II SA/Gd 372/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Małgorzata Kuba po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia 9 kwietnia 2009 r., nr [...]. Decyzją z dnia 9 kwietnia 2009r. Burmistrz odmówił przyznania J. B. zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzję wydano na podstawie art. 3 ust. 20 lit. b i art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że J. B. złożył wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wraz z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 17 października 2003r. Zgodnie z tym orzeczeniem wnioskodawca jest trwale całkowicie niezdolny do pracy, co zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organ ustalił, że data powstania niezdolności do pracy nigdy nie była ustalana dla potrzeb ZUS. Organ wskazał, że aby otrzymać zasiłek pielęgnacyjny osoba legitymująca się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności musi posiadać orzeczenie ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności. Wnioskodawca takiego orzeczenie nie posiada, w związku z czym organ nie jest w stanie stwierdzić, czy niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. B. wnosząc o jej uchylenie. Skarżący stwierdził, że jest całkowicie niezdolny do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Nadto wyjaśnił, że kilka lat wcześniej zwrócił się do ZUS w Miastku o wypłatę dodatku pielęgnacyjnego, jednak decyzja była odmowna. Decyzją z dnia 20 maja 2009r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że z dołączonego do akt orzeczenia orzecznika ZUS wynika, że J. B. został uznany za całkowicie i trwale niezdolnego do pracy z możliwością jednak samodzielnej egzystencji. Dlatego na podstawie art. 3 pkt 20 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznać należy, że został on zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe. Osobie zaliczonej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje jedynie w wypadku ustalenia przez lekarza orzecznika, iż niepełnosprawność powstała do ukończenia 21 roku życia. Takiego ustalenia zawarte w aktach sprawy orzeczenie nie zawiera, dlatego wnioskowany zasiłek nie mógł zostać przyznany. Kolegium wyjaśniło nadto, że nie jest organem uprawnionym do ustalania daty powstania niepełnosprawności, a jedyny dowód w tym zakresie stanowi orzeczenie właściwego organu. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. B. wskazując, że jest osobą chorą w stopniu umiarkowanym i wymagającą opieki. Stwierdził, że ZUS nie wypłaca mu zasiłku pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy powtórzył argumentacje zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W odniesieniu do aktów i czynności z zakresu administracji publicznej kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem tj. obowiązującymi w dacie ich wydania przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Zgodnie natomiast z treścią art. 135 tej ustawy Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Przedmiotowa sprawa dotyczy prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 Nr 139, poz. 992 ze zm.) stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Świadczenie to przysługuje, między innymi, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16 ust.2 pkt 2), jak również osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia (art. 16 ust. 3). Pojęcie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zostało zdefiniowane w art. 3 pkt 20 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza ono: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów. Znaczny stopień niepełnosprawności oznacza natomiast, zgodnie z art. 3 pkt 21 ustawy: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów; Stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następuje na wniosek. Z art. 23 ust. 4 pkt 4 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że do wniosku należy dołączyć zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, w tym orzeczenie o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Z kolei z § 6 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz.881) wynika, że postępowanie w sprawie o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, którego wzór określa załącznik nr 6 do rozporządzenia. Do wniosku należy dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem daty powstania niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz uwierzytelnioną kopię dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby ubiegającej się o zasiłek pielęgnacyjny. Do złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zostało dołączone orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2003 r. stwierdzające trwałą całkowitą niezdolność skarżącego do pracy bez ustalenia daty powstania niezdolności do pracy. Orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydawane jest na podstawie przepisów ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz.U. z 2004r., nr 39, poz. 353 ze zm.) celem oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: daty powstania niezdolności do pracy, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, związku przyczynowego niezdolności do pracy z określonymi okolicznościami, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz celowości przekwalifikowania zawodowego. O niepełnosprawności orzekają natomiast powiatowe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako pierwsza instancja oraz wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - jako druga instancja na mocy przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz.U. z 2008r., nr 14, poz. 92 ze zm.). Z art. 5 tej ustawy wynika, że orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o: 1) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2, i niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 1a) niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy wymienionej w pkt 1, jest traktowane na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Nadto stosownie do art. 5a ust. 1 tejże ustawy osoby posiadające orzeczenia, o których mowa w art. 5, mogą składać do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności i wskazań, o których mowa w art. 6b ust. 3, dla celów korzystania z ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Wskazać w tym miejscu należy nadto, że powiatowe zespoły orzekają na wniosek osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego albo, za ich zgodą, na wniosek ośrodka pomocy społecznej. Ośrodki pomocy społecznej mogą również uczestniczyć na prawach strony w sprawach, w których orzekają powiatowe zespoły (art. 6b ust.1 i 2 ustawy). Istotnie, jak prawidłowo stwierdziły orzekające w sprawie organy, dołączone do wniosku orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2003 r. stwierdzające trwałą całkowitą niezdolność skarżącego do pracy oznacza, że skarżący posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. W tej sytuacji rozstrzygnięcie w sprawie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego zależne jest od ustalenia, czy niepełnosprawność skarżącego powstała w wieku do ukończenia 21 roku życia. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że nie jest on uprawniony do ustalania daty powstania niepełnosprawności, a jedyny dowód w tym zakresie stanowi orzeczenie właściwego organu. Wskazać jednakże w związku z tym należy na art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Nadto w przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest niewydanie dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym, w odrębnych przepisach, terminie oraz osoba może to udokumentować, świadczenia przysługują począwszy od miesiąca, w którym wniosek został złożony (art. 24a ust. 3 ustawy). Skoro zatem skarżący nie dołączył do wniosku wymaganego przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych dokumentu, tj. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, zawierającego określenie daty powstania niepełnosprawności, względnie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności organ winien był postąpić po myśli art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pouczając przy tym skarżącego o treści ust. 3. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy bez uprzedniego zastosowanie trybu uzupełnienia braków wniosku stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na uwzględnienie skargi sprawa będzie ponownie rozpoznawana przez organ I instancji, który winien uwzględnić powyższe uwagi przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.