II FZ 531/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Arkadiusz Cudak po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." spółki z o.o. z siedzibą w N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 243/09 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi "M." spółki z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 27 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przyszłych zobowiązań podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej – spółce "M." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy strona, jako okoliczności przemawiające za niemożnością ponoszenia kosztów postępowania, wskazywała na dokonane przez Prokuraturę Okręgową zabezpieczenie samochodów, stanowiących jedno ze źródeł uzyskiwania dochodu. Niemożliwe jest więc ich zbycie i zgromadzenie w ten sposób środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania. Również środki finansowe w wysokości 146.393,19 zł znajdujące się na rachunku bankowym spółki zostały zablokowane przez Prokuraturę. Konieczność poniesienia kosztów postępowania sądowego prowadziłaby w rezultacie do zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym do postawienia spółki w stan upadłości. Ponieważ oświadczenie to uznano za niewystarczające, skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez nadesłanie: zeznań podatkowych spółki za 2006 i 2007 r., informacji o wysokości osiągniętego zysku lub poniesionej straty w 2008 r., odpisów aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, udokumentowania braku możliwości dysponowania środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym, a także szczegółowej informacji dotyczącej należności i zobowiązań spółki. Z nadesłanych w wyniku odpowiedzi zeznań podatkowych wynika, że w 2007 r. spółka uzyskała dochód w wysokości 202.343,94 zł, natomiast w 2006 r. odnotowała stratę w wysokości 266.605,79 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że spółka ma zablokowane środki finansowe. Jednocześnie pełnomocnik spółki oświadczył, że nie jest możliwe nadesłanie aktualnego bilansu oraz informacji dotyczącej należności i zobowiązań spółki w związku z brakiem dokumentów źródłowych utraconych w czerwcu 2008 r. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy należy wykazać rzeczywistą sytuację majątkową strony, z uwzględnieniem zarówno wydatków, jak i dochodów, która poddana ocenie Sądu może być przyczyną przyznania stronie prawa pomocy. Z treści złożonego formularza o przyznanie prawa pomocy oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżąca posiada znaczny majątek i wysokie saldo na rachunku bankowym, które co prawda są zabezpieczone, jednak prowadzi ona działalność gospodarczą i wnioskować można, że uzyskuje dochody, których Sądowi nie wyjawiła. Uznano zatem, iż skarżąca nie wykazała, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niej prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 260 w związku z art. 243 § 1, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej "p.p.s.a.") odmówił przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na to postanowienie spółka wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Żaląca podniosła, że wykazała okoliczności świadczące o jej trudnej sytuacji finansowej, powołując się na zabezpieczenie przez Prokuraturę majątku, które wyklucza możliwość zbycia jego składników i zgromadzenia w ten sposób środków na pokrycie kosztów postępowania. Podkreśliła, iż nie mogła przedstawić dokumentów potwierdzających zasadność wniosku, gdyż również one zostały zabezpieczone, a Prokuratura odmówiła udostępnienia ich stronie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji, jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04). W niniejszej sprawie skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym normuje art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, iż ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. Odmawiając uwzględnienia żądania Sąd pierwszej instancji argumentował, iż spółka nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło ocenę zasadności wniosku. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien udowodnić, iż stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych. Powołanie się na okoliczność zabezpieczenia majątku ruchomego w postaci samochodów oraz środków na rachunku bankowym nie pozwala w całości zobrazować tego, w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie wnioskodawczyni została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Sąd pierwszej instancji nie kwestionował faktu, iż część dokumentacji spółki została zabezpieczona na potrzeby prowadzonego postępowania karnego, przez co dostęp do niej stał się utrudniony. Warto jednak podkreślić, iż dokumenty takie jak zeznania podatkowe za wcześniejsze lata, informacja o wysokości osiągniętego dochodu bądź straty, czy wyciągi z rachunków bankowych strona mogła uzyskać zwracając się do urzędu skarbowego i banku. Twierdzenie zatem, iż spółka została całkowicie pozbawiona możliwości przedłożenia tego rodzaju dowodów nie może odnieść zamierzonego skutku. W zażaleniu wskazano, że skarżąca kilkakrotnie zwracała się do Prokuratury o udostępnienie zatrzymanej dokumentacji finansowej spółki, na potwierdzenie tej okoliczności nie przedstawiła jednak ani postanowienia, ani też innego pisma odmawiającego uwzględnienia złożonych w tym zakresie wniosków. Takie postępowanie uprawniało Wojewódzki Sąd Administracyjny do sformułowania wniosku, iż spółka uchylała się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. W tym stanie rzeczy odmowa wydania orzeczenia pozytywnego dla skarżącej była w pełni uzasadniona. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z. art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.