I SA/Lu 490/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Fita, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca), NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk, Protokolant Referent stażysta Julita Urbaś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 30 września 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. P. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. I SA/Lu 490/09 UZASADNIENIE 1. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. P. / zobowiązanego /, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm. – k.p.a. / oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji / Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – u.p.e.a. / uchylił w całości postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia 22 lipca 2008 r. nr [...] określające zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 510 586,40 zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...]. Dyrektor Izby Skarbowej określił zobowiązanemu wysokość kosztów egzekucyjnych w tym postępowaniu egzekucyjnym w kwocie 510 454 zł. Dyrektor Izby Skarbowej uzasadniał, że Dyrektor Izby Celnej prowadzi wobec M. P. postępowanie egzekucyjne na podstawie 33 tytułów wykonawczych nr [...] do [...]. Tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie trzech decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 25 stycznia 2008 r., określających M. P. zobowiązanie w podatku akcyzowym w łącznej kwocie 6 076 112 zł, za okresy rozliczeniowe od marca 2003 r. do grudnia 2005 r. W dniu 12 lutego 2008 r. pracownik Izby Celnej doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych i na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] dokonał zajęcia ruchomości. Ruchomości zostały pozostawione pod dozorem zobowiązanego. Zobowiązany odmówił podania informacji na temat swojego stanu majątkowego. W dniu 20 lutego 2008 r. Dyrektor Izby Celnej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] do [...] sporządził zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie to zostało doręczone na adres zobowiązanego w dniu 22 lutego 2008r., banku w dniu 26 lutego 2008 r. W dniu 26 lutego 2008 r. pełnomocnik zobowiązanego wniósł do Dyrektora Izby Celnej skargę na czynności organu egzekucyjnego w postaci zajęcia ruchomości z dnia 12 lutego 2008 r. W skardze zażądał między innymi umorzenia naliczonych kosztów egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej zważył, że stosownie do art. 64c § 7, art. 64c § 1, art. 64 § 6, art. 64 § 10, art. 64 § 1 pkt 14, art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 9 pkt 2, art. 64 § 1 pkt 5, art. 64 § 9 pkt 4, art. 64 § 7, art. 64 § 1 w związku z art. 27a § 1, 2 i 3 u.p.e.a., stosownie do art. 139 k.p.a. oraz stosownie do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy / Dz. U. Nr 27, poz. 271 ze zm. / wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w tym postępowaniu egzekucyjnym to łącznie 510 454 zł. Te koszty powstały w dniach: 12 i 20 lutego 2008 r., przed dniem wstrzymania wykonania decyzji wymiarowych i przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego. 2. M. P. złożył skargę na ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie kosztów egzekucyjnych. Zarzucił naruszenie: - art. 18 i art. 64c § 1, § 7 u.p.e.a. przez niewłaściwe ich zastosowanie, polegające na określeniu kosztów egzekucyjnych w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym, - błąd w ustaleniach faktycznych będących podstawą tego rozstrzygnięcia. Wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Argumentował, że organ egzekucyjny pominął złożenie przez zobowiązanego wniosków o wstrzymanie wykonania w całości decyzji określających zobowiązanie w podatku akcyzowym do prawomocnego rozpatrzenia skarg na te decyzje w postępowaniu sądowym. W tej sytuacji organ egzekucyjny przedwcześnie w dniu 5 lutego 2008 r. wystawił tytuły wykonawcze, następnie przedwcześnie podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne. W tej sytuacji nie było dopuszczalne prowadzenie postępowania egzekucyjnego i nie było dopuszczalne naliczanie zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych. Argumentował, że zgodnie z art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. W okolicznościach rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny z urzędu posiadał wiedzę, że zobowiązany w sposób oczywisty spełnia warunki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Suma zobowiązań podatkowych, określonych ostatecznymi decyzjami, objętych egzekucją, przewyższa 6 milionów zł. Same koszty egzekucyjne sięgają kwoty 511 tysięcy zł. Organ egzekucyjny w rezultacie podjętych czynności / zajęć / zna stan majątkowy zobowiązanego. Ten majątek nie wystarczy na zaspokojenie całości zaległości podatkowych z odsetkami. Ściąganie od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych będzie niewykonalne i spowoduje, że zobowiązany, jego rodzina, pozostaną bez jakichkolwiek środków do życia. Ich sytuacja finansowa nie tylko dozna uszczerbku, ale zobowiązany zostanie doprowadzony do skraju nędzy. 3. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko, argumentację zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. 5. Stosownie do art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Stosownie do art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Stosownie do art. 64c § 8 u.p.e.a. żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. 6. W tym stanie prawnym należy wskazać i podzielić stanowisko prawne, zgodnie z którym nie jest regułą ustalenie kosztów egzekucyjnych odrębnym rozstrzygnięciem organu egzekucyjnego. Wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego, wymaga wniosku zobowiązanego wprost zgodnie z art. 64c § 8 u.p.e.a. W rozpatrywanym stanie prawnym mocą ustawy warunkiem koniecznym wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego jest żądanie samego zobowiązanego. Brzmienie art. 64c § 7 u.p.e.a. wprost stanowi, że kiedy koszty egzekucyjne obciążają obowiązanego to postanowienie w sprawie tych kosztów organ egzekucyjny jest uprawniony wydać tylko na żądanie zobowiązanego, nie z urzędu. W przedstawionym stanie prawnym zasadą jest, że koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego poddane są bezpośrednio reżimowi ustawowemu. Zasady ich pobrania w toku egzekucji, wysokość, są ściśle określone przepisami prawa. Z mocy przepisu szczególnego art. 64c § 7 u.p.e.a., na zasadzie wyjątku, tylko na żądanie zobowiązanego organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. Żądanie zobowiązanego wydania postanowienia przewidzianego w art. 64c § 7 u.p.e.a. zostało ustawowo ograniczone terminem mocą art. 64c § 8 u.p.e.a. Ustawowe ograniczenie zobowiązanego ramami czasowymi w zgłoszeniu żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych realizuje zasadę koncentracji i unifikacji kosztów postępowania / zob. szerzej "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych" S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka -Medek, LEXISNEXIS 2007, s. 347 do 350 oraz wyrok w sprawie II FSK 1027/08/. 7. Odnosząc przedstawiony stan prawny do okoliczności rozpatrywanego postępowania egzekucyjnego, Dyrektor Izby Celnej, za nim Dyrektor Izby Skarbowej, błędnie przyjęli, że zobowiązany zażądał wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w warunkach art. 64c § 7 u.p.e.a. Pismo pełnomocnika zobowiązanego z dnia 25 lutego 2008 r., nazwane skargą, do którego odwołują się organy, zawierało wniosek o "... uchylenie dokonanych czynności i umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz naliczonych kosztów egzekucyjnych." To pismo nie zawierało żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, wprost zgodnie z jego treścią. 8. Wniosek o "...umorzenie...naliczonych kosztów egzekucyjnych.", zawarty w piśmie pełnomocnika zobowiązanego z dnia 25 lutego 2008 r. / wyżej wskazanego /, to wniosek o zastosowanie ściśle instytucji z art. 64e § 1, § 2 u.p.e.a. Stosownie do art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne w warunkach przewidzianych w art. 64e § 2 pkt 1 – 3 u.p.e.a. Wbrew stanowisku Dyrektora Izby Celnej, za nim Dyrektora Izby Skarbowej, wniosek o umorzenie obciążających zobowiązanego kosztów egzekucyjnych ma za przedmiot koszty obciążające zobowiązanego w trybie ustawowym, z mocy prawa, nie tylko koszty egzekucyjne uprzednio ustalone postanowieniem przewidzianym w art. 64c § 7 u.p.e.a. Kiedy art. 64e § 1 u.p.e.a. przewiduje możliwość umorzenia w całości czy w części przypadających organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, to stanowi o możliwości umorzenia kosztów egzekucyjnych, które przypadają organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego w trybie ustawowym, z mocy prawa. Postanowienie przewidziane w art. 64c § 7 u.p.e.a., wydane na żądanie zobowiązanego, nie jest ustawową przesłanką / warunkiem / możliwości umorzenia przypadających organowi egzekucyjnemu od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych, bo art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 u.p.e.a. nie przewiduje takiej przesłanki / warunku /. W tym stanie prawnym wniosek zobowiązanego o umorzenie kosztów egzekucyjnych, obciążających zobowiązanego, na podstawie art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a., w żadnym razie nie zawiera w sobie / z mocy prawa / żądania zobowiązanego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Wniosek zobowiązanego o zastosowanie art. 64e § 1 u.p.e.a. nie jest żądaniem zobowiązanego wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych przewidzianym w art. 64c § 7 u.p.e.a. 9. Z przedstawionych względów Dyrektor Izby Celnej, za nim Dyrektor Izby Skarbowej istotnie naruszyli art. 64c § 7 u.p.e.a, wydając postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego bez żądania zobowiązanego w tym przedmiocie. To stwierdzenie stanowi o zaistnieniu przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – p.p.s.a. /. 10. Z tych względów zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu egzekucyjnego podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego uzasadnia art. 200 i art. 205 § 2 - § 4 p.p.s.a.