II OZ 1231/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 października 2010 r., sygn. II SA/Po 427/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. I. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 21 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił L. U. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. I. i W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] i nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Sąd przytoczył treść przepisu art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i wskazał, że wnioskodawca nie wyjaśnił należycie swojej sytuacji majątkowej mimo stosownego wezwania Sądu do uzupełnienia danych zawartych w formularzu. Przedstawione przez niego w oświadczeniu dane nie pozwalają na ocenę czy jego zasoby materialne wystarczają tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb koniecznych dla utrzymania siebie i rodziny, czy też może on bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny ponieść ciężar kosztów niniejszego postępowania. Ponadto Sąd podniósł, że posiadany przez wnioskodawcę majątek (dom, nieruchomość rolna) mogą stanowić potencjalne źródło dochodu. Sąd zauważył również, że z osiąganego przez wnioskodawcę miesięcznego dochodu w wysokości 470 zł brutto utrzymują się dwie osoby, a wnioskodawca zdołał poczynić oszczędności w kwocie 10 000 zł. Samo tylko oświadczenie strony o trudnej sytuacji finansowej, zdaniem Sądu I instancji, nie stanowi wystarczającego wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, w tym opłat sądowych w całości ani w części. Na powyższe orzeczenie zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył L. U., wskazując że odmowa przyznania mu prawa pomocy jest dla niego bardzo krzywdząca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.) i w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie lub rodziny (art. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a). Instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające - może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zatem, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, przesłanką udzielania pomocy jest wykazanie niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów. Nadto podkreślić należy, że strona wnosząc sprawę do Sądu powinna liczyć się z tym kosztami i odpowiednio się do nich przygotować. Z przepisu art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wynika, iż ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia poniesienie tych kosztów, spoczywa na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Rację ma Sąd I instancji twierdząc, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania sądowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie wskazał, że analiza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwala w pełni ocenić sytuacji finansowej skarżącego, co czyni przyznanie prawa pomocy niemożliwym. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że Sąd wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia danych dotyczących swojej sytuacji materialnej, m. in. w postaci przedłożenia spisu wydatków związanych z prowadzeniem posiadanego gospodarstwa domowego, czy wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz wskazanie ewentualnych dochodów, które przynoszą posiadane nieruchomości, jednakże bezskutecznie. Wątpliwości budzi sytuacja, w której wnioskodawca zdołał poczynić oszczędności w kwocie 10 000 zł, podczas gdy przychód jego gospodarstwa domowego zamyka się kwotą 470 zł brutto. Celem wyjaśnienia wskazać należy, że przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę tylko sytuację majątkową wnioskodawcy i ocenia ją pod kątem możliwości pokrycia przez osobą wnioskującą kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym argumenty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.