podmiotom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto należy podnieść, że z analizy przepisów regulaminu studiów wynika, że nie ma jakichś szczególnych wymogów, od spełnienia których uzależnione byłoby wydanie pozytywnej decyzji w przedmiocie wznowienia studiów po zaliczeniu pierwszego roku. Zgodnie bowiem z § 35 ust. 2 regulaminu studiów student, który po zaliczeniu pierwszego roku przerwał studia lub został skreślony z listy studentów z powodu niedostatecznych postępów w nauce, ma prawo je wznowić za zgodą dziekana, nie wcześniej niż w następnym roku akademickim i nie później niż po upływie 3 lat od daty skreślenia. Tak więc chęć kontynuacji studiów wyrażona przez osobę, która je przerwała lub została skreślona z listy studentów, stanowi w zasadzie wystarczający warunek (z zastrzeżeniem § 35 ust. 3 regulaminu studiów), aby dziekan właściwego wydziału wyraził zgodę na wznowienie studiów. Organ pierwszej instancji nie wydał jednak wówczas żadnej decyzji w tej sprawie. Ponadto, jeżeli miał ewentualne wątpliwości co do zakresu wniosku nie wystąpił również – wbrew obowiązkowi wynikającemu ze wskazanych wyżej zasad postępowania administracyjnego – do studentki o ich wyjaśnienie. Jeżeli zaś, zdaniem organu, przy złożeniu wniosku o zmianę promotora pracy dyplomowej niezbędne było również złożenie odrębnego wniosku o wznowienie studiów, to Dziekan Wydziału Prawa i Administracji powinien było o tym pouczyć studentkę, zgodnie z art. 9 zd. drugie K.p.a. Niedopuszczalne jest, aby obciążać studentkę negatywnymi konsekwencjami zaniedbań organu administracji, do których doszło w dacie składania wniosku z dnia 26 października 2007 r. W przedstawionej sytuacji faktycznej twierdzenie organów obu instancji, że nie jest możliwe przywrócenie skarżącej praw studenckich z tego powodu, że upłynął termin określony w § 43 ust. 2 regulaminu studiów, narusza wskazane wyżej przepisy K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo należy stwierdzić, że § 43 ust. 2 regulaminu studiów nie może mieć zastosowania w sprawie, gdyż skarżącej nie skreślono z tego powodu, iż nie złożyła we właściwym terminie pracy dyplomowej. Zgodnie z § 43 ust. 1 regulaminu studiów student, który uzyskał zaliczenie wszystkich przedmiotów i zdał wszystkie egzaminy objęte planem studiów oraz zaliczył przewidziane w tym planie praktyki, a nie złożył w terminie określonym w § 40 ust. 2 lub ust. 3 pracy dyplomowej, a w przypadku kierunków artystycznych dodatkowo nie uzyskał pozytywnej oceny dzieła artystycznego, zostaje skreślony z listy studentów. Wznowienie studiów może nastąpić nie wcześniej niż w następnym roku akademickim i nie później niż po upływie dwóch lat od daty skreślenia, za zgodą dziekana (§ 43 ust. 2). Z decyzji z dnia 20 stycznia 2006 r., którą Prodziekan skreślił skarżącą z listy studentów piątego roku studiów niestacjonarnych wyraźnie wynika, że została ona wydana, gdyż skarżąca nie zaliczyła wówczas piątego roku studiów. Jest to przesłanka skreślenia studenta przewidziana w art. 190 ust. 2 pkt 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Podkreślenia wymaga, że organ pierwszej instancji powołał w podstawie prawnej swojej decyzji tylko ust. 2 art. 190 tej ustawy. Decyzja ta nie zawiera żadnego uzasadnienia. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie, że skarżącą skreślono także na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym, tj. tego powodu, że nie złożyła w terminie pracy dyplomowej. Jest to odrębna podstawa skreślenia studenta z listy studentów i nie można na etapie postępowania w sprawie o wznowienie studiów na niekorzyść studentki wywodzić z wadliwej decyzji, że w 2006 r. istniała jeszcze inna podstawa do skreślenia jej z listy studentów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu, którą wówczas pominięto. Dodatkowo Sąd zauważa, że zaskarżona decyzja w zasadzie nie zawiera uzasadnienia. Rektor ograniczył się bowiem do przedstawienia stanu faktycznego sprawy i stwierdzenia, że "rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe z punktu widzenia celowości i słuszności rozstrzygnięcia". Powyższe stanowi naruszenie art. 15 K.p.a., stanowiącego, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Zgodnie z tą zasadą sprawa administracyjna załatwiona nieostateczną decyzją administracyjną może być, po wniesieniu odwołania, ponownie rozpatrzona i rozstrzygnięta przez organ drugiej instancji. Decyzja organu odwoławczego jest takim samym aktem stosowania prawa jak decyzja organu pierwszej instancji, zaś działanie organu odwoławczego jest działaniem merytorycznym równoważnym działaniu organu pierwszej instancji. Tym samym organ odwoławczy nie może ograniczyć się jedynie do kontroli zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy obowiązany jest rozpatrzyć odwołanie i wydać decyzję zgodnie z treścią art. 138 K.p.a., to jest dokonując merytorycznej i prawnej oceny zaskarżonej decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 218/08, niepublikowany). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Dziekan Wydziału Prawa i Administracji, uwzględniając powyższe rozważania, powinien rozważyć celowość prowadzenia dalszego postępowania w przedmiocie rozpatrzenia kolejnego wniosku skarżącej o wznowienie studiów. Uznając, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu z przyczyn wyżej wskazanych, należało skargę uwzględnić i orzec o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podjął rozstrzygnięcie w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi sąd w wyroku określa, czy i w jakim zakresie zaskarżony akt lub czynność nie mogą być wykonane. Rozstrzygnięcie to traci moc z chwilą uprawomocnienia się wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.