II SA/Bk 356/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa mienia rolniczego - oddala skargę.- Decyzją z dnia [...] lipca 1963 r. Nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. orzekło o przejęciu na własność mienia rolniczego położonego na terenie wsi S., gromada N., powiatu a., stanowiącego własność spadkobierców F.S. składającego się z gruntów różnej jakości o powierzchni 12,94 ha (bez zabudowań). Od niniejszej decyzji odwołanie wniosła W.S. - żona uznanego za zmarłego (z dniem 01.01.1947 r.) F.S. Wskutek odwołania Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B., decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 1963 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, pozostawiając bez uwzględnienia odwołanie W.S. Wnioskiem z dnia 5 września 2007 r. M.S. - jedna ze spadkobierców F.S. zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. o stwierdzenie nieważności decyzji Powiatowej Rady Narodowej w A. Nr [...] z dnia [...] lipca 1963 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa mienia rolniczego położonego w miejscowości S., a stanowiącego własność spadkobierców F.S. Zdaniem wnioskodawczyni decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa), albowiem obejmowała nie tylko własność spadkobierców po F.S., ale i część przypadającą jego żonie W. w majątku dorobkowym małżeńskim, a ponadto nie określono granic, numerów działek oraz rodzaju gruntu. Wnioskodawczyni wskazała, że przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowiło majątek dorobkowy małżeński W. i F.S., a po nim dziedziczyły żona oraz dzieci (postanowienie Sądu Powiatowego w A. z [...].09.1961 r., sygn. [...]). Zdaniem wnioskodawczyni skarżona decyzja rażąco narusza prawo także ze względu na to, że dotyczy całego gospodarstwa o pow. 12,94 ha, przy czym spadek po zmarłym mógł dotyczyć tylko części przypadającej zmarłemu z majątku dorobkowego (1/2 części). Decyzją z dnia [...] listopada 2007 roku Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa byłej Powiatowej Rady Narodowej w A. z dnia [...] lipca 1963 r. w przedmiocie przejęcia na własność Państwa mienia rolniczego położonego w miejscowości S., stanowiącego własność spadkobierców F.S. W uzasadnieniu decyzji Kolegium uznało za nietrafny zarzut stanowiący, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bowiem jak sama stwierdziła W.S. gospodarstwo stanowiło mienie spadkowe, co zapisano w protokole z 18.03.1961 r. SKO w S. stwierdziło, że w decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego podano właściwą podstawę prawną a samo gospodarstwo, jak wynika z dokumentów, spełniało wszystkie wymogi prawne dotyczące gospodarstw opuszczonych. Wskutek niniejszego rozstrzygnięcia, Pani M.S. wystąpiła do SKO w S. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy z jej wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PRN w A. z dnia [...] lipca 1963 r. Nr [...]. Skarżąca zarzuciła, że Kolegium nie rozprawiło się z podnoszonymi przez nią we wniosku o stwierdzenie nieważności zarzutami, co do przejęcia całości gospodarstwa jako mienia spadkowego, podczas gdy gospodarstwo to stanowiło dorobek małżeński oraz co do braku w decyzji wzruszanej numerów działek, jak i ich granic. Skarżąca podniosła także, że to na organie wydającym decyzję spoczywał obowiązek ustalenia co wchodzi do masy spadkowej, a ustalenie że gospodarstwo jest opuszczone zostało dokonane w oparciu o protokół z dnia 16.03.1962 r., w którym wymienia się jako właścicielkę matkę skarżącej W.S. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję Kolegium Nr [...] z dnia [...] listopada 2007r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. Nr [...] z dnia [...] lipca 1963 r. W uzasadnieniu SKO stwierdziło, że decyzja PPRN w A. z dnia [...] lipca 1963 roku nie zawiera w sobie żadnej z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, przez co nie może być uznana za nieważną. Decyzja ta wydana została na podstawie art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. (Dz.U. Nr 46, poz. 339 ze zm.), które pozwalały na przejęcie przedmiotowego gospodarstwa w zasoby Państwa. Wbrew twierdzeniom skarżącej decyzja PPRN jest zgodna w ówczesnym prawem i wydana została przez właściwy organ. Stosownie do art. 18, art. 59 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych (Dz.U. Nr 5, poz. 16) organem administracji właściwym do wydania tejże decyzji był odpowiedni wydział prezydium powiatowej rady narodowej - w niniejszej sprawie Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. Istniała także podstawa prawna do wydania przedmiotowej decyzji -tj. art. 1 ww. dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Przedmiotowa decyzja nie naruszyła obowiązującego w dacie jej wydania prawa w stopniu mogącym powodować jej nieważność. Ustalony w sprawie stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję cytowanego wyżej art. 1 dekretu, albowiem potwierdza, że przejęte grunty położone w miejscowości S. znajdowały się na terenie ówczesnego województwa białostockiego w powiecie a., który leżał w obrębie pasa granicznego przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa (Dz.U. R.P. z 1937 r. Nr 11, póz. 83). Według art. 10 ww. rozporządzenia pas graniczny obejmował obszar powiatów przylegających do granicy Państwa, łącznie z powiatami miejskimi położonymi na tym obszarze. Przejęte grunty rolne o pow. 12,94 ha stanowiące własność spadkobierców F.S. nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli, a część gruntów była w użytkowaniu osób trzecich, jednak żaden z właścicieli nie zamieszkiwał na miejscu, czego dowodem jest protokół z dnia 16 marca 1962 r. w sprawie zakwalifikowania gospodarstwa rolnego stanowiącego własność W.S. do kategorii gospodarstw opuszczonych. Z protokółu tego wynika jednoznacznie, że przedmiotowe gospodarstwo jest gospodarstwem opuszczonym, ponieważ właściciel gospodarstwa nie żyje, a żona z dziećmi wybyła na Ziemie Odzyskane obejmując gospodarstwo rolne w powiecie E. Potwierdziła to także sama W.S. oświadczając do Protokołu z dnia 18 marca 1963 r. w PPRN w A., że grunty położone w miejscowości S. stanowią mienie spadkowe po jej mężu F.S. i udział w spadku ma ona i jej dzieci. Są one użytkowane częściowo przez osoby trzecie, a reszta porośnięta jest lasem, ona zaś w 1945 r. przesiedliła się na Ziemie Odzyskane do wsi S. Odnosząc się do zarzutów skarżącej co do braku określenia w decyzji numerów działek i ich granic oraz rodzajów gruntów wchodzących w skład przejętego gospodarstwa, SKO wskazało, że wada ta nie stanowi rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Z akt zgromadzonych przed wydaniem decyzji wynika bowiem jakie działki wchodziły w skład tego gospodarstwa i z jakiego rodzaju gruntów było złożone (protokół z 25.06.1963 r.). W kwestii określenia własności nieruchomości SKO podkreśliło także, że decyzja PPRN o przejęciu gruntu zgodna jest z oświadczeniem W.S. zawartym w protokole z 18.03.1963 r. Ponadto jeżeliby nawet uznać że gospodarstwo to stanowiło współwłasność majątkową małżeńską F.S. i W.S., to na dzień wydawania decyzji, współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byłyby te same osoby tj. W.S. i jej dzieci, jedynie w innym udziale procentowym. Na powyższą decyzję SKO z dnia [...] kwietnia 2008. M.S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji byłej Powiatowej Rady Narodowej w A. nr [...] z dnia [...] lipca 1963 roku. Według Skarżącej decyzja SKO narusza prawo, gdyż oddala wniosek o stwierdzenie niezgodności z prawem decyzji byłej PRN mimo jej bezprawności. Skarżąca zarzuciła, że podobnie jak we wcześniejszych wnioskach, była ona niewłaściwa, gdyż decyzją PRN odebrano ziemię spadkobiercom po jej ojcu, a nie po matce, podczas gdy majątek stanowił majątek dorobkowy małżeński. Ponadto zdaniem skarżącej decyzja nie spełniała wymogów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 16.09.1950 r. w sprawie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości rolnych, których granice zostały zatarte (Dz.U. Nr 45, poz. 416), poprzez nie określenie w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia, co stanowiło rażące naruszenie prawa. Skarżąca stwierdziła także, że dokument przesiedlenia nie jest żadnym dowodem na oddanie gospodarstwa przez jej matkę, a stanowi jedynie zaprzeczenie tezy, że jej matka nic nie miała. Potwierdzają to inne dowody, jak np. odwołanie matki od decyzji do Wojewódzkiej Rady w B. czy protokół z 16.03.1962 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Sąd administracyjny został wyposażony w funkcje kontrolne działalności administracji publicznej, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, sąd bada jej zgodność z przepisami prawa (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. nr 153, poz. 1269 oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270). W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zarzuty i argumenty skargi nie podważają jej legalności, dlatego też skarga musiała ulec oddaleniu. Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym ograniczającym się do ustalenia, czy decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji w oparciu o treść pkt 2 § 1 art. 156 kpa, zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć oczywistą sprzeczność z przepisem prawa nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wymaganiami praworządności. Stwierdzone wady muszą być o szczególnym ciężarze gatunkowym i muszą mieć charakter rażący w sensie obiektywnym, a nie subiektywnym. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada tkwi w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o zwykłe uchybienia w działaniu organu, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wady decyzji o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym powstają w wyniku naruszenia prawa w toku czynności zmierzających do wydania decyzji lub w wyniku załatwienia sprawy wydaniem decyzji. Naruszenia prawa mają charakter rażący w takim przypadku, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Można powiedzieć, że czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie następuje w odniesieniu nie do stanu prawnego sprawy i jego elementów, lecz jak gdyby do ich kontratypów, do zanegowanych w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy (vide: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2006, s. 745-746). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy uznać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze prawidłowo przyjęło, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, iż brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. z dnia [...] lipca 1963 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Materialnoprawną podstawę orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w A. stanowił art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. W myśl tego przepisu nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach Państwa oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnostawskim, lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, nie pozostające w faktycznym władaniu właścicieli mogły być przejmowane w całości lub w części na własność Państwa. Nie ulega wątpliwości, iż przedmiotowa decyzja została wydana przez właściwy organ, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, podając właściwą podstawę prawną (art. 18, art. 59 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 25 stycznia 1958 r. o radach narodowych - Dz.U. Nr 5, poz. 16). Zdaniem SKO, które to stanowisko podziela tutejszy sąd administracyjny decyzja z dnia [...] lipca 1963 r. nie naruszyła obowiązującego w dacie jej wydania prawa w stopniu mogącym powodować jej nieważność. Ustalony w sprawie stan faktyczny wyczerpuje dyspozycję art. 1 ww. dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Przejęte ww. decyzją grunty położone w miejscowości S. znajdowały się na terenie ówczesnego województwa białostockiego w powiecie a., który leżał w obrębie pasa granicznego przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach państwa (Dz.U. R.P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że grunty rolne położone we wsi S., składające się z gruntów różnej jakości o powierzchni 12,94 ha stanowiące własność spadkobierców F.S. na dzień wydawania decyzji nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Część gruntów była, co prawda w użytkowaniu osób trzecich, jednak żaden z właścicieli nie zamieszkiwał na miejscu. Jak wynika z protokołu spisanego w dniu 16.03.1962 r. we wsi S. gm. N. pow. A. w sprawie zakwalifikowania gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S.W. do kategorii gospodarstw opuszczonych, gospodarstwo położone we wsi S. GRN N. o pow. 13,48 ha wraz z budynkami jest gospodarstwem opuszczonym, ponieważ właściciel gospodarstwa nie żyje, a żona z dziećmi wybyła na Ziemie Odzyskane obejmując gospodarstwo rolne w pow. E. Co prawda powierzchnia gospodarstwa określona w tym protokole nie zgadza się z danymi z innych dokumentów (gdzie określono ja na 12,94 ha), to jednak wada ta nie miała istotnego znaczenia dla sprawy, bowiem dokładne określenie powierzchni przejmowanego gospodarstwa zawiera protokół z 25.06.1963 r. Fakt opuszczenia przedmiotowego gospodarstwa potwierdziła także sama W.S. oświadczając do protokołu z dnia 18.03.1963 r., że grunty położone w miejscowości S. stanowią mienie spadkowe po jej mężu F.S. i udział w spadku ma ona i jej dzieci: M.S., M.S., J.K. (P.), L.W. i A.C. W.S. oświadczyła także, że grunty we wsi S. są użytkowane częściowo przez pana Ś. i K., a reszta porośnięta jest lasem, ona zaś w 1945 r. przesiedliła się na Ziemie Odzyskane do wsi S., gdzie posiadała gospodarstwo rolne. Należy zwrócić uwagę, że z protokołu w sprawie przyjęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych na Ziemie Odzyskane sporządzonego w S. w dniu 25.06.1963 r. przez przedstawiciela Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium PRN w A. B.O. przy udziale świadków H.T. - sołtysa wsi oraz J.K. z Kółka Rolniczego wynika, iż gospodarstwo o pow. 12,94 ha - dz. Nr 1 i 4 składające się z gruntów ornych o pow. 1,70 ha, łąk o pow. 3,87 ha, pastwisk o pow. 0,38 ha, lasów o pow. 6,50 ha i nieużytków 0,49 ha, użytkowane jest przez Z.Ś. i K.K. - około 5 ha, a reszta porośnięta jest lasem. Powyższy protokół jest integralną częścią decyzji z dnia [...] lipca 1963 r., co uzasadnia, iż przejmowane gospodarstwo zostało w niej dokładnie określone. Organ II instancji przy rozpatrywaniu sprawy zwrócił uwagę, że zarówno sama decyzja nie posiada wad określonych przepisem art. 156 § 1 kpa, a w toku postępowania toczącego się przed PRN w A. nie naruszono w sposób istotny przepisów procedury administracyjnej, z czym zgadza się skład orzekający tutejszego sądu administracyjnego. W świetle powyższych okoliczności uznać należy, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej zasadnie przyjęło, że nieruchomość ziemska kwalifikowała się w myśl obowiązujących wówczas przepisów do przejęcia na rzecz Państwa. Podnieść przy tym należy, że zasadności tej decyzji nie podważa argumentacja zawarta w skardze wywiedzionej do sądu administracyjnego. A mianowicie skarżąca podniosła, że decyzja nie zawiera numeru przejmowanego gospodarstwa, a także, że grunt obejmował współwłasność małżeńską F. i W.S., wobec czego organ niezasadnie orzekł o przejęciu gruntu osoby, która jeszcze żyła i nie wyrażała na to zgody. W ocenie sądu niezasadny jest zarzut skarżącej w kwestii nieokreślenia w decyzji numeru przejmowanego gospodarstwa. Jak wspomniano powyżej gospodarstwo należące w chwili przejęcia do spadkobierców F.S. zostało dokładnie określone w protokole z dnia 25.06.1963 r. w sprawie przyjęcia na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych na Ziemie Odzyskane, który to protokół stanowi integralną część decyzji z [...] lipca 1963r. i jest z nią ściśle związany. Choć sama decyzja nie wymienia numeru działki, to czytając ją nie ulega wątpliwości, iż chodzi o gospodarstwo rolne F.S. o pow. 12,94 ha położone we wsi S. Dokładne dane w kwestii numeracji działki zawarte są we wspomnianym protokole, zatem wada ta nie może stanowić rażącego naruszenia prawa, o jakim mowa w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Odnośnie kwestii określenia podmiotów, od jakich przejęto własność nieruchomości, należy wskazać, z akta administracyjne sprawy jasno wskazują, że przejmowane nieruchomości stanowiły własność spadkobierców F.S. Powyższe ustalenie jest zgodne z oświadczeniem W.S. zawartym w protokole z 18.03.1963 r., które słusznie uznano za wiarygodne. Sama decyzja prawidłowo wymienia spadkobierców F.S. i została doręczona właściwym osobom. Nie ma w aktach sprawy żadnych dowodów na potwierdzenie tezy, iż gospodarstwo stanowiło współwłasność małżeńską małżonków S. Co jednak istotne, nawet gdyby tak było, to w świetle okoliczności sprawy nie miałoby to prawnego znaczenia. Istotnym jest bowiem dla sprawy, że na dzień wydawania decyzji współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byłyby te same osoby tj. W.S. i jej dzieci, jedynie w innym udziale procentowym. Należy też wspomnieć, iż zarzut skarżącej niespełnienia w decyzji PPRN wymogów Rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 16 września 1950 r. w sprawie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości rolnych, których granice zostały zatarte (Dz. U. nr 45, poz. 416) poprzez nieokreślenie w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia jest chybiony. Wskazany akt prawny nie ma bowiem zastosowania w przedmiotowej sprawie. Przepisy tego Rozporządzenia dotyczą stanów faktycznych, gdzie granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich były zatarte albo gdy ich właściciel nie był znany. W niniejszej sprawie regulacja ta nie ma zastosowania, bowiem i granice nieruchomości były znane (nie były zatarte) i ich właściciel był organowi znany. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr. 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.