I SA/Wa 1004/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi H.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], orzekającą o odmowie przyznania H. Z. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego i celowego specjalnego na leki, energię elektryczną i opłacenie podatku gruntowego. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z [...] maja 2009 r. zapadła przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia 20 lutego 2009 r., sprecyzowanym w trakcie aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego w dniu 6 marca 2009 r., H. Z. wystąpił do Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. o przyznanie pomocy społecznej na wykup lekarstw, opłacenie podatku gruntowego oraz opłacenie energii elektrycznej. W toku postępowania administracyjnego organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z M. T. - osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wnioskodawca uzyskał dochód w kwocie 986 złotych netto, na który składała się renta oraz zasiłek pielęgnacyjny. Ponieważ dochód ten przewyższał określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. – o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) kryterium dochodowe na osobę w rodzinie uprawniające do uzyskania zasiłku celowego Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] odmówił przyznania H. Z. wnioskowanej pomocy. Podejmując powyższe rozstrzygnięcie organ wskazał, iż w sprawie nie zaistniał również szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej uzasadniający przyznanie zasiłku celowego specjalnego, który może być przyznany niezależnie od dochodu rodziny. Zdaniem organu nie jest takim przypadkiem ani długotrwała choroba zainteresowanego ani stwierdzona niepełnosprawność. Organ podkreślił przy tym, iż rozpatrując sprawę miano na względzie z jednej strony sytuację materialną zainteresowanego i indywidualne okoliczności występujące w jego rodzinie, a z drugiej strony możliwości finansowe MOPR w O. oraz ilość osób oczekujących na zabezpieczenie swoich potrzeb. Organ przedstawił sytuację finansową Ośrodka i wyjaśnił, że w pierwszym rzędzie stara zabezpieczyć się najbardziej podstawowe potrzeby rodzin i osób pozostających bez żadnego źródła utrzymania i niezdolnych do pracy ze względu na długotrwałą chorobę lub niepełnosprawność. Od decyzji tej H.Z. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., w którym wskazywał na swoją niepełnosprawność i brak środków na wykupienie leków i opłaty za energię. Podnosił ponadto, iż inne osoby będące w lepszej niż on sytuacji uzyskują z Ośrodka Pomocy Rodzinie wnioskowaną pomoc. Podniósł ponadto, iż przyjął do swojego mieszkania bezdomną M. T. W wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podniósł, iż w przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący uzyskuje dochód z tytułu renty inwalidzkiej wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości 986,66 złotych (493,33 złotych na osobę). Dochód ten jest wyższy niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wynoszące 351 złotych na osobę w rodzinie, uprawniające do ubiegania się o zasiłek celowy stosownie do regulacji zawartej w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Zatem rozważyć należało, czy w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający na przyznanie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 powołanej ustawy. Wskazując na treść powyższego przepisu organ odwoławczy wywodził, że zasiłek celowy specjalny może być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, ale sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Kolegium podzieliło ocenę organu pierwszej instancji, iż taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż za szczególny przypadek nie może być uznana konieczność wykupienia leków, czy też pokrycia kosztów energii elektrycznej i opłacenie podatku gruntowego. Organ wskazał przy tym, że rodzina w ostatnim okresie czasu otrzymywała już wsparcie w formie zasiłku celowego na żywność w talonach, co oznacza, że nie pozostała ona bez wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu. Kolegium wskazało również, iż rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego specjalnego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudniejszej sytuacji materialnej, często pozbawionych jakichkolwiek źródeł utrzymania. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 4 powołanej ustawy organ w ramach posiadanych środków musi w pierwszej kolejności kierować te środki do osób całkowicie pozbawionych dochodów i osób o najniższych dochodach. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, iż podjęta obecnie decyzja nie zamyka stronie drogi do ponownego ubiegania się o wnioskowany zasiłek celowy. Na powyższą decyzję H.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazywał na przykłady innych rodzin, które będąc w podobnej do niego sytuacji materialnej otrzymują świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący zakwestionowała ponadto zasadność uwzględnia w przy ustalaniu prawa do świadczenia faktu zamieszkiwania z nim M. T., której nie ma on obowiązku finansowania. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skarga H.Z. nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. nr 115, poz. 728 ze zm.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 powołanej ustawy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej 477 złotych (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy), a dla osoby w rodzinie 351 złotych (art. 8 ust. 1 pkt 2 wskazanej ustawy). Za dochód zaś uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art.8 ust. 3 ustawy). W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego zostało wszczęte wnioskiem H. Z. z dnia 20 lutego 2009 r. Z akt sprawy wynika, że prowadził on wówczas wspólne gospodarstwo domowe z bezrobotną M.T. Potwierdził to w toku sporządzania wywiadu środowiskowego sam skarżący a także M. T. Również w oświadczeniu z dnia 6 marca 2009 r. skarżący podaje, że M. T. jest na jego utrzymaniu. W tym stanie rzeczy wyżej wymienieni w toku rozpoznawania sprawy o przyznanie pomocy społecznej trafnie traktowani byli przez organy tak jak rodzina. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 14 powołanej ustawy przez określenie "rodzina", rozumieć należy osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Mając powyższe na uwadze przy ustaleniu prawa do wnioskowanego świadczenia organy w pierwszej kolejności zbadały dochód dwuosobowej rodziny skarżącego uzyskany w miesiącu styczniu 2009 r., tj. miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Wyniósł on wówczas 986,66 złotych (493,33 złotych na osobę w rodzinie)- co potwierdza zaświadczenie ZUS z dnia 9 marca 2009 r. - i przekroczył kryterium dochodowe (351 złotych na osobę w rodzinie) uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Ustalony przez organy dochód, jak i przekroczenie kryterium dochodowego nie budzą wątpliwości Sądu, jak również nie są kwestionowane przez skarżącego. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie ulega również wątpliwości, że w badanym okresie rodzina nie poniosła straty w wyniku zdarzenia losowego, klęski żywiołowej lub ekologicznej, a więc nie wystąpiły w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 40 ust. 1 ustawy, które by uzasadniały przyznanie stronie zasiłku celowego niezależnie od wielkości uzyskanego w rodzinie dochodu. W tej sytuacji zasadnie organy uznały, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Sąd podziela także stanowisko organów, iż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które by uzasadniały przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże w ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są ani konieczność zapłacenia rocznego podatku od nieruchomości czy brak wystarczających środków finansowych pozwalających na uregulowanie rachunków za energię elektryczną czy wykup leków. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej rodziny, której ani organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako zdarzeń nadzwyczajnych, odbiegającej od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Skoro zaś w rozpoznawanej sprawie, nie wystąpił żaden szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy to stwierdzić należy, iż rozstrzygnięcia organów odmawiające pomocy społecznej nie naruszają prawa i mieszczą się granicach uznania administracyjnego. Nie mogą zmienić tej oceny podnoszone przez skarżącego przykłady, które jego zdaniem wskazują na niewłaściwe udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych osobom znajdującym się w lepszej niż on sytuacji materialnej. Przedmiotem kontroli Sądu nie jest bowiem ocena całokształtu realizowanej przez Ośrodek Pomocy Rodzinie w O. polityki w zakresie pomocy społecznej, ale kontrola legalności uznaniowego rozstrzygnięcia podjętego w indywidualnej sprawie. W tej zaś sprawie organy obu instancji prawa nie naruszyły. Materiał dowodowy w sprawie został zebrany i oceniony w sposób prawidło, a podjętym rozstrzygnięciom nie można zarzucić dowolności. Nie uchybiono również w toku rozpoznawania wniosku strony zasadom postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej oraz celom tej pomocy wskazanym w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy – ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.