II GSK 733/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Protokolant Anna Tomaka-Magdoń po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 2 października 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 299/09 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę kasacyjną I Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. oddalił skargę Z. K. na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w E. z dnia [...] kwietnia 2009 r., w przedmiocie odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych i nałożenia sankcji. Relacjonując przebieg postępowania administracyjnego Sąd wskazał, że skarżąca w dniu 16 maja 2005 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005, w którym zadeklarowała do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię 13,2 ha oraz do uzupełniającej płatności obszarowej powierzchnię 12,17 ha. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. przyznał Z. K. wnioskowane płatności. Decyzja o przyznaniu płatności została wyeliminowana z obrotu prawnego decyzją Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2008 r. stwierdzającą nieważność decyzji ostatecznej z [...] lutego 2006 r., z przyczyn określonych w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. odmówił Z. K. przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z sankcjami w okresie trzech lat kalendarzowych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] kwietnia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że kluczowe znaczenie w sprawie miało ustalenie posiadania i faktycznego utrzymywania w dobrej kulturze rolnej przez skarżącą gruntów rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Posiadanie gruntów rolnych jest bowiem jedną z obligatoryjnych przesłanek uzyskania dopłat. W ocenie organu odwoławczego postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji było wystarczające do ustalenia stanu faktycznego, a ze zgromadzonego materiału wynika, że skarżąca w 2005 r. nie była użytkownikiem działek określonych we wniosku o przyznanie dopłat. Wyjaśniając powody oddalenia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. powołując się na treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz.U. z 2004 r. Nr 6 poz. 40 ze zm., dalej powoływanej, jako: ustawa o płatnościach bezpośrednich), wywiódł, że warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami. Posiadaczem jest zaś osoba, która faktycznie rolniczo użytkuje grunty rolne, posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, zatem konieczne jest faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. W ocenie Sądu I instancji z ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca do dnia śmierci byłego właściciela gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności –Z. O., tj. do dnia 8 maja 2005 r. zamieszkiwała wspólnie z nim oraz wspólnie z nim prowadziła jego gospodarstwo rolne. Po śmierci Z. O. powstał konflikt na tle majątkowym między bratem zmarłego i byłą żoną zmarłego działającą w imieniu dzieci, a skarżącą, który doprowadził do pozbawienia skarżącej posiadania spornych działek latem 2005 r. oraz pozbawienia jej możliwości dokonania zbiorów z tych działek, a także ich zagospodarowania jesienią 2005 r. Sąd uznał, że poczynione w trakcie postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne, wskazujące, iż skarżąca nie była przez cały 2005 r. posiadaczem działek rolnych, znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Następstwem powyższych ustaleń było wykluczenie z wniosku skarżącej spornych działek ewidencyjnych, a w konsekwencji wydanie decyzji o odmowie przyznania płatności bezpośrednich na rok 2005 oraz nałożeniu określonych sankcji. Oddalając skargę Sąd u podstaw orzeczenia powołał art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). II Z. K. zaskarżając wyrok w całości domagała się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 150% stawki minimalnej. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, co znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że zaskarżona decyzja Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na 2005 r. odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej uchylenia; 2) art. 151 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, podczas gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego powinna prowadzić do uwzględnienia skargi. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podał, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia błędnie ustalony stan faktyczny. Zdaniem skarżącej za rok gospodarczy należy uznać okres od 1 lipca 2004 r. do 30 czerwca 2005 r., a w tym czasie była ona posiadaczem spornych gruntów. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie. Skarżąca kwestionując wyrok Sądu I instancji oddalający skargę zarzuca rozstrzygnięciu naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art.151 p.p.s.a. W jej ocenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. naruszył obydwa te przepisy "w ten sposób, że przyjął za podstawę swojego wyroku błędnie ustalony stan faktyczny". Z treści uzasadnienie środka odwoławczego wynika nadto, że to błędne ustalenie dotyczyło wykładni pojęcia "rok gospodarczy", które według skarżącej, stosownie do "Rocznika Statystycznego", oznacza okres od 1 lipca roku bieżącego do 30 czerwca roku następnego. Przy takim ujęciu "roku gospodarczego" w tej sprawie obejmowałby on okres od 1 lipca 2004 r. do 30 czerwca, 2005 r., a "w tym okresie bezspornym jest, iż skarżąca była posiadaczem w rozumieniu art. 336 i 337 k.c. spornych gruntów". Odnosząc się najpierw do argumentacji zawartej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że zarówno w przepisach ustawy o płatnościach bezpośrednich jak w przepisach rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.) prawodawca używa pojęcia "rok kalendarzowy". W art. 2 lit. e rozporządzenia Rady nr 1782/2003 prawodawca wspólnotowy definiuje pojęcie "płatności w danym roku kalendarzowym", natomiast ustawodawca krajowy w art. 2 ust.4 ustawy o płatnościach określając sposób obliczenia wysokości płatności odnosi ją do "danego roku kalendarzowego". Z tego względu nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla oceny prawidłowości ustaleń stanu faktycznego podnoszona przez skarżącą okoliczność, że użytkowała rolniczo działki objęte wnioskiem w okresie od 1 lipca 2004 r. do 30 czerwca 2005 r. Nadto niedopuszczalne jest odwoływanie się do pojęcia "roku gospodarczego", w znaczeniu używanym dla celów statystycznych. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega to, że w uzasadnieniu kontrolowanego wyroku mowa jest o "roku gospodarczym", jednakże nie powinno budzić wątpliwości, że to pozaprawne określenie odnosi się do roku kalendarzowego, skoro Sąd I instancji wywodzi, że "poczynione w trakcie postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne wskazujące, że Z. K. nie była przez cały 2005 r. posiadaczem działek rolnych wykluczonych z wniosku, znajdują oparcie w zgromadzonym w sprawie obszernym materiale dowodowym ...". Skarga kasacyjna zarzuca Sądowi I instancji naruszenie art.141 § 4 p.p.s.a.. Przepis ten określa elementy konstrukcyjne uzasadnienia orzeczenia i może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów w nim wymienionych. Dla skuteczności zarzutu naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. koniecznym jest jeszcze wykazanie, że jego naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że budowa uzasadnienia kontrolowanego wyroku jest zgodna z art.141 § 4 p.p.s.a. W utrwalonym obecnie orzecznictwie ukształtowanym po zapadnięciu uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 (publ. ONSAiWSA 2010 nr 3, poz. 39) przyjmuje się, że art.141 § 4 p.p.s.a może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną także wówczas, gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Taka sytuacja również nie zachodzi w tej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. w uzasadnieniu wyroku obszernie opisał stan faktyczny, jaki przyjął za podstawę orzekania i powody, dla których uznał, że organy administracji publicznej zebrały i oceniły materiał dowodowy w sposób prawidłowy. Podkreślić przy tym należy, że poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 sygn. akt II FSK 1045/09, z dnia 6 października 2010 sygn. akt II FSK 84/10), a do tego zmierza skarżąca. W skardze kasacyjnej zarzucono nadto Sądowi I instancji naruszenie przepisu art.151 p.p.s.a. Zarzut ten także jest nieusprawiedliwiony. Zgodnie z art.151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala. Z kolei przesłanki uwzględnienia skargi na decyzję lub postanowienie określa art.145 § 1 p.p.s.a. Analizując przepis art.151 p.p.s.a z uwzględnieniem treści zawartej w art.145 §1 p.p.s.a przyjąć należy, że Sąd jest zobowiązany do oddalenia skargi, jeśli z przeprowadzonego postępowania rozpoznawczego wynika, że kontrolowana decyzja została podjęta bez naruszenia prawa materialnego oraz procesowego, względnie, gdy stwierdzone uchybienia nie dają podstaw do uwzględnienia skargi. Naruszenie przepisu art. 151 p.p.s.a. stanowi zatem następstwo uchybienia innym przepisom procedury sądowoadministracyjnej lub przepisom prawa materialnego i z tego powodu nie może stanowić samoistnej podstawy skargi kasacyjnej. Nie można więc w oparciu o ten przepis, bez powiązania z odpowiednimi przepisami wskazującymi na istnienie przesłanek do uwzględnienia skargi, skutecznie kwestionować rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że rozpoznawana skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie i oddalił ją w oparciu o art.184 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku zawartego w skardze kasacyjnej o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny informuje, że orzekanie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należnym od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) należy do właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Przyznanie takiemu pełnomocnikowi wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy następuje w wojewódzkim sądzie administracyjnym, jako także w tym przedmiocie Sądzie pierwszej instancji.