IV SA/Gl 243/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2009 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] roku nr [...]. Decyzją z dnia [...] nr[...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta R., Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w R., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4. art. 8, 41 i art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. odmówił J. J. przyznania bezzwrotnego specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłatę gazu - 65 zł, opłatę z tytułu zadłużenia za prąd - 148 zł, licznik – 85,06 zł, odsetki – 13,47 zł, wykupienie prądu – 50 zł, środki czystości – 30 zł, leki – 50 zł, oraz zakup bielizny i pościeli. Jak wynika z motywów powyższego rozstrzygnięcia organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest inwalidą III grupy w wieku poprodukcyjnym. Jego dochód z miesiąca grudnia 2008 r. (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wyniósł 1 257,83 zł. Na dochód ten składają się: emerytura w wysokości 430,70 zł (po odliczeniu podatku, składek na ubezpieczenie społeczne oraz alimentów), dodatek mieszkaniowy w kwocie 97,09, pomoc finansowa Stowarzyszenia "A" w wysokości 230 zł, odszkodowanie z Towarzystwa Ubezpieczeniowego "B" w wysokości 500 zł. Natomiast wydatki to opłata za gaz w kwocie 61 zł (uregulowana w grudniu) oraz w kwocie 32 zł (uregulowana 15 stycznia), czynsz w wysokości 207, 78 zł. Odnosząc się do zgłoszonych potrzeb organ stwierdził, że w związku z opłaceniem rachunku za gaz potrzeba ta została zaspokojona. Koszty związane z podłączeniem energii elektrycznej (148 zł na spłatę zadłużenia wobec firmy windykacyjnej, 13,47 zł na spłatę odsetek wobec zakładu energetycznego, 85,06 zł podłączenie licznika, 50 zł wykupienie prądu) wynikają z faktu uchylania się strony od uiszczania opłat. Wskazał, że spłata zadłużenia z ww. tytułu nie stanowi niezbędnej potrzeby bytowej, nie jest celem pomocy społecznej, co oznacza, że nie istniej możliwość uzyskania na ten cel środków z pomocy społecznej. Natomiast, zdaniem organu, strona z własnych środków finansowych jest w stanie ponieść koszty związane z podłączeniem licznika i wykupieniem prądu oraz spłatą odsetek w wysokości 13, 47 zł., co stanowi warunek podłączenia licznika. Na tej podstawie organ uznał, że nie zachodzi uzasadniony przypadek do przyznania wnioskowanej pomocy w tym zakresie. Ponadto, po analizie dochodów i wydatków stwierdził, że strona z własnych środków jest w stanie zaspokoić pozostałe zgłaszane potrzeby. Wyjaśnił przy tym, że wymienione we wniosku leki (preparat sensodyne, witaminy, magnez, żelazo, maść ochronna z witaminą A) są środkami farmakologicznym stosowanymi w profilaktyce nie muszą być zażywane codziennie i kupowane co miesiąc. Natomiast koszt kropli do oczu jest na tyle niski (18 zł), że strona jest w stanie zakupić go z własnych środków. W kwestii pokrycia kosztów zakupu bielizny i pościeli organ stwierdził, że strona nie określiła kosztów ich zakupu, a ponadto pracownik socjalny nie był w stanie ustalić czy w istocie zgłaszana potrzeba jest uzasadniona, wobec niewykazania przez stronę braków w tym zakresie. W tej sytuacji organ nie znalazł podstaw do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Od tej decyzji J. J. wniósł odwołanie, w którym wyraził swoje niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia. Podniósł, że żyje w ubóstwie, na granicy "przetrwania biologicznego". Odszkodowanie otrzymał w związku z zalaniem mieszkania a więc z tytułu majątku utraconego. Zaznaczył przy tym, że aby uzyskać częściowe tylko odszkodowanie musiał przedstawić rachunki. Same tylko usługi stolarskie wyniosły 300 zł. Ponadto stwierdził, że nic nie wie o przyznanej pomocy stowarzyszenia "A". Żyje na kredyt, nie ma prądu, od lat nie otrzymuje żadnej pomocy społecznej nawet na leki pomimo przedkładanych recept czy wskazań lekarza. Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz podzielił ustalenia organu I instancji z tym jednakże wyjątkiem, że nie wliczył do dochodu strony odszkodowania w kwocie 500 zł. uznając, że jest to dochód utracony. Na tej podstawie stwierdził, że pomimo wystąpienia niepełnosprawności, stronie nie przysługuje prawo do bezzwrotnej pomocy w postaci zasiłku celowego, gdyż jej dochód w kwocie 757, 79 zł. przekracza kwotę kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynoszącą, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, 477 zł. W tej sytuacji organ mając na względzie art. 41 ustawy o pomocy społecznej rozważył możliwość przyznania takiej pomocy ze względu na przypadek szczególnie uzasadniony. W tym zakresie wskazał, że kwota pozostająca do dyspozycji strony po odliczeniu wydatków wynosi 488, 11zł (grudzień) oraz 514,78 zł (styczeń). Strona nie wykazała innych koniecznych do uregulowania zobowiązań poza zadłużeniem za energię elektryczną, którego spłata nie może być dokonana ze środków pomocy społecznej, gdyż nie stanowi celu pomocy społecznej. Natomiast, zdaniem organu, okoliczność, podniesiona przez stronę we wcześniejszym odwołaniu od decyzji odmawiającej jej pomocy w spłacie zadłużenia za energię, że trzykrotnie miała zdejmowany licznik świadczy, iż nie poczuwa się ona do obowiązku bieżącego regulowania opłat za zużycie energii. Zaznaczono przy tym, że opłata za montaż licznika jest wymagana w okresie 2 tygodni od jego założenia, zaś zgodnie z wezwaniem do zapłaty zadłużenie może być uregulowane w 2 ratach po 73, 95 zł każda. W tej sytuacji w ocenie organu odwoławczego strona jest w stanie z posiadanego dochodu zaspokoić wnioskowaną potrzebę łącznie z zakupem energii elektrycznej. Ponadto udzielenie takiej pomocy również byłoby bezzasadne wobec przytoczonych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji twierdzeń strony, iż nie będzie regulowała bieżących opłat za energię. W pozostałym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił, iż pomoc na leki może być udzielona tylko na podstawie wystawionych przez lekarza recept, czyli w razie konieczności ich stosowania, zaś strona recept takich nie przedstawiła. Ponadto strona nie udowodniła konieczności zakupu bielizny i pościeli natomiast potrzebę zakupu środków czystości strona może zaspokoić z własnych środków. Końcowo organ stwierdził, że szczególnie uzasadniony przypadek odnosi się jedynie do sytuacji, gdy pomimo dochodu przekraczającego kryterium własne środki nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, jednakże w przypadku strony taka sytuacja nie zachodzi. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach J. J. wyraził swoje niezadowowlnie. Kwestionował stanowisko organów, iż z własnych środków może zaspokoić potrzeby. Podniósł, że od ponad roku żyje bez prądu, ogrzewania i podstawowych potrzeb materialnych, żyje na kredyt "u ludzi i non stop w banku PKO", jeden posiłek dziennie to jego standard życia. Zaznaczył, że nawet leki nie są refundowane mimo recept i pisemnych zaleceń lekarskich wystawianych dla MOPS. Ponadto akcentował okoliczność zniszczenia mieszkania wskutek jego zalania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowaną argumentację. Dodatkowo organ odwoławczy wskazał, że skarżący wykazuje postawę roszczeniową i domaga się pomocy na zaspokojenie wszystkich potrzeb bytowych o czym świadczą jego dotychczasowe wnioski o pomoc kierowane do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. W pismach procesowych z dnia [...] oraz [...] jeszcze raz zwrócił uwagę na swoją trudną sytuację materialną Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Tylko w przypadku naruszeń prawa określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., Sąd może zaskarżona decyzję uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a sąd dokonuje z urzędu kontroli rozstrzygnięć administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem i nie jest związany w tym zakresie zarzutami, podstawą prawną i wnioskami sformułowanymi w skardze. Dokonując, w tych ramach kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, ze nie wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione, co mogło mieć istotny wpływ na ostateczny jej wynik. Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.). W przedmiotowej sprawie skarżący wnosił bowiem o przyznanie mu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy). Oznacza to, że pomimo wystąpienia jednego z warunków uprawniających do przyznania świadczeń z pomocy społecznej (niepełnosprawność – art. 7 pkt 5 ) skarżącemu uprawnienie do uzyskania zasiłku celowy przewidzianego w art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie przysługuje. Słusznie zatem organy te rozpatrzyły żądanie strony w świetle art. 41 pkt 1 cyt. ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zważyć należy, że zasiłek ten jest świadczeniem mającym na celu zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej (art. 41 pkt 1 w zw. z art. 39 ust. 1 ustawy). Jednakowoż przepis art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wymaga dla przyznania specjalnego zasiłku celowego wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena tych przesłanek pozostawiona jest uznaniu organu orzekającego. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza natomiast, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Organ pomocy społecznej powinien mieć bowiem na względzie środki finansowe jakimi dysonuje, liczbę osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzieloną wnioskodawcy pomoc. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 cyt. ustawy). Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zatem zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych, tj. przykładowo ubóstwa, niepełnosprawności, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Organ zobowiązany jest zatem do dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy przyznanie wnioskowanej pomocy zmierzałoby do zaspokojenia niezbędnych potrzeb wnioskodawcy i umożliwiło mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. W razie zaistnienia wskazanych okoliczności istnieje możliwość odmowy przyznania pomocy społecznej jedynie wówczas, gdy przemawia za tym interes społeczny bądź przekraczałoby to możliwości organu. W ocenie Sądu sytuacja skarżącego w zakresie wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku nie została dostatecznie rozważona, a w szczególności w zakresie wniosku o przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, wykupienie energii elektrycznej oraz spłatę odsetek jako warunku wykonania wskazanej usługi. Nie ulega wątpliwości, że korzystanie z energii elektrycznej stanowi podstawową potrzebę bytową, a jej koszt zaliczyć należy do wydatków pierwszej potrzeby. Organy uznały, że zaspokojenie potrzeb w powyżej wskazanym zakresie leży w możliwościach finansowych skarżącego, a zatem nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku. Tymczasem, pomimo że organ I instancji dysponował informacją dotyczącą zalania mieszkania skarżącego nie poczynił jednak żadnych ustaleń co do jego sytuacji związanej z tym zdarzeniem. W wywiadzie środowiskowym brak jest jakiejkolwiek informacji co do jego sytuacji mieszkaniowej. Również organ odwoławczy nie odniósł się do tej kwestii pomimo, że w odwołaniu skarżący eksponował okoliczności z tym związane. Twierdził, iż odszkodowanie wypłacone na podstawie rachunków dokumentujących faktycznie poniesione przez niego wydatki, nie pokryło wszystkich szkód powstałych w związku z tym zdarzeniem. W tej sytuacji należało rozważyć czy i na ile wskazane zdarzenie, oraz skutki z nim związane, rzutuje na sytuację skarżącego, co mogłoby uzasadniać, że nie jest on w stanie w związku z tym zaspokoić niezbędnych potrzeb życiowych pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Ponadto z twierdzeń skarżącego wynika, iż od roku pozostaje bez prądu, to zaś może prowadzić do wniosku, że faktycznie nie jest on w stanie z posiadanych środków zaspokoić wszystkich niezbędnych i najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Pomoc finansowa na montaż licznika oraz zakup prądu może być natomiast tym czynnikiem, który pozwoliłby na stworzenie skarżącemu godnych warunków bytowania. Mając na względzie okoliczność, że na skarżącym ciąży również zadłużenie z tytułu nieuiszczania opłat za zużycie energii, ewentualne przyznanie pomocy na zamontowanie licznika, zakup energii oraz ewentualnie spłatę odsetek, mogłoby umożliwić skarżącemu wywiązanie się z tych zobowiązań, zważywszy, że nie jest to wysoka kwota (148 zł), a nadto istnieje możliwość rozłożenia jej na raty. Ponadto, jak wynika z uwag pracownika socjalnego zawartych w wywiadzie środowiskowym skarżący będzie mógł dokonywać zakupu prądu właśnie w zależności od posiadanych środków. W tej sytuacji okoliczności, które ewentualnie uzasadniałyby odmowę udzielenia pomocy powinny być wnikliwie rozważone i uzasadnione. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organy pomocy społecznej nie rozważyły w dostateczny sposób wszystkich okoliczności, tym samym przedwcześnie orzekając odmownie o uprawnieniach skarżącego. Powyższe stanowi naruszenie normy art. 7 k.p.a. nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela, a naruszenie to mogło mieć wpływ na prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego, a tym samym istotny wpływ na wynik spraw. Przyjdzie przy tym zauważyć, że organy obu instancji ustalając wysokości dochodu skarżącego nie odliczyły potrącanej ze świadczenia emerytalnego kwoty zaległości alimentacyjnych w wysokości 69 zł, która zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi kwotę alimentów świadczonych na rzecz osób trzecich. Natomiast Sąd podziela stanowisko organów, że w sytuacji zaspokojenia w ramach własnych środków wnioskowanej potrzeby, pomoc w tym zakresie nie przysługuje. Również prawidłowy jest pogląd, zgodnie z którym przyznanie zasiłku celowego na leki uzasadnione jest wówczas, gdy wnioskodawca udokumentuje, że pozostaje w leczeniu i wymaga stosowania lekarstw, a zatem gdy uzasadni potrzebę przyznania pomocy na ten cel rachunkami za leki bądź też okaże recepty lub w inny sposób udokumentuje konieczność stosowania leków okazując chociażby sporządzoną przez lekarza pisemną informację (zapisek) o sposobie ich zażywania. Przy czym o powyższym obowiązku organ powinien wnioskodawcę poinformować. W dalszym zatem postępowaniu rzeczą organu będzie wyjaśnienie i ocena okoliczności sprawy w nakreślonych kierunkach. Wobec powyższego zachodziła konieczność uchylenia obu decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.