I OSK 123/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Marian Wolanin Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 października 2009 r. sygn. akt II SA/Op 286/09 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Op 286/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...] Burmistrz Głuchołaz, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 3 stycznia 2000 r. odmówił A. K. świadczenia w formie opłacania zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że matka wnioskodawczyni, M. K., ze względu na schorzenia oraz niepełnosprawność wymaga opieki drugiej osoby; zaś przyczyną rozwiązania stosunku pracy zawartego pomiędzy A. K., a Dyrektorem [...] w P. było nieprzestrzeganie przez A. K. czasu pracy ustalonego w zakładzie pracy, co spowodowało wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę. Ponadto, wnioskodawczyni ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przyznanej w drodze wyjątku przez Prezesa ZUS w Warszawie w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 listopada 2009 r. oraz ma udokumentowane okresy składkowe wynoszące 18 lat, 1 miesiąc i 29 dni, a także okresy nieskładkowe wynoszące 6 lat i 19 dni. Dochód rodziny w grudniu 1999 r. wyniósł 578,28 zł i z kwoty tego dochodu utrzymywały się dwie osoby. Analizując całokształt materiału dowodowego organ I instancji dowodził, że A. K. nie spełnia ustawowej przesłanki uprawniającej do otrzymania pomocy w formie opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe tj. przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad długotrwale chorą matką, gdyż z informacji Dyrektora [...] w P. wynika, że umowę o pracę wypowiedział zakład pracy, a wypowiedzenia dokonano z winy A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...] czerwca 2009r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji stwierdzając, że brak jest podstaw do uznania, aby z tytułu sprawowania przez A. K. osobistej opieki nad długotrwale chorą matką przysługiwało jej prawo do opłacenia przez Ośrodek Pomocy Społecznej w Głuchołazach składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za okres od daty złożenia wniosku (3 stycznia 2000 r.) do dnia otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy. W skardze do Sądu A. K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji potwierdzając, że kilkakrotnie, począwszy od stycznia 2000 r., składała wnioski w OPS w Głuchołazach o objęcie jej ubezpieczeniem emerytalno-rentowym w związku z pozostawaniem bez zatrudnienia, co z kolei spowodowane było koniecznością osobistej i bezpośredniej opieki nad chorą matką. Zarzuciła, że jej wnioski były przez lata lekceważone i dopiero skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu na bezczynność Kierownika OPS, zakończona wyrokiem z 30 września 2008 r., sygn. akt II SAB/Op 11/08 doprowadziła do podjęcia działań w zakresie objętym wnioskiem. Ponadto, nie zgodziła się z interpretacją przepisów ustawy o pomocy społecznej zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że spór dotyczył wykładni pojęcia "rezygnuje z zatrudnienia", który zawiera przepis art. 42 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu I instancji, wykładnia przepisu art. 42 ust. 1 ustawy dokonana przez organy, a sprowadzająca się do uznania, że za osobę, która rezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny należy uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia dobrowolnie w celu sprawowania opieki, jest prawidłowa. Sąd zaakceptował pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, iż warunkiem przyznania świadczenia nie jest okoliczność niepodejmowania zatrudnienia z racji sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, jak to zostało uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Regulacja zawarta w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) przewiduje bowiem wprost, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny (...), jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności (...) albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast ustawa o pomocy społecznej wymaga, aby między zakończeniem zatrudnienia, a koniecznością opieki istniał związek przyczynowy, polegający na tym, że bez konieczności sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki zainteresowana strona nie zrezygnowałaby z zatrudnienia. Ustawodawca wyraźnie wymaga, aby rezygnacja z zatrudnienia była "w związku z koniecznością sprawowania opieki" - zdanie pierwsze art. 42 ust. 1 ustawy. Jednocześnie, z uwagi na rejestrację skarżącej w ewidencji osób poszukujących pracy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zwrócił uwagę na relacje pomiędzy statusem określonej w art. 42 ust. 1 osoby rezygnującej z zatrudnienia, a statusem bezrobotnego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Osoba uprawniona do opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe powinna być bezrobotnym z własnego wyboru, a nie bezrobotnym nie z własnej woli, który samodzielnie nie jest w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy. Osoba rezygnująca z zatrudnienia to osoba zaradna z punktu widzenia poszukiwania pracy oraz lokowania swych umiejętności na rynku pracy, ale natrafiająca na trudności życiowe o podłożu rodzinnym, które zmuszają ją do zaniechania realizacji własnych zamierzeń zawodowych lub gospodarczych. W ocenie WSA nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, iż przepis art. 42 ustawy wskazuje na konieczność istnienia ścisłego związku między rezygnacją z pracy, a potrzebą sprawowania opieki nad osobami wymienionymi w tej normie. Dlatego też rejestracja A. K. jako osoby bezrobotnej nie może potwierdzać faktu rezygnacji przez nią z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Strona nie mogła zostać uznana za osobę, która z własnej woli zrezygnowała z zatrudnienia w [...] w P. Przyczyną rozwiązania stosunku pracy z A. K., z dniem 31 grudnia 1998 r. było wypowiedzenie stosunku pracy przez pracodawcę wobec nieprzestrzegania czasu pracy ustalonego w tym zakładzie pracy. W przypadku A. K. nie można przyjąć, iż nastąpiła rezygnacja z pracy w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale chorą matką również z tego względu, że skarżąca utraciła pracę z dniem 31 grudnia 1998 r., a dopiero w dniu 3 stycznia 2000 r. złożyła wniosek o opłacanie za nią składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto, skarżąca w dniu 10 maja 2001 r. zarejestrowała się w ewidencji osób bezrobotnych jako osoba poszukująca pracy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A. K., domagając się zmiany orzeczenia poprzez uznanie skargi i zobowiązanie kierownika OPS w Głuchołazach do opłacenia zaległych składek na ubezpieczenie emerytalno – rentowe, ewentualnie uchylenia wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wnosząca skargę kasacyjną przedmiotowemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu art. 42 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności poprzez przyjęcie, iż skarżąca nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie, w ten sposób, iż fakt jej rejestracji jako osoby bezrobotnej miałby wskazywać na poszukiwanie pracy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż niezasadnie Sąd I instancji stwierdził, że rezygnacja z zatrudnienia musi wiązać się z nierejestrowaniem się jako osoba bezrobotna. Ponadto, Sąd przypisał skarżącej zamiar podjęcia pracy, którego ona nigdy nie miała, na podstawie samego faktu rejestracji, pomijając inne aspekty jakie niesie za rejestracja jako osoba bezrobotna, koncentrując się tylko na istnieniu jednego z nich (tj. poszukiwaniu pracy). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przypisując stronie zamiar podjęcia pracy nie uzasadnił tej tezy, opierając się tylko na jednym fakcie, ignorując dokumentację, w której strona przez 11 lat konsekwentnie podnosiła, że nie jest w stanie równocześnie pracować i opiekować się niepełnosprawną matką. Sąd nie rozważył także argumentu strony, że celem rejestracji było uzyskanie dostępu do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. W ocenie A. K., Sąd nie wykazał także dlaczego nie można uznać za rezygnację z pracy faktycznego pozostawania bez pracy przez 10 lat (pomimo możliwości jej podjęcia), nie badając czy strona miała oferty pracy, możliwość jej podjęcia, przyjmując a priori twierdzenia za udowodnione. Odnosząc się do interpretacji rozwiązania stosunku przez zakład pracy [...] w P. wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że została zwolniona z powodu nieprzestrzegania czasu pracy, gdyż nie mogła pogodzić pracy i opieką nad matką. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w zaskarżonym wyroku przeprowadził prawidłową wykładnię art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem za osobę, która zrezygnuje z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad długotrwale lub ciężko chorym członkiem rodziny oraz wspólnie niezamieszkującymi matką, ojcem lub rodzeństwem, ośrodek pomocy społecznej opłaca składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, jeżeli dochód na osobę w rodzinie osoby opiekującej się nie przekracza 150 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie i osoba opiekująca się nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów lub nie otrzymuje emerytury albo renty. Dotyczy to również osób, które w związku z koniecznością sprawowania opieki pozostają na bezpłatnym urlopie. Przesłanki wymienione w tym przepisie muszą wystąpić łącznie. Brak którejkolwiek z nich, nawet przy spełnianiu przez osobę zainteresowaną pozostałych warunków wymienionych w powołanej normie uniemożliwia uzyskanie świadczenia w postaci opłaty na składkę emerytalno-rentową. Za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej osobistej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, należy w istniejącym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Wykładnia logiczna postanowień art. 42 ust. 1 skłania do zajęcia stanowiska, iż rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nie może budzić wątpliwości. Musi to być stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia, jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Skarżąca jak wynika z akt sprawy nie spełnia wymogów określonych w wyżej wymienionym przepisie. Zasadnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że przyczyną rozwiązania stosunku pracy przez [...] w P. z A. K. było nieprzestrzeganie, ustalonego w zakładzie, czasu pracy. Z powyższego wynika jednoznacznie, że ustawowa przesłanka rezygnacji z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie wystąpiła. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy jest podnoszony przez A. K. zarzut, że w zaskarżonym orzeczeniu bezpodstawnie przyjęto, iż powodem jej rejestracji w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej była chęć poszukiwania pracy. Okoliczność ta nie stanowi bowiem przesłanki uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.