II FZ 543/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Gruszczyński, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale II Izby Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Skarbowej w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt I SA/Sz 556/09 przyznające C. Sp. z o.o. w S. koszty zastępstwa procesowego wydane w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 20 maja 2009 r., nr ... w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a: uchylić zaskarżone postanowienie W dniu 15 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpatrywał skargę C. – Spółki z o.o. w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w tym samym mieście z dnia 20 maja 2009 r. w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Na rozprawie stawił się w imieniu Spółki aplikant radcowski, składając substytucję podpisaną przez radcę prawnego. Sąd stwierdził, że w aktach sprawy nie ma pełnomocnictwa Spółki, upoważniającego wspomnianego radcę prawnego do działania w jej imieniu. W związku z tym zobowiązał aplikanta radcowskiego do przedłożenia brakującego pełnomocnictwa w terminie 3 dni, pod rygorem pominięcia oświadczeń przez niego złożonych. Bezpośrednio po zamknięciu rozprawy Sąd wydał wyrok, którym uwzględnił skargę oraz zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w S. na rzecz Spółki kwotę 1051 zł "...tytułem zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi." W uzasadnieniu wyjaśnił, że rozstrzygnięciem objęto jedynie zwrot wpisu, "...wobec braku na dzień ogłoszenia wyroku pełnomocnictwa dla pełnomocnika Spółki...". W dniu 19 października 2009 r. wpłynęło do Sądu pismo Spółki, datowane 15 października 2009 r., przesyłające żądane pełnomocnictwo. W piśmie tym Spółka wniosła także o przyznanie kosztów zastępstwa. Postanowieniem z dnia 27 października 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie przyznał Spółce od Dyrektora Izby Skarbowej kwotę 2400 zł, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Jako podstawę prawną orzeczenia powołał art. 224 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." W zażaleniu na powyższe postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że pojęcie "kosztów zastępstwa procesowego" nie mieści się w pojęciu "kosztów sądowych", o których mowa w art. 224 p.p.s.a. Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe oraz zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.). Z art. 212 i art. 213 p.p.s.a. wynika, że koszty zastępstwa procesowego nie są ani opłatami sądowymi, ani wydatkami. Zdaniem autora zażalenia, w tym przypadku nie powinien mieć zastosowania art. 224 p.p.s.a., lecz art. 157 p.p.s.a., dotyczący uzupełnienia wyroku. Ponadto, wspomniany autor stwierdził, że o zasadności zażalenia świadczy to, że organ podatkowy zamierza wnieść skargę kasacyjną od wyroku z dnia 15 października 2009 r. W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na zażalenie Spółka wniosła o jego odrzucenie, ewentualnie o oddalenie oraz o zwrot kosztów postępowania. Podstawy od odrzucenia zażalenia Spółka upatrywała w art. 227 p.p.s.a. Argumentowała, że skoro organ zamierza złożyć skargę kasacyjną, to niedopuszczalne było złożenie przez niego zażalenia. Dodała, że analogicznie unormowana jest sytuacja zażalenia, wnoszonego na podstawie art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a. Wniosek o oddalenie uzasadniała natomiast tym, że przyznanie jej kosztów zastępstwa procesowego było zasadne, nawet gdyby podstawą postanowienia sądu był art. 157 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z treścią odpowiedzi na zażalenie, pierwszym zagadnieniem wymagającym rozstrzygnięcia jest dopuszczalność zażalenia, wniesionego przez Dyrektora Izby Skarbowej. Wbrew poglądowi zaprezentowanemu we wspomnianej odpowiedzi Spółki, zażalenie jest dopuszczalne i nie podlega odrzuceniu. Zauważyć należy, że ograniczenie zawarte w art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a., uzależniające dopuszczalność zażalenia na postanowienie rozstrzygające o zwrocie kosztów postępowania do przypadków, w których strona nie wniosła skargi kasacyjnej, ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji, gdy wspomniane postanowienie zawarte jest w wyroku albo w innym orzeczeniu podlegającym zaskarżeniu skargą kasacyjną (np. w postanowieniu o umorzeniu postępowania z przyczyny określonej w art. 54 § 3; por. art. 201 p.p.s.a.). Jest tak dlatego, że przepisy prawa – poza przypadkiem uzupełnienia wyroku (art. 157 p.p.s.a) – nie przewidują możliwości rozstrzygania o zwrocie kosztów postępowania w odrębnym orzeczeniu (art. 209 p.p.s.a.). Z reguły zatem rozstrzygnięcie to zawarte jest w orzeczeniu, od którego służy skarga kasacyjna. Rozpatrując skargę kasacyjną, jeżeli jej treść na to pozwala, sąd drugiej instancji kontroluje całe orzeczenie, w tym także postanowienie o zwrocie kosztów. Wniesienie skargi kasacyjnej czyni zatem zbędnym i niedopuszczalnym składanie obok niej zażalenia. Natomiast w przypadku wydania odrębnego postanowienia rozstrzygającego kwestię zwrotu kosztów, jego uchylenie możliwe jest jedynie na skutek zażalenia. Skarga kasacyjna od orzeczenia co do istoty sprawy nie daje bowiem sądowi drugiej instancji możliwości wzruszenia postanowienia, nie stanowiącego integralnej całości z orzeczeniem zaskarżonym. Analogiczne uwagi poczynić można do powołanego przez Spółkę art. 227 p.p.s.a. Powołanie tego przepisu było jednak błędne, gdyż odnosi się on do zażalenia na postanowienie wymienione w art. 224 p.p.s.a. Takie postanowienie nie zostało w sprawie wydane, o czym będzie mowa niżej. Przechodząc do oceny zażalenia, wniesionego przez Dyrektora Izby Skarbowej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest ono zasadne. Powołany przez Sąd pierwszej instancji art. 224 p.p.s.a. nie dawał podstawy do wydania zaskarżonego postanowienia. Uszło uwadze Sądu, że przepis ten dotyczy wyłącznie kosztów sądowych (należnych sądowi), a nie zwrotu kosztów postępowania, o których mowa w art. 205 p.p.s.a. (należnych stronie). Właśnie ostatnio wymienione koszty były przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu. O kosztach sądowych Sąd nie orzekał, gdyż zostały one uiszczone przez Spółkę w należnej wysokości (k. 41). Również powołany w zażaleniu (i w odpowiedzi na zażalenie) art. 157 p.p.s.a. nie miał w sprawie zastosowania. Możliwość uzupełnienia wyroku w zakresie zwrotu kosztów istnieje tylko wówczas, gdy orzeczenie co do istoty sprawy nie zawiera w ogóle rozstrzygnięcia o nich. Jeżeli natomiast sąd orzekł o zwrocie kosztów w pewnym zakresie, ale w mniejszym rozmiarze niż żądała tego strona, zasądzając zwrot wpisu, bez zasądzenia zwrotu wynagrodzenia radcy prawnego, stronie przysługuje zażalenie (art. 194 § 1 pkt 9 p.p.s.a.), a nie wniosek o uzupełnienie wyroku, o którym mowa w art. 157 p.p.s.a. (por. post. NSA z dnia 15 maja 2005 r., GSK 1334/04, niepubl., a także B. Dauter w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz – praca zbiorowa, wydanie 3, Warszawa 2009, s. 423-424). Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał żadnej podstawy prawnej do wydania zaskarżonego postanowienia, co spowodowało konieczność jego uchylenia zgodnie z art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Odpowiednie stosowanie art. 185 § 1 p.p.s.a. polegało w tym wypadku na uchyleniu postanowienia bez przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Nie ma bowiem przedmiotu, który mógłby być rozpoznany przez sąd pierwszej instancji. Biorąc pod uwagę, że w piśmie z dnia 15 października 2009 r., Spółka wniosła o przyznanie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (k. 71 akt), których sąd nie zasądził w wyroku, rzeczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego będzie potraktowanie wspomnianego pisma jako zażalenia. Nie ma bowiem innej drogi do rozpatrzenia zgłoszonego żądania. Nadając bieg zażaleniu, Sąd wezwie Spółkę o wpis. Jakkolwiek wpis ten ma charakter stały (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) i powinien być uiszczony bez wezwania, to jednak jego nieuiszczenie było wynikiem wprowadzenia strony w błąd przez Sąd pierwszej instancji. Wzywając stronę do złożenia pełnomocnictwa po wydaniu orzeczenia i stwierdzając w uzasadnieniu, że jedynym powodem niezasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa był jego brak na dzień ogłoszenia wyroku (podkreślenie NSA), Sąd błędnie zasugerował stronie, że po uzupełnieniu braku koszty będą mogły być zasądzone. Z tych tylko przyczyn pełnomocnik Spółki nie nazwał swego pisma zażaleniem i konsekwentnie nie uiścił wpisu. Odrzucenie zażalenia z tego powodu w trybie art. 221 p.p.s.a. naruszałoby konstytucyjną zasadę sprawiedliwości proceduralnej, która wywodzi się z art. 2 Konstytucji RP. Po uiszczeniu wpisu przez Spółkę, Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawi akta sprawy wraz z zażaleniem Spółki i skargą kasacyjną organu Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.