II SA/Wa 181/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oddala skargę. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] października 2008 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania M. M., utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r., ustalający policjantowi na dzień ponownego przyjęcia do służby [...] lutego 1996 r. – prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w wysokości 2%. W uzasadnieniu podał, że we wniosku z dnia [...] marca 2008 r. M. M. zwrócił się do Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. o ustalenie prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat, obejmującej okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po ukończeniu 16 roku życia, od [...] stycznia 1991 r. do [...] lipca 1993 r. oraz od [...] stycznia 1994 r. do [...] marca 1994 r. Do wniosku dołączył oświadczenie w sprawie braku dokumentów i pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] kwietnia 1989 r. do [...] sierpnia 1994 r., zeznania dwóch świadków w tej sprawie złożone w Urzędzie Gminy K., zaświadczenie o zameldowaniu na terenie gospodarstwa rolnego rodziców wydane przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. oraz pismo informujące o odmowie wydania przez Urząd Gminy w K. zaświadczenia o wliczeniu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Organ stwierdził też, iż Komendant Wojewódzki Policji w K. wobec braku wśród złożonych dokumentów zaświadczenia właściwego oddziału regionalnego KRUS o okresach podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacaniu składek lub o okresach zwolnienia od ich opłacania, a także zaświadczenia określającego wielkość gospodarstwa rolnego rodziców w okresie, w którym pracował w nim w charakterze domownika, wezwał wnioskodawcę do przedstawienia w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, wskazanych dokumentów, zaś wnioskodawca wymaganych dokumentów nie przedłożył. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), ilekroć przepisy prawa lub postanowienie układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Stosownie zaś do art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym we wnioskowanym okresie, tj. od [...] stycznia 1991 r. do [...] marca 1994 r., za domownika w rozumieniu tego aktu prawnego może być uznana osoba, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Ponadto, w myśl art. 16 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, na domownika rolnika, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, z mocy samego prawa nałożono obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Komendant Główny Policji podniósł, że z akt postępowania wynika, iż rodzice zainteresowanego prowadzili gospodarstwo rolne o powierzchni ok. 2,6 ha, czyli obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, a tym samym, gdyby był on domownikiem w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegałby z mocy ustawy obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, a jego rodzice opłacaliby z tego tytułu za niego składki na KRUS. Zdaniem organu na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia, że praca w gospodarstwie rolnym była przez niego wykonywana w charakterze domownika w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, w tym, że opłacana była za niego składka na ubezpieczenie społeczne. Sam bowiem fakt nieuiszczania składek stanowi domniemanie faktyczne, że osoba taka nie pracowała w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Wobec tego, jak stwierdził organ, iż M. M. nie przedłożył zaświadczenia właściwego oddziału regionalnego KRUS o okresach opłacania za niego składek na ubezpieczenie społeczne jako domownika lub zwolnienia z takiego obowiązku, równoznaczne jest to z uznaniem, iż nie został on zgłoszony do ubezpieczenia, a tym samym nie był domownikiem w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem okresy jego pracy w gospodarstwie rolnym rodziców nie mogły zostać zaliczone do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. wniósł o jej uchylenie w całości jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podniósł, że zarówno Komendant Wojewódzki Policji w K., jak i Komendant Główny Policji, mylnie zinterpretowali pojęcie "domownika". Jego zdaniem dla wliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika pozostaje bez znaczenia, czy za okresy te opłacono składki na ubezpieczenie społeczne rolników, czy też nie. Cel ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310), wskazany jest w jej tytule przez użycie zwrotu "okresy pracy". Gdyby zamierzano ograniczyć stosowanie tej ustawy wyłącznie do okresów ubezpieczenia, za które opłacane są składki, to zostałyby w niej umieszczone stosowne zastrzeżenia, iż uwzględnieniu podlegają wyłącznie okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacano składki. Stosowne zastrzeżenia poczyniłby również ustawodawca w definicji pojęcia "domownika". Skarżący powołał się w tej kwestii na orzecznictwo sądów administracyjnych (wyroki WSA w Warszawie z dnia 7 marca 2008 r., II SA/Wa 30/08 i z dnia 25 kwietnia 2008 r., II SA/Wa 181/08 oraz wyrok NSA z dnia 5 października 2001 r., II SA 1858/01, Lex nr 53365), zastrzegając, że chociaż wyrok NSA został wydany w oparciu o inny, wcześniej obowiązujący stan prawny, to jednak co do zasady pogląd w nim wyrażony pozostaje aktualny także na gruncie obecnie obowiązującego stanu prawnego. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), zgodnie z którym ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Natomiast w myśl przepisu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym we wnioskowanym okresie, stanowiącym legalną definicję domownika, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnymi, nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Kwestią zasadniczą w rozpoznawanej sprawie jest wykładnia pojęcia "domownika". Orzecznictwo sądowe, jak też piśmiennictwo, nie są w tym zakresie jednolite. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 października 2001 r., sygn. akt II SA 1858/2001 (Lex nr 53365) stanął na stanowisku, że zaświadczenie o pracy w charakterze domownika powinno być wydane w oparciu o definicję domownika zawartą w ustawie, z której nie wynika powiązanie tego pojęcia z ubezpieczeniem społecznym płaconym przez rolnika. Należy jednak zauważyć, że ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 ze zm.), wprowadziła obowiązkowe objęcie domowników rolniczym ubezpieczeniem społecznym i obowiązek opłacania składek. Rozwiązanie to zostało powtórzone w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Stosownie do treści art. 7 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy domownik rolnika, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, jeżeli nie podlega on innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty. Zgodnie zaś z przepisem art. 16 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny oraz domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 (art. 16 ust. 1 pkt 2). W ocenie Sądu, z uwagi na wyżej powołane przepisy, wykładnia literalna przepisu art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającego definicję "domownika", nie jest wystarczająca. Należy mieć na uwadze również wspomniane przepisy art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz art. 16 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, a zatem dokonać wykładni systemowej tego pojęcia. Taka wykładnia pozwala na przyjęcie, iż "domownikiem" w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników jest osoba spełniająca wymogi określone w przepisie art. 6 pkt 2 tej ustawy, a nadto podlegająca jako domownik obowiązkowi ubezpieczenia, za którą były opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Zbliżony pogląd, który Sąd w składzie orzekającym podziela, wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt II UKN 230/98 (OSNP nr 20, s. 657, Lex nr 37695), stwierdzając o możliwości uwzględnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 1 stycznia 1983 r., jeśli dana osoba podlegała jako domownik obowiązkowi ubezpieczenia i zostały za nią opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników indywidualnych (do dnia 31 grudnia 1990 r.) lub ubezpieczenie społeczne rolników (po 31 grudnia 1990 r.). Należy również zwrócić uwagę, iż przepis art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, odsyła do przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, a nie jedynie do przepisu art. 6 pkt 2 tej ustawy, co potwierdza tezę, iż pojęcie "domownika" nie da się wyprowadzić wyłącznie w oparciu o wskazaną wyżej definicję. W literaturze przedmiotu pojawia się ponadto stanowisko, że ustawy z 1982 r. oraz 1990 r., definiujące pojęcie "domownika", nie wskazują wśród elementów definiujących tego pojęcia okoliczności zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego i opłacania składek (ewentualnie ich nieopłacania w sytuacji zwolnienia z ich opłacania). Ustawy te jednak ze statusem domownika łączyły obowiązek ubezpieczenia społecznego. Skoro więc definicja "domownika" została skonstruowana po to, by określić, kiedy istnieje obowiązek ubezpieczenia, nie można było definiować domownika poprzez element zgłoszenia do ubezpieczenia (por. Rzepecka-Gil Agnieszka, Komentarz do ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, Lex/el. 2008). W rozpoznawanej sprawie bezsporna jest okoliczność, że skarżący nie wykazał, pomimo wezwania organu prowadzącego postępowanie w pierwszej instancji, że został zgłoszony do ubezpieczenia społecznego jako domownik oraz opłacane były za niego składki na to ubezpieczenie. Zasadnie zatem uznał organ w zaskarżonej decyzji, iż M. M. we wnioskowanym okresie nie wykonywał pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wobec tego nie było też podstaw do zaliczenia przedmiotowego okresu do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy. W konsekwencji nietrafna jest argumentacja skargi i zawarte w niej zarzuty, które w istocie kwestionują prawidłowe wywody organu w tym przedmiocie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.