I SA/Wa 1089/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Daniela Kozłowska (spr.) WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] na podstawie art. 5 ust. 3 i art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 168, poz. 1418 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. P., stwierdził, ze wnioskodawca posiada prawo do rekompensaty, określił wartość pozostawionej nieruchomości na kwotę [...] zł i wysokość rekompensaty w wysokości 20%, tj. w wysokości [...] zł. Wojewoda w uzasadnieniu wskazał, że rzeczoznawca majątkowy w operacie szacunkowym z marca 2007 r. określił wartość nieruchomości na [...] zł, jednak z uwagi na opinię Komisji Arbitrażowej przy [...] Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych (sygn. [...]) rzeczoznawca sporządził w dniu 29 maja 2008 r. aneks do tego operatu, w którym określił wartość opisanej nieruchomości według cen z lutego 2007 r. na kwotę [...] zł, przy czym wartość ta została zwaloryzowana o współczynnik zmian cen towarów i usług ogłoszony przez GUS w miesiącach marzec 2007 r. - listopad 2008 r. i wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 13 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wysokość rekompensaty stanowi 20% wartości pozostawionej nieruchomości. Wobec tego wartość należnego świadczenia pieniężnego wynosi [...] zł. Po rozpatrzeniu odwołania J. P., Minister Skarbu Pństwa decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że w niniejszej sprawie podstawą określenia wysokości rekompensaty był aneks z dnia 29 maja 2008 r. do operatu szacunkowego z 7 marca 2007 r. Zarówno operat jaki i aneks zostały sporządzone przez rzeczoznawcę majątkowego. Podstawę sporządzenia aneksu, w którym określono wartość nieruchomości na kwotę [...] zł była opinia Komisji Arbitrażowej przy [...] Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych z dnia [...] czerwca 2008 r. Opinia ta została opracowana na zlecenie Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości [...] Urzędu Wojewódzkiego w W., gdyż organ prowadzący postępowanie miał wątpliwości co do prawidłowości sporządzonego operatu szacunkowego z 7 marca 2007 r. Zdaniem Komisji Arbitrażowej opiniowany operat, w dacie jego sporządzenia, może stanowić podstawę określenia wartości rynkowej nieruchomości, służący do ustalenia wysokości rekompensaty pod warunkiem określenia wartości nieruchomości w sposób podany w pkt 4.2 opinii. Mając na uwadze tę opinię sporządzono aneks do operatu. Z art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że w postępowaniach administracyjnych, w których do rozstrzygnięcia sprawy koniecznym dowodem jest operat szacunkowy, organ prowadzący postępowanie ma prawo wystąpienia do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych w celu wydania opinii o przydatności takiego dokumentu do celów dowodowych (prawidłowości jego sporządzenia), a opinia stowarzyszenia w tej sprawie jest wiążąca dla organu jak i dla strony postępowania. W odniesieniu do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu, Minister stwierdził, ze pismem z 25 czerwca 2008 r. rzeczoznawca majątkowy poinformował J. P. o opracowaniu aneksu do operatu szacunkowego, natomiast pismem Dyrektora Wydziału Skarbu Państwa i Nieruchomości [...] zainteresowany został powiadomiony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, w tym z opinią Komisji Arbitrażowej oraz aneksem do operatu. Strona nie skorzystała z możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, ani nie wniosła w tej sprawie uwag na piśmie. Wskazać należy, że wartość nieruchomości określona w aneksie do operatu szacunkowego, została przez organ pierwszej instancji prawidłowo zwaloryzowana, a zatem zarzuty strony podniesione w odwołaniu są bezzasadne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. P. zarzucił wydanym decyzjom naruszenie art. 7, 8, 10 § 1 k.p.a., art. 35, 77 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a. Skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez stwierdzenie, że wartość pozostawionej nieruchomości w dniu 7 marca 2007 r. wynosi [...] zł . Wartości pozostawionej nieruchomości zwaloryzowana zgodnie z art. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynosi [...] zł lub zgodnie z bieżącym wskaźnikiem zmian cen. Wysokość rekompensaty wynosi 20 % tej kwoty, tj. [...] zł. Odpowiadając na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu. Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 sierpnia 2008 r. skierowane zostało do J. P. pismo z informacją, iż może zgodnie z art. 10 k.p.a., do dnia 15 września 2008 r., zapoznać się z aktami sprawy w tym z opinią Komisji Arbitrażowej przy [...] Stowarzyszeniu Rzeczoznawców Majątkowych oraz aneksem do operatu szacunkowego z 7 marca 2007 r. Z pisma tego wynika też, że zostało w tym samym dniu wyekspediowane jako pismo polecone. W aktach sprawy brak jednak zwrotnego potwierdzenia odbioru tego pisma. Nie można więc przyjąć, że skarżący został skutecznie zawiadomiony o możliwości zapoznania się z zebranymi w sprawie materiałami. Rozpoznający sprawę ponownie Minister Skarbu Państwa również nie zawiadomił skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, tym samym również naruszył przepis art. 10 k.p.a. i mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustalenia pozwalają na stwierdzenie, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 10 § 1 k.p.a. Przepis ten ustanawia zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Realizacja tej zasady należy do obowiązków organów administracji. Artykuł 10 k.p.a. kształtuje prawa strony do czynnego udziału w całym toku postępowania, a zatem od chwili wszczęcia do jego zakończenia decyzją. Czynny udział strony przejawia się w szczególności w postępowaniu wyjaśniającym, zapewniając jej wpływ na ustalenie stanu faktycznego, a przez to wpływ na stosowanie normy prawa materialnego lub procesowego. W myśl przytoczonej zasady, strona ma także prawo wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Obowiązkiem organu jest pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. Od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu organ może odstąpić - na podstawie art. 10 § 2 k.p.a. - tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego lub ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W takim przypadku organ jest obowiązany wykazać przyczyny odstąpienie od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności wyłączające zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu. W ocenie Sądu istotne znaczenie ma w tej sprawie również dopuszczalność ustalenia wysokości rekompensaty nie na podstawie operatu szacunkowego, lecz w istocie na podstawie aneksu do niego. Okoliczność tę Sąd badał z urzędu, na co zezwala art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Żadna z wydanych w sprawie decyzji nie odnosi się do dopuszczalności orzeczenia o wysokości rekompensaty na podstawie aneksu do operatu szacunkowego, sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Było to konieczne, gdyż aneks nie może zastąpić operatu, a ponadto z tego powodu, że w operacie wartość pozostawionej nieruchomości ustalono na kwotę [...] zł, a w aneksie na kwotę [...] zł i ta ostatnia kwota została po jej zwaloryzowaniu do kwoty [...] przyjęta do obliczenia należnej skarżącemu rekompensaty. Tak więc wartość pozostawionej nieruchomości w stosunku do ustalonej w operacie szacunkowym obniżyła się. W ocenie Sądu aneks, który jest tylko dodatkiem do czegoś, dodatkowym pismem dołączonym do głównego dokumentu lub załącznikiem, nie jest opinią rzeczoznawcy w rozumieniu art. 130 ust. 2 i art. 156 ust 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) i w rozumieniu § 55-58 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109). Powołana ustawa ani rozporządzenie z dnia 27 września 2004 r. nie przewidują aneksu czy uzupełnienia operatu. Wskazane w decyzji Wojewody powody dokonania korekty wartości pozostawionej nieruchomości, istotne dla określenia jej wartości, powinny skutkować sporządzeniem nowego operatu szacunkowego, a nie dołączeniem do niego aneksu. Orzeczenie o wysokości rekompensaty na podstawie dokumentu, który nie był operatem szacunkowym nastąpiło z naruszeniem art. 130 ust. 2 i art. 156 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w art. 10 ust. 2 wyłącza stosowanie do celów ustalenia wartości pozostawionej nieruchomości przepisów art. 156 ust. 3 i 4 (dotyczących ważności operatu szacunkowego) i art. 158 (dot. obowiązku przekazania jego wyciągu do organu prowadzącego kataster nieruchomości) ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie oznacza to jednak, że ustalenie wartości następuje w innej niż operat formie i to formie, jakiej nie przewiduje przepisy tej ustawy, ani ustawy z 8 lipca 2005 r. Opinia o wartości nieruchomości, niezależnie od celu jej sporządzenia, powinna mieć formę operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego. Minister Skarbu Państwa w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. przyjął, że opinia [...] Stowarzyszenia Rzeczoznawców Majątkowych jest w tej sprawie wiążąca zarówno dla organu jaki dla strony postępowania. Artykuł 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że oceny prawidłowości operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia zawarcia umowy o dokonanie tej oceny. Ani przytoczony przepis ani dalsze regulacje z tego artykułu (ust. 2-4) nie określają znaczenia prawnego takiej oceny, nie określają też jej skutków ani formy. Artykuł 157 ustawy nie zawiera delegacji ustawowej do określenia trybu wydawania oceny. Postępowanie w tym przedmiocie dotyczy wyłącznie oceny prawidłowości operatu. Rezultatem postępowania nie może być prawidłowe określenie wartości przedmiotu wyceny. W wyniku takiego postępowania nie dochodzi więc do określenia wartości nieruchomości przez tę organizację i podmiotu kwestionujące operat nie mogą żądać od niej takiego ustalenia. Komisja Arbitrażowa oceniając operat nie ma uprawnień, wynikających z ustawy o gospodarce nieruchomościami, do określania, w jakim zakresie operat powinien skorygowany. W ocenie Sądu Minister Skarbu Państwa błędnie przyjął, że był związany opinią Komisji Arbitrażowej, bowiem nie wynika to z cytowanego wyżej przepisu art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tych względów Sąd orzekł jak w wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.