VI SA/Wa 940/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka (spr.) Protokolant Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2009 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego S. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący S. P., dalej także jako skarżący, w dniu [...] września 2008 r. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną nr 2 do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Uchwałą nr [...] tejże Komisji z dnia [...] września 2008 r. ustalony został wynik jego egzaminu za negatywny. Skarżący uzyskał bowiem z testu wyboru 189 punktów, a zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. Od uchwały nr [...] skarżący złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym podniósł, że pytania nr 98, 100, 106 zostały sformułowane nieprecyzyjnie, co nie pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Wskazał, iż rozwiązanie zagadnień prawnych w nich poruszanych nie wynika bezpośrednio z przepisów k.p.c., zaś doktryna i orzecznictwo nie zajęły w tych sprawach wspólnego stanowiska. W ocenie skarżącego taki stan rzeczy powoduje, że pytania te nie powinny być przedmiotem pytań egzaminacyjnych. Ponadto zwrócił uwagę na nieprawidłowe przeprowadzenie egzaminu od strony technicznej, niewłaściwy wybór sali, na której przeprowadzono egzamin, co nie pozwalało zdającym na odpowiednią koncentrację i skupienie w trakcie rozwiązywania testu. Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] marca 2009 r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu decyzji organ podkreślił, że poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem organ II instancji ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania Komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, który znany jest organowi II instancji z urzędu, gdyż został doręczony Ministrowi Sprawiedliwości w trybie art. 339 ust. 5 ustawy. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości powtórnie przeliczył uzyskane przez skarżącego punkty i nie stwierdził, aby doszło do jakichkolwiek w tym względzie uchybień. Skarżący uzyskał z egzaminu 189 punktów, a więc poniżej wymaganej ustawowo ilości 190 punktów, aby uzyskany przez niego wynik uznać za pozytywny. Organ wskazał, że wydana przez niego decyzja nie opiera się na uznaniu administracyjnym, albowiem ustawa o radcach prawnych w art. 339 ust. 3 jednoznacznie przesądza, iż pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu wyboru co najmniej 190 punktów. Według Ministra Sprawiedliwości nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego odnośnie niejednoznaczności sformułowania pytania nr 98, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona będąca osobą fizyczną osobiście wnosząc apelację w sprawie nie będącej sprawą gospodarczą, nie opłaciła jej należną opłatą stosunkową, mimo że jest reprezentowana w sprawie przez radcę prawnego: A. sąd odrzuci apelację bez wzywania o uiszczenie opłaty, B. przewodniczący wzywa stronę do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez Sąd, C. przewodniczący wzywa pełnomocnika strony do uiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji przez sąd". W kluczu odpowiedzi jako prawidłową wskazano odpowiedź "C", zaś skarżący udzielił odpowiedzi "B". Według skarżącego jego odpowiedź jest poprawna, gdyż aby udzielić odpowiedzi "C" należałoby dokonać dodatkowego założenia, że autor pytania miał na myśli czynność polegającą na doręczeniu pełnomocnikowi wezwania strony do uiszczenia opłaty w wymienionym terminie pod rygorem odrzucenia apelacji. Skarżący zwrócił uwagę, że w art. 130 § 1 k.p.c. mówi się "o wezwaniu strony" zaś w art. 133 § 3 k.p.c. "o doręczaniu pism" pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. W tej sytuacji organ powinien wezwać stronę w sytuacji opisanej w pytaniu zaś wezwanie kierowane do strony doręczyć pełnomocnikowi. Organ nie uznając argumentacji skarżącego wskazał, że istota pytania nr 98 sprowadzała się do problemu, kogo wzywa się do opłaty: stronę, czy pełnomocnika. Na gruncie obowiązujących przepisów nie ma wątpliwości, że w takim przypadku w sytuacji, gdy strona osobiście wniosła apelację, a nie jest ustanowiony pełnomocnik to do uiszczenia opłaty wzywa się pełnomocnika. Z istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa za stronę, natomiast nie jest pośrednikiem między sądem a stroną. Wszelkich doręczeń, które mogą mieć też formę wezwań dokonuje się do pełnomocnika, bowiem on stronę nadal reprezentuje, co oczywiście nie wyłącza osobistego działania osoby fizycznej. Według organu pytanie nr 98 było skonstruowane prawidłowo i pozwalało na udzielenie jednej poprawnej odpowiedzi. Odnośnie pytania 100, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku", organ podniósł, iż jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art. 130 § 1 k.p.c. wzywa stronę do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Zatem w takim przypadku odpowiedź "C" jako prawidłowa nie budzi wątpliwości. Prawidłowa odpowiedź na kwestionowane pytanie wynika z brzmienia art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. i jej udzielenie nie wymagało sięgania do dorobku judykatury. Odnośnie pytania 106, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, od postanowienia sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i umarzającego postępowanie w sprawie o naruszenie posiadania, stronom: A. przysługuje zażalenie, B. przysługuje skarga kasacyjna, C. nie przysługuje żaden środek odwoławczy", organ podniósł, iż według klucza prawidłowa odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "C", która wynika bezpośrednio z art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c. W kwestii zarzutu dotyczącego niezapewnienia uczestnikom należącego zaplecza technicznego podczas egzaminu, co wpłynęło zdaniem skarżącego na problemy z jego koncentracją oraz skupieniem i spowodowało, że na karcie odpowiedzi zakreślił nieprawidłową odpowiedź na pytanie nr 86, choć prawidłową jakoby miał znać, podnieść należy, że zupełnie nieuzasadnione jest łączenie warunków egzaminu z mającą zaistnieć pomyłką zdającego. Egzamin, w którym uczestniczył zdający, odbywał się w sali wykładowej C. w [...]. Sala była amfiteatralna i zaprojektowana na 486 miejsc, z których podczas egzaminu zajętych było jedynie 296. Zatem wykorzystanych było jedynie 2/3 miejsc, a uczestnicy siedzieli w oddaleniu od siebie, co umożliwiało im skupienie i swobodną pracę. Miejsca były losowane. Nie jest możliwe ustalenie miejsca, na którym siedział skarżący podczas egzaminu, bo tego nie notowano, aby zachować anonimowość zdających. Na decyzję z dnia [...] marca 2009 r., skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie procedury i prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie: 1. art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z podstawowymi zasadami procedury administracyjnej, a w szczególności poprzez brak odniesienia się przez stronę przeciwną do podniesionych przez skarżącego argumentów w przedmiocie niedopuszczalności pojawiania się w pytaniach testowych zagadnień będących przedmiotem sporu w doktrynie i orzecznictwie oraz poprzez dopuszczenie powołanych pytań do przedmiotowego egzaminu konkursowego; 2. art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w szczególności w odniesieniu do warunków technicznych przeprowadzenia egzaminu; 3. art. 35 i 36 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w terminie przewidzianym w powołanej regulacji, w związku z faktem wydania wadliwego postanowienia z dnia [...] grudnia 2008 r. o konieczności wydłużenia przedmiotowego terminu; 1. art. 128 K.p.a. poprzez ograniczenie merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżącego odwołania do przywołanych w nim zagadnień z pominięciem analizy innych pytań, których konstrukcja mogła uzasadniać konieczność ich anulowania jako wadliwych; 2. art. 339 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych poprzez uznanie za prawidłowe wadliwie skonstruowanych pytań egzaminacyjnych, których podstawą były w szczególności zagadnienia sporne w doktrynie i orzecznictwie. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz od Ministra Sprawiedliwości zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację, zawartą w odwołaniu, odnoszącą się do pytania nr 98. Wskazał, odnośnie pytania nr 106, że doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy oraz ustosunkowanie się do podniesionych przez niego zarzutów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zwrócił uwagę, iż zaskarżona decyzja wydana został z rażącym naruszeniem przepisów dotyczących czasu załatwienia sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i przedstawioną w jej uzasadnieniu argumentację. W piśmie z dnia 1 września 2009 r. skarżący rozszerzył skargę o zarzuty dotyczące nieprawidłowego sformułowania pytania nr 100 oraz rozwinął argumentację dotyczącą pytania nr 98. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, stosownie do stanu prawnego z daty podjęcia aktu lub czynności, a nie według przesłanek celowości czy słuszności. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Badając skargę wg powyższych kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie konkursowe na aplikację radcowską w 2008 r. przeprowadzane było w trybie zgodnym z wymogami ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 z późn. zm.). W tym postępowaniu Komisja Egzaminacyjna, przed którą odbywa się egzamin jest organem I instancji, natomiast Minister Sprawiedliwości jest organem wyższego stopnia w stosunku do komisji. Po przeprowadzeniu egzaminu Komisja ustala wynik kandydata w drodze uchwały, zaś od tejże uchwały służy kandydatowi odwołanie dotyczące wyniku jego egzaminu do Ministra Sprawiedliwości (art. 3310 ust. 2 ustawy o radcach prawnych). W myśl art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Za każdą odpowiedź kandydat uzyskuje jeden punkt. Natomiast zgodnie z art. 339 ust. 3 ww. ustawy pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Przepis art. 331 ust. 3 cytowanej ustawy stanowi, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego w zakresie prawa konstytucyjnego, karnego, postępowania karnego, karnego skarbowego, wykroczeń, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, ustroju sądów, samorządu radcowskiego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu radcy i etyki tego zawodu. Podkreślić przy tym należy, iż wymóg określany w art. 339 ust. 1 powołanej ustawy wiąże się z obowiązkiem formułowania pytań testowych w sposób nie budzący wątpliwości co do tego, iż możliwa jest tylko jedna prawidłowa odpowiedź przy czym, zdaniem Sądu, pytania powinny ograniczać się do zagadnień nie budzących poważnych wątpliwości doktryny czy orzecznictwa. Tych wymogów nie spełnia pytanie nr 100, które brzmi: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Skarżący udzielił na to pytanie odpowiedzi "A", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Zdaniem Sądu ww. przepisy nie dają na nie odpowiedzi. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". O tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też 1CZ 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). Skarżący uzyskał 189 pkt. Zatem stwierdzone przez Sąd uchybienie w powyższym zakresie jest uchybieniem mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. skutkuje uwzględnieniem skargi. Zarzuty odnoszące się do pytań nr 98 i 106 nie są uzasadnione. Pytanie nr 106 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, od postanowienia sądu drugiej instancji uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i umarzającego postępowanie w sprawie o naruszenie posiadania, stronom: A. przysługuje zażalenie, B. przysługuje skarga kasacyjna, C. nie przysługuje żaden środek odwoławczy.", W ocenie Sądu prawidłowa odpowiedź na powyższe pytanie wynika wprost z treści art. 398 2 k.p.c., który stanowi, iż skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Również udzielenie odpowiedzi na pytanie nr 98 wynika z przepisów prawa z tym, że wymaga umiejętności ich powiązania ze sobą jednakże bez dokonywania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Mając na uwadze zacytowane wyżej przepisy Sąd uznał, że zarzuty skarżącego odnośnie wadliwego skonstruowania pytania 98 nie zasługują na uwzględnienie. W zakwestionowanym pytaniu jedyną poprawną odpowiedzią jest odpowiedź "C", która wynika z art. 130 § 1 k.p.c. w zw. z art. 370 k.p.c., art. 1302 § 3 i art. 133 § 3 k.p.c. Z samej istoty pełnomocnictwa wynika, że pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz strony, toteż nawet, gdy strona wniosła apelację, a jest do tego uprawniona, gdyż umocowanie adwokata lub radcy prawnego nie wyklucza samodzielnych działań strony w postępowaniu, to zawsze wezwanie do uiszczenia opłat należy kierować do pełnomocnika. Kwestia rzeczywistego wniesienia należnej opłaty należy już do sfery umowy między pełnomocnikiem a jego mocodawcą. Doręczenie w tym wypadku ma formę wezwania do uiszczenia opłaty. Według oceny Sądu chybiona jest argumentacja skarżącego, polegająca na tym, że skoro w art. 130 § 1 k.p.c. użyto sformułowania "przewodniczący wzywa stronę" zaś w art. 133 § 3 k.p.c. mówi się "o doręczeniu" to należy wyprowadzić wniosek, że Przewodniczący powinien "wezwać stronę" a wezwanie to "doręczyć" pełnomocnikowi. Ustanowiony pełnomocnik nie jest bowiem pośrednikiem między Sądem a stroną, lecz działa w jej imieniu i na jej rzecz w postępowaniu cywilnym. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w pkt 2 po myśli art. 152 p.p.s.a. zaś o kosztach orzeczono mając na uwadze art. 200 p.p.s.a.