I OZ 769/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 13 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. U. i W. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 427/09 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 września 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 427/09 w sprawie ze skargi J. U. i W. U. na uchwałę R. M. w Ł. z dnia [...] marca 2002 r., Nr [...] w przedmiocie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład zasobu G. Ł. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W dniu [...] lutego 2010 r. skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tegoż Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2009 r. w przedmiocie odrzucenia ich skargi na uchwałę R. M. w Łodzi z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...]. W uzasadnieniu podnieśli, że dopiero w dniu [...] lutego 2009 r. udzielili pełnomocnictwa ustanowionemu w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnikowi. Dopiero wówczas dysponował on możliwością zaznajomienia się z aktami sprawy. W dniu [...] marca 2010 r. Sąd Wojewódzki odmówił skarżącym przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Uzasadniając swoje stanowisko wskazał, że nie uprawdopodobnili okoliczności wskazujących na brak ich winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd stwierdził, że przedstawione we wniosku okoliczności wskazujące na brak winy skarżących w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, tj. brak możliwości udzielenia pełnomocnictwa adwokatowi wyznaczonemu z urzędu, są okolicznościami wskazującymi na brak winy pełnomocnika skarżących w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Od powyższego orzeczenia J. U. i W. U. wnieśli zażalenie, w którym podnieśli, że według oświadczeń W. U., jego żona J. była poddana leczeniu szpitalnemu w okresie od [...] października 2009 r. do [...] lutego 2010 r. Skomplikowany charakter choroby, konieczność leczenia szpitalnego oraz zapewnienie opieki męża spowodowało, iż nie mogli oni wcześniej udzielić stosowanego pełnomocnictwa adw. J. M. Skarżący zobowiązali się przedłożyć stosowane zaświadczenia lekarskie. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 13 maja 2010 r. uchylił postanowienie Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Motywując swoje rozstrzygnięcie wskazał, że Sąd Wojewódzki nie ustalił przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ani daty ustania tej przyczyny oraz czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie. Nie ustalił także daty udzielenia adw. J. M. pełnomocnictw przez skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie poddał ocenie, czy postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy mogło mieć wpływ na brak winy skarżących we wniesieniu skargi kasacyjnej. W dniu 26 sierpnia 2010 r. Sąd pierwszej instancji ponownie odmówił przywrócenia skarżącym terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia tegoż Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2009 r. wskazując, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności wskazujących na brak ich winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Przedstawione przez nich twierdzenia dotyczące stanu zdrowia J. U. okazały się nieprzekonujące. Skarżący nie przedstawili na tę okoliczność żadnych dowodów, ograniczając się wyłącznie do złożenia oświadczenia w tym przedmiocie. Sąd Wojewódzki zaznaczył również, że skarżąca w okresie, w którym przebywała w szpitalu, podejmowała przed tym samym Sądem czynności w innych rozpoznawanych sprawach. Udzielała m. in. pełnomocnictw osobiście, odbierała korespondencję. Należało zatem uznać, że pomimo powzięcia informacji o wyznaczeniu pełnomocnika z urzędu i pouczenia o konieczności udzielenia mu pełnomocnictwa, J. U. i W. U. nie podjęli żadnych czynności w tym kierunku do dnia [...] lutego 2010 r. (data złożenia pełnomocnictw w Wydziale Informacji Sądowej Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi - k. [...] akt sądowych). Nie wykazali również by istniały przeszkody, które uniemożliwiły im podjęcie czynności zmierzających do udzielenia pełnomocnictw adwokatowi J.M. J. U. i W. U. w przepisanym terminie wnieśli zażalenie na postanowienie Sądu. W uzasadnieniu podtrzymali wcześniejsze twierdzenia dotyczące wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie należy uznać za uzasadnione. Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. W powołanym artykule ustawodawca dookreślił przesłanki, jakie powinny zostać spełnione, aby Sąd mógł przywrócić terminu do dokonania czynności. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji dokonał szczegółowej analizy określonego w cytowanym przepisie pojęcia braku niezawinionego uchybienia terminu. Na gruncie przedstawionych dywagacji wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności wskazujące na brak ich winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Zaznaczał, że wbrew ich twierdzeniom, o pobycie J. U. w okresie od dnia [...] października 2009 r. od dnia [...] lutego 2010 r. w szpitalu, mogli udzielić wcześniej pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnictwa. Podnosił, że pozwani celem wykazania tej okoliczności ograniczyli się wyłącznie do gołosłownych twierdzeń. Sąd ponadto argumentował, że w innych toczących się przed tym Sądem postępowaniach skarżąca brała czynny udział. Okoliczności te, jednak nie czynią prawidłowym wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Według natomiast art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawny. W świetle przytoczonych wyżej przepisów należy wskazać, iż przed merytorycznym rozpoznaniem wniosku, sąd jest zobligowany ustalić czy pismo to nie jest obarczone brakami formalnymi. Przede wszystkim zaś, czy zostało złożone w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Sąd zatem bada, czy wniosek spełnia wszystkie warunki formalne i ewentualnie po bezskutecznym wezwaniu wnioskodawcy do ich uzupełnienia pozostawia pismo do bez rozpoznania. Ponadto ustala, czy wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności jest dopuszczalny oraz, czy został złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Stwierdzenie przekroczenia tego terminu, bądź niedopuszczalności wniosku skutkuje wydaniem postanowienia o odrzuceniu tego pisma. Ustaleniu podlega moment, kiedy w rzeczywistości (obiektywnie) ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności. Oczywistym jest, że analizując tę okoliczność nie przeprowadza postępowania dowodowego z własnej inicjatywy, ale zasadniczo zobligowany jest opierać się na twierdzeniach wnioskodawcy popartych stosownymi dowodami, a także dowodami zgromadzonymi w toku całego postępowania. Jeżeli na skutek zbadania wszystkich okoliczności, sąd dojdzie do przekonania, że przyczyna niezawinionego uchybienia terminowi ustała wcześniej, niż wskazuje wnioskodawca ustala, czy pomimo tego wniosek został złożony w terminie siedmiodniowym od tej daty. Pozytywny wynik przeprowadzonej analizy powoduje, że sąd w dalszej kolejności bada wniosek merytorycznie. Jeżeli zaś dojdzie do przekonania, że strona dokonała wspomnianej czynności po upływie siedmiodniowego terminu wniosek podlega odrzuceniu. Należy przy tym zaznaczyć, że odrzucając na wspomnianej podstawie wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. Istnieją wszakże przypadki, że strona przez swoje zachowanie w określonym przedziale czasowym eksponowała zdolność podjęcia czynności zmierzających do złożenia wniosku. Brak zaś możliwości wyznaczenia konkretnej daty, kiedy taki stan się rozpoczął. Trzeba przy tym nadmienić, iż jakiekolwiek wątpliwości co do terminu złożenia wniosku lub terminu ustania przyczyny uchybienia terminowi do jej dokonania powinny skutkować rozpoznaniem sprawy merytorycznie. (por. B. Dauter, Metodyka Pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, s. 272). Po zbadaniu okoliczności sprawy sąd rozstrzyga, czy taki wniosek powinien podlegać rozpoznaniu merytorycznemu zakończonemu wydaniem rozstrzygnięcia odmawiającego przywrócenia terminu, bądź przywracającego termin do dokonania czynności. Na tym etapie Sąd bada, czy strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Dopiero ten wycinek postępowania incydentalnego umożliwia stosowanie przewidzianych przez ustawodawcę możliwości uprawdopodobnienia (zamiast udowodnienia) okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności. Przekładając przytoczone wyżej rozważania na grunt przedmiotowej sprawy należy zwrócić uwagę na przyczynę odmowy przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu skarżący wbrew przytaczanym przez siebie przeszkodom mogli udzielić ustanowionemu dla nich w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnikowi, pełnomocnictwa wcześniej niż w dniu [...] lutego 2010 r. Tym samym data ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz do złożenia wraz z wnioskiem samej skargi kasacyjnej rozpoczął bieg wcześniej. Sąd podkreślał, że wbrew nieodpartym niczym twierdzeniom, skarżących dysponowali możliwością wcześniejszego udzielenia adw. J. M. pełnomocnictw. Wszakże nie wykazali, aby przez wzgląd na stan zdrowia J. U., nie mogli się skontaktować z adwokatem. Skarżący nie udowodnili, aby J. U. w okresie od [...] października 2009 r. do [...] lutego 2010 r. znajdowała się w szpitalu oraz, że pomoc udzielona jej przez W. U. była niezbędna i uniemożliwiała złożenie tego rodzaju oświadczenia chociażby przez samego W. U. Wreszcie sam adw. J. M. nie wykazał, że nie miał możliwości skontaktowania ze skarżącymi. Co prawda złożył do akt pismo datowane na dzień [...] listopada 2009 r. którego treść wskazuje, iż pismem z dnia [...] listopada 2009 r. "poprosił Państwa U. o kontakt w celu udzielenia pełnomocnictw", jednakże nie dołączył do tego pisma (chociaż wyszczególnił go jako załącznik), kopii wezwania wraz z potwierdzeniem jego nadania skierowanego do skarżących. Brak zatem podstaw by twierdzić, że faktycznie podjął czynności i pomimo dochowania z jego strony należytej staranności, nie mógł się skontaktować ze skarżącymi. Skarżący nie udowodnili również, że sami podjęli próbę skontaktowania się z adw. J. M., pomimo tego że zostali poinformowani, o tym kto został ustanowiony ich pełnomocnikiem. Nie wykazali również, że od chwili powzięcia w tym przedmiocie wiadomości nie mieli możliwości podjęcia kontaktu z pełnomocnikiem, którego kancelaria jest położona w tym samym mieście w którym zamieszkują. Dokonując analizy przytoczonych okoliczności i dochodząc do wniosku, że skarżący dysponowali możliwością wcześniejszego udzielenia pełnomocnictwa ustanowionemu w ramach przyznanego im prawa pomocy pełnomocnikowi, a zatem, że przyczyna uchybienia terminu ustała, wcześniej niż oświadczyli we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien przedmiotowy wniosek odrzucić. Merytorycznemu rozpoznaniu (przywróceniu terminu, lub jego oddaleniu) podległaby wniosek, gdyby Sąd Wojewódzki przyjął, że strona w ciągu siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi dokonała tej czynności. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na obligatoryjność sporządzenia skargi kasacyjnej przez podmioty wyszczególnione w art. 175 p.p.s.a. oraz z uwagi na fakt, że skarżący wystąpili do Sądu o przyznanie prawa pomocy również w zakresie ustanowienia pełnomocnika, należałoby przyjąć, iż przyczyna uchybienia terminu trwałaby do momentu obiektywnej możliwości jak najszybszego udzielenia przez skarżących pełnomocnictw do sporządzenia skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę szybkość pracy Sądu oraz doręczenia korespondencji zawierające orzeczenie o przyznaniu w tym zakresie prawa pomocy, a także informacji o tożsamości ustanowionego pełnomocnika, często będzie przekraczać termin do dokonania czynności. Stąd, tak jak w przedmiotowej sprawie niezłożenie skargi kasacyjnej w przepisanym terminie będzie miało z reguły charakter niezawiniony. Stan taki będzie trwał do momentu, kiedy udzielnie pełnomocnikowi umocowania do sporządzenia skargi kasacyjnej stanie się możliwe. Wówczas w terminie siedmiu dni od dnia udzielenia pełnomocnictwa zobligowany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, gdyż w tej właśnie dacie ustała przyczyna uchybienia terminu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Warunkiem uznania, że strony złożyły wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności w przepisanym terminie, jeżeli jej dokonanie jest uzależnione od przyznanego prawa pomocy w postaci ustanowionego pełnomocnika z urzędu, było udowodnienie przez wnioskodawcę, że nie istniała obiektywnie możliwość wcześniejszego udzielenia pełnomocnictwa. Powyższe względy nakazują uchylić wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i ocenienia czy postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącym prawa pomocy mogło mieć wpływ na brak ich winy w przekroczeniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji powinien również ustalić, czy w terminie siedmiodniowym od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu złożono wniosek, czy też istniała (jak to w uzasadnieniu podnosił Sąd Wojewódzki) możliwość wcześniejszego udzielenia adw. J. M. pełnomocnictwa, a przez to wcześniejsze niż w dniu [...] lutego 2010 r. ustanie przyczyny uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Konsekwencją dokonanych ustaleń będzie odmowa przywrócenia terminu do dokonania tej czynności, bądź odrzucenie wniosku w tym przedmiocie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.