II FZ 203/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. i J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Gl 330/09 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. i J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 22 stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2006 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącym – J. i J. G. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że wnioskiem z dnia 16 listopada 2009 r. J. i J. G. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie ich od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący wskazał, że obecnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie wraz z synem. W rubryce dotyczącej posiadanego majątku odnotowano: "dom o pow. 135 m² " oraz "mieszkanie o pow. 100 m² ". Zeznano nadto, że jedynym źródłem dochodu we wskazanym gospodarstwie jest praca dorywcza skarżącej z wynagrodzeniem około 500 euro. Ponadto w druku PPF z dnia 16 listopada 2009 r. skarżący zeznali, że posiadają: dom o pow. 135 m², mieszkanie o pow. 100 m². Z kolei w odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 26 listopada 2009 r. skarżący zeznali, że są w posiadaniu: mieszkania – 91 m² niewykończonej części budynku gospodarczego przeznaczonej na mieszkanie, nieruchomości rolnej – 890 m² działka pod budynkiem pod działalność gospodarczą, inne nieruchomości – nie skończony budynek pod działalność gospodarczą 180 m². Skarżący wyjaśnił, że ww. nieruchomości należą do niego, natomiast stary budynek o powierzchni 135 m² jest własnością żony. J. G. nadesłał część dokumentów, w tym faktury za odbiór mediów w nieruchomościach przy ul. F. 10 (52,41 zł – należność za gaz za okres dwóch miesięcy) i 12 (99,83 zł - należność za energię elektryczną za jeden miesiąc, 93,98 zł – należność na rzecz PWiK Sp. z o.o.) w Z. Nadesłano także dokumenty kasowe Urzędu Miejskiego w Z., z których wynika, że skarżący wpłacili tam kwotę 600 zł w dniach 29 października 2009 r. i 30 listopada 2009 r. z tytułu zaległości w podatku od nieruchomości. W piśmie z dnia 30 grudnia 2009 r. J. G. wyjaśniła, że utrzymuje rodzinę tj. męża i syna z kwoty 500 euro, którą przesyła do domu co miesiąc z Niemiec. Podniosła nadto, że jej córki wraz z dziećmi prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Z tych też powodów nie podaje ich dochodów. Skarżąca oświadczyła dalej, iż nie posiada rachunków oszczędnościowo-rozliczeniowych. Przy piśmie nadesłano kolejną partię dokumentów źródłowych w tym: potwierdzenie wpłaty kwoty 615 zł tytułem spłaty umowy kredytowej zawartej w dniu 20 października 2000 r., zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały, z którego wynika, że w domu przy ul. F. 12 w Z. zameldowanych jest łącznie dziewięć osób, dokumentację medyczną (wynika z niej, że leczenie skarżącej trwało od marca 2006 r. do września 2007 r.), zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Z. z dnia 9 kwietnia 2009 r.(wynika z niego, że J. G. jest tam zarejestrowany jako osoba bezrobotna od 13 sierpnia 2008 r.), zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, z których wynika, że skarżący osiągnął w 2008 r. dochód w kwocie 1.938,00 zł; skarżąca w tym czasie nie osiągnęła dochodu, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości za 2008 r. na kwotę 3.263,00 zł, skierowany do skarżącego z tytułu posiadania nieruchomości przy ul. F. 10 w Z., nakaz płatniczy skierowany do skarżącej na kwotę 225,00 zł za rok 2009 z tytułu posiadania nieruchomości przy ul. F. 12. Skarżąca zwróciła się nadto o umorzenie zaległego podatku, gdyż w roku 2006 jej rodzina przeżywała kryzys finansowy. Postanowieniem z dnia 6 stycznia 2010 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, od którego skarżący wnieśli sprzeciw podając, iż od 20 lat obarczani są podatkiem za garaż wolnostojący, który w ogóle nie istnieje. Nadto wskazali, iż zaciągnięty kredyt w [...] Banku przeznaczony był na samochód, który następnie został przez Bank zabrany, a to w związku z powstałymi trudnościami finansowymi. Podnieśli też, iż referendarz nie uwzględnił faktu, że skargę kasacyjną musi sporządzić adwokat, na którego ich nie stać. W opinii skarżących, niedorzecznym jest także twierdzenie referendarza o spłacaniu przez nich zaległości podatkowych, gdyż gdyby tego nie czynili pozbawieni zostaliby dorobku całego życia. Dalej podali, iż po ciężkiej chorobie skarżąca zmuszona została do pozostawienia rodziny i wyjazdu do Niemiec w celach zarobkowych. Poza tym stwierdzili, że w domu, w którym zamieszkują zameldowanych jest dziewięć osób (dzieci wraz z wnukami) jednakże osoby te prowadzą odrębne gospodarstwa domowe i skarżący nie korzystają z ich pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, mając na względzie unormowanie zawarte w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., uznał, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Sąd podniósł, że dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę przede wszystkim jego dochody, nie tracąc jednakże z pola widzenia stanu jego posiadania, należy więc mieć na uwadze fakt, że wnioskodawcy posiadają budynki mieszkalne o powierzchni 91 i 135 m², budynki mieszkalne pod działalność gospodarczą o powierzchni 180 m², grunty pozostałe o łącznej powierzchni 1900 m². Sąd wskazał także na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną. Tymczasem jak wynika z akt sprawy, w budynku mieszkalnym zamieszkiwanym przez skarżących zameldowanych jest w sumie dziewięć osób. Wnioskodawcy pomimo stosownego wezwania w tym zakresie nie wykazali dochodów tychże osób utrzymując, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Niekorzystnie dla skarżących ocenił zatem Sąd nie wykazanie dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego. Skarżący złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na to postanowienie, wnosząc o jego uchylenie. Skarżący wskazali, że są obciążeni podatkiem od garażu wolnostojącego, a garaż taki w ogóle nie istnieje oraz powołali się na argumentacje zawartą w sprzeciwie od postanowienia WSA. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie zauważyć należy, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych z prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 P.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd - mając ponadto na względzie nieostre kryteria ocenne, sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu W świetle wskazanego przepisu sąd administracyjny nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc okoliczności przytoczone przez wnioskodawcę (dlatego też powinna to być informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony). Okoliczności powołane dotychczas przez stronę nie usprawiedliwiały zwolnienia jej od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zwrócić uwagę należy, że przerzucanie ciężaru kosztów postępowania na Skarb Państwa nie byłoby zasadne w sytuacji, gdy z oświadczenia strony (k. 62) wynika, że jest w posiadaniu mieszkania o pow. 91 m², nieruchomości rolnej o pow. 890 m² (działka pod budynkiem pod działalność gospodarczą), nieruchomości o pow. 180 m² (nieskończony budynek pod działalność gospodarczą) oraz budynku o pow. 135 m². Majątek ten znacznie wykracza poza stan posiadania przeciętnego obywatela i nie wskazuje na to, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. postanowienie z dnia 16 grudnia 2009 r., II FZ 523/09). Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w związku z postępowaniem sądowym dotyczącym prawidłowości opodatkowania nieruchomości, w tym nieruchomości z której korzysta ich rodzina powinni wskazać, że osoby faktycznie korzystające z nieruchomości, stanowiących własność skarżących, nie są w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania sądowego, dlatego zasadnie wzywano ich do oświadczenia odnośnie do ich stanu majątkowego. Ponadto skoro przedmiotem opodatkowania jest m.in. budynek wykorzystywany wcześniej na działalność gospodarczą skarżący powinien wyjaśnić, jaki jest sposób wykorzystania tego budynku obecnie (dlaczego np. nie czerpią dochodów z tytułu jego dzierżawy). Skarżący – będący właścicielami nieruchomości gruntowej powinni wyjaśnić, jaki jest sposób korzystania z tej nieruchomości, czy przynosi ona dochody. Wreszcie skarżący, zarejestrowany jako osoba bezrobotna, powinien oświadczyć, czy nie ma możliwości zarobkowania, choćby dorywczego. Dopiero wyjaśnienie tych wszystkich okoliczności pozwoli na ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. Dlatego też zachodzi potrzeba uzupełnienia danych obrazujących sytuację finansową skarżących w celu umożliwienia oceny, czy nie są oni w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Należy również nadmienić, że rozpoznając wniosek o prawo pomocy Sąd nie bada zasadności samej skargi, nie może też brać pod uwagę innych przesłanek niż to wynika z przytoczonych wyżej przepisów dotyczących prawa pomocy. Argument strony dotyczący niezasadności opodatkowania garażu, który jak podnosi strona nie istnieje, nie ma dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy żadnego znaczenia. Z tych względów na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. zaskarżone postanowienie należało uchylić i sprawę przekazać Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.