II SA/Po 129/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant st. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2009 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] 2008 roku Nr [..] w przedmiocie choroby zawodowej; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia [...] 2008 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/A. Łaskarzewska Decyzją z dnia [...].08.2008 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 104 §1 i 2 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14.03.1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r., Nr 122, poz. 851 ze zm.) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u J. K. choroby zawodowej – nowotworu złośliwego powstałego w następstwie działań czynników występujących w środowisku pracy, uznawanych za rakotwórcze dla ludzi. Organ wskazał przy tym, że chodzi o chorobę wymienioną w poz. 17 wykazu zawartego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). W motywach rozstrzygnięcia organ administracyjny podniósł, że skarżący został skierowany do Wielkopolskiego Centrum Medycyny Pracy w P. z podejrzeniem raka nerki jako choroby związanej z charakterem wykonywanej pracy. J. K. był zatrudniony w Zakładzie A w latach 1978-2007 r. w charakterze ślusarza-spawacza. Skarżący wykonywał pracę spawalnicze metodą elektryczną oraz gazową, co wiązało się z narażeniem na pyły i dymy spawalnicze. Po przeanalizowaniu dokumentacji lekarskiej i po wykonaniu w Poradni Chorób Zawodowych szeregu badań, nie znaleziono jednak związku między pracą zawodową skarżącego a choroba nowotworową. Skarżący skorzystał z trybu odwoławczego i został skierowany na konsultację do Instytutu Medycyny Pracy w Ł . Orzeczeniem lekarskim wystawionym przez Naczelnego Konsultanta Dyrektora ds. Patologii Zawodowej w Instytucie Medycyny Pracy w Ł . (k.39 akt adm.) orzeczono o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. Natomiast w wyniku pomiarów środowiskowych na stanowisku spawacza stwierdzono przekroczenie NDS jedynie dla związków niklu, natomiast stężenie pozostałych badanych związków chemicznych nie przekraczało normatywów higienicznych. W środowisku pracy skarżącego nie stwierdzono czynników rakotwórczych dla ludzi, poza związkami niklu niebędącymi rakotwórczymi dla układu moczowego. W przewidzianym ustawą terminie skarżący złożył odwołanie domagając się uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej i ponownego, rzetelnego rozpatrzenia jego sprawy. Skarżący podniósł, że rozpoznając sprawę organy błędnie przyjęły, iż wykonywał on w pierwszej kolejności prace ślusarskie, a nadto spawalnicze. W ocenie zainteresowanego fakt ten ma istotne znaczenie oceny środowiska pracy. W odwołaniu podkreślono nadto, że skarżący pracę wykonywał przez okres 30 lat. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w P. decyzją z dnia [...].12.2008 r. nr [...]działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z § 8 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że w myśl § 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo związanych ze sposobem wykonywania pracy. Wyniki badań lekarskich wykonywanych w jednostkach upoważnionych do rozpoznawania chorób zawodowych oraz rozpoznane zmiany chorobowe nie wykazały u skarżącego klinicznych cech choroby zawodowej. Rozpoznanie stwierdzone u skarżącego nie spełnia wymogów określonych przez zawarty w rozporządzeniu wykaz chorób zawodowych. Zdaniem jednostek orzeczniczych - Wielkopolskiego Centrum medycyny Pracy w Poznaniu oraz Instytutu Medycyny Pracy w Ł. – w rozpoznawanej sprawie nie można ustalić związku przyczynowo-skutkowego między stwierdzonym rakiem nerki a warunkami pracy. Podkreślono, że przepisy prawa dotyczące chorób zawodowych wskazują, iż nowotwór złośliwy może być uznany za chorobę zawodową jeżeli powstał w następstwie działania czynników występujących w środowisku pracy, uznanych za rakotwórcze u ludzi. Natomiast z analizy dokumentacji przebiegu zatrudnienia, wynika ze skarżący nie był eksponowany na działanie czynników rakotwórczych, z wyjątkiem związków niklu, nie będących czynnikami rakotwórczymi dla układu moczowego. Skargę do sądu administracyjnego wniósł J. K. podnosząc, że badania przeprowadzane w zakładzie pracy były niegdyś fałszowane, dlatego dane brane pod uwagę w toku postępowania administracyjnego nie są miarodajne. Skarżący wskazał, że w okresie zatrudnienia był również narażony na działanie azbestu i czynników rakotwórczych obecnych w substancjach ropopochodnych, a zmiana warunków pracy nie pozwala na właściwą ocenę narażenia zawodowego. W dalszej kolejności skarżący podniósł, że na etapie postępowania odwoławczego żądał przesłuchania świadków na okoliczność sposobu przeprowadzania badań kontrolnych. W skardze wskazano nazwiska i dane adresowe trzech osób i wniesiono o przesłuchanie ich w toku postępowania sądowoadministracyjnego. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednak nie z powodów, które podniesiono w skardze, ale z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę działając z urzędu. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta polega na tym, że sąd rozpoznając sprawę bada, czy do ustalonego stanu faktycznego organy zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa normującym zasady postępowania, a jeżeli tak, to czy uchybienie takie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Działając przy tym w myśl art. 134 § 1 ppsa Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Konsekwencją opisanej powyżej kontrolnej funkcji Sądu jest ograniczenie postępowania dowodowego dopuszczonego w postępowaniu sądowym. Stanowi o tym art. 106 § 3 ppsa zgodnie z którym Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może być prowadzone postępowanie dowodowe z zeznań świadków. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił § 8 rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Postanowienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. stanowiły podstawę orzeczenia wydanego zarówno przez organ I, jak i II instancji. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie, bowiem przepisy prawa materialnego powołane jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji były przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W toku tej kontroli Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 19.06.2008 r. sygn. P 23/07 (Dz. U. Nr 116 poz.740) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115) uznał za niezgodne z art. 92 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Orzekając o niezgodności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. z Konstytucją RP Trybunał Konstytucyjny skorzystał z uprawnienia nadanego mu mocą przepisu art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, określając inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, niż dzień ogłoszenia jego wyroku. W pkt. II wyroku Trybunał orzekł, że przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów uznając, iż "wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją". Wyrok Trybunału Konstytucyjnego ogłoszony został w Dzienniku Ustaw 02.07.2008 r., a więc przepisy rozporządzenia straciły moc z dniem 03.07.2009 r. Oznacza to, że zaskarżona decyzja z [...]12.2008 r. oraz decyzją ją poprzedzająca z [...].08.2008 r. wydane zostały już po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. z Konstytucją RP, ale jeszcze przed utratą przez nie mocy obowiązującej. W tych okolicznościach istotne znaczenie ma problem skutku wyroku TK dla kontrolowanej decyzji. Jednoznaczne stanowisko w tej kwestii zajął Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, iż mimo odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty mocy obowiązującej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r., przepisy te nie mogą stanowić podstawy do wydania wyroku. Orzeczenia sądowe nie mogą bowiem opierać się na prawie, co do którego stwierdzona została niezgodność z Konstytucją. Odroczenie na podstawie art.190 ust.3 Konstytucji RP wejścia w życie orzeczenia Trybunału nie oznacza, że przepis uznany za niezgodny z Konstytucją musi być stosowany do daty wskazanej przez Trybunał. Przepis uznany za niekonstytucyjny ma ten charakter od dnia jego wydania. Nie do zaakceptowania zdaniem Naczelnego Sądu byłaby sytuacja, w której na skutek wydania orzeczenia opartego o prawo niezgodne z Konstytucją, postępowanie sądowe niemal natychmiast po jego zakończeniu mogłoby zostać wznowione. Takie postępowanie nie byłoby zrozumiałe i kłóciłoby się z nakazem sprawiedliwego, rzetelnego rozpoznania sprawy i udzielenia należnej każdemu efektywnej ochrony prawnej. Nieuwzględnienie przez Sąd stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności z Konstytucją rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. stanowiłoby naruszenie przepisów prawa, bowiem z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie, którego wydana została ostateczna decyzja administracyjna, istnieje podstawa do wznowienia postępowania w sprawie (por. wyrok NSA z 07.04.2009 r., sygn. II OSK 1969/08). Wyraźna wola ustrojodawcy, aby sprawa prawomocnie (ostatecznie) rozstrzygnięta na podstawie przepisu niezgodnego z Konstytucją była rozstrzygnięta w zgodzie z wartościami i zasadami konstytucyjnymi wynika przy tym z art. 190 ust. 4 Konstytucji. W nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, rozpatrzenie sprawy jest nie tylko dopuszczalne, ale możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. W myśl art. 145a § 1 kpa orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie, którego wydana została decyzja uprawnia do wystąpienia z żądaniem wznowienia takiego postępowania. W niniejszej sprawie zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji wydano w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.07.2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (...), którego niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny. Nie ulega, więc wątpliwości, że z chwilą wejścia w życie orzeczenia Trybunału ziściły się przesłanki określone w art. 145a § 1 kpa. W chwili rozpoznawania sprawy przez Sąd rozporządzenie Rady Ministrów utraciło już moc, orzeczenie Trybunału obowiązuje bowiem od dnia 3 lipca 2009r. Tym samym więc skoro organy administracji rozpoznały sprawę w oparciu o przepisy prawa, które Trybunał uznał za niekonstytucyjne i które w dacie orzekania przez Sąd nie obowiązywały oznacza to, że zaistniało naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Z kolei zaś stwierdzenie naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego stanowi podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję administracyjną wskazaną w przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ppsa. Stąd orzeczono jak w pkt. I wyroku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.06.2009r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105 poz. 869), w tym § 11 ust.1 nakazujący sprawy wszczęte, a niezakończone przed dniem wejścia w życie tego aktu prowadzić przy zastosowaniu przepisów w nim zawartych. Przywołany przepis określa jednocześnie, iż czynności dokonane w toku wszczętych postępowań pozostają skuteczne. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 ppsa. /-/ E. Podrazik /-/ B. Drzazga /-/ A. Łaskarzewska br