III SA/Po 410/09

Dnia 21 października 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Marzenna Kosewska ( spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska –Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2009 roku przy udziale sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 10 marca 2009r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za rok 2005 I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu na rzecz skarżącego J. L. kwotę [...],- ( [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska WSA/wyr.1 – sentencja wyroku Decyzją z dnia 12 listopada 2008 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu, działając na podstawie art. art. 13 § 1 pkt 3, 165 § 2 i 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60) w zw. z art. art. 2 ust. 1 pkt 2 oraz 7 ust. 1 pkt 4 c) ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844) stwierdziło nieważność decyzji Wójta Gminy z dnia 2 lutego 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Kolegium podało, iż decyzją z dnia 2 lutego 2006 r., nr [...] Wójt Gminy ustalił J. L. wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2005 na kwotę [...] zł. Zobowiązanie obejmowało: - podatek rolny w wysokości [...] zł – od gruntów o łącznym obszarze [...] ha, w tym obszar [...] ha przyjęty jako podstawa opodatkowania, a obszar [...] ha zwolniony z podatku z powodu niskiej klasy użytków, - podatek od nieruchomości – w wysokości [...] zł, w tym: • podatek od budynku mieszkalnego o powierzchni użytkowej [...] m2 – [...] zł (stawka 0,51 zł/ m2) • podatek od garażu w budynku mieszkalnym o powierzchni [...] m2 – [...] zł (stawka 0,51 zł/ m2) • podatek od budynku w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni użytkowej [...] m2 – [...] zł (stawka 17,37 zł/ m2) • podatek od gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej o powierzchni [...] m2 - [...] zł (stawka 0,62 zł/ m2) • podatek od gruntów pozostałych o powierzchni [...] m2 - [...] zł (stawka 0,25 zł/ m2). Powyższa decyzja nie została zaskarżona przez stronę i stała się ostateczna. W dniu 2 kwietnia 2007 r. organ podatkowy wznowił postępowanie w sprawie, a następnie uchylił nakaz płatniczy i ponownie wymierzył zobowiązanie w innej wysokości – [...] zł. Na skutek odwołania strony od tego rozstrzygnięcia decyzją z dnia 21 czerwca 2007 r. Kolegium uchyliło zaskarżone orzeczenie i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W dniu 7 grudnia 2007 r. Wójt Gminy odmówił uchylenia dotychczasowej decyzji wobec niestwierdzenia przesłanek wznowienia z art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Następnie postanowieniem z dnia 3 marca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wszczęło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia 2 lutego 2005 r. Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości podlegają budynki lub ich części. Natomiast stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 4 c) ustawy o podatkach i opłatach lokalnych zwalnia się od podatku od nieruchomości budynki gospodarcze lub ich części zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej. Zdaniem organu "zajęte" oznacza rzeczywiste wykorzystywanie budynków na określony cel, uprzywilejowany przez ustawodawcę. Zmiana sposobu wykorzystywania obiektu powoduje utratę prawa do zwolnienia i to niezależnie od jej przyczyn. W sytuacji zatem gdy podatnik zaniechał prowadzenia działów specjalnych winien płacić podatek od budynku, który przestał służyć do powyższego celu. W przedmiotowej sprawie w roku podatkowym 2005 należący do J. L. kurnik nie był wykorzystywany do produkcji drobiarskiej; podatnik wielokrotnie informował o faktycznym zaprzestaniu tej produkcji już od roku 1990. W tej sytuacji objęcie tego budynku zwolnieniem i niewymierzenie od niego podatku w nakazie płatniczym stanowiło – zdaniem organu, rażące naruszenie zarówno art. 7 ust. 1 pkt 4 c), jak i art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, co w świetle art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej uzasadnia stwierdzenie jej nieważności. Organ podkreślił przy tym, że w państwie prawa trudna do zaakceptowania byłaby sytuacja pozwalająca zobowiązanym odnosić niezasłużone korzyści z błędów organów podatkowych. Skoro zatem inni posiadacze budynków gospodarczych niewykorzystywanych w sposób określony w art. 7 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, płacą podatek od tych budynków, to nie ma powodu, by zwalniać od tego obowiązku J. L. tylko dlatego, że na skutek niedopatrzenia pracowników Urzędu nie ujęto przedmiotowego kurnika w decyzji wymiarowej na rok 2005. W odwołaniu od powyższej decyzji J. L., wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy z dnia 2 lutego 2005 r., zarzucił, iż nie podano przyczyn, z powodu których stwierdzono wydanie decyzji przez Wójta Gminy z rażącym naruszeniem prawa, jak również nie przeprowadzono w tym względzie postępowania wyjaśniającego. Ponadto podniósł, iż został pozbawiony jako strona udziału w postępowaniu, gdyż Kolegium nie wyznaczyło mu siedmiodniowego terminu na ustosunkowanie się do zebranego materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej. Decyzją z dnia 10 marca 2009 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, iż w zaskarżonej decyzji podano, w jaki sposób doszło do naruszenia prawa, a mianowicie poprzez naruszenie art. 7 ust. 1 pkt 4 c) oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych, jak również szczegółowo wyjaśniono, dlaczego w niniejszej sprawie możliwe jest wzruszenie decyzji w trybie stwierdzenia nieważności. Także zdaniem Kolegium działającego na skutek odwołania naruszenie tych przepisów jest rażące i uprawniało do stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Ponadto Kolegium stwierdziło, że odwołujący miał zapewnione prawo czynnego udziału w postępowaniu, strona wykazywała dużą aktywność, składając kolejne pisma i szczegółowo odnosząc się do wszystkich kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a naruszenie art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy. W skardze na powyższą decyzję J. L. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 listopada 2008 r. Skarżący podniósł, że stan sprawy uzasadniał zwolnienie z opodatkowania budynku kurnika ze względu na to, że konieczność opodatkowania nie wynikała z przesłanek leżących po stronie podatnika. Skarżący wyjaśnił, że w 1990 r. musiał przerwać produkcję drobiarską, gdyż wybudowany bez zezwolenia obiekt budowlany na sąsiedniej działce uniemożliwiał chów kurcząt. Pomimo wydania decyzji nakazującej rozbiórkę tego obiektu, decyzja ta nie została wykonana, przez co skarżący został zmuszony do przerwania hodowli. Zdaniem skarżącego ta okoliczność była uwzględniana przez Wójta Gminy we wszystkich decyzjach wymiarowych począwszy od 1991 r., w tym decyzji z dnia 2 lutego 2005 r., w związku z czym nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa. Ponadto skarżący poniósł, że stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest możliwe w przypadku, gdy zarzucana wadliwość nie stanowi podstawy do wznowienia postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie jako wadę decyzji Wójta Gminy z dnia 2 lutego 2005 r. podano nieobjęcie podatkiem części kurnika nie wykorzystanej do hodowli. Natomiast skarżący informował organy o przerwaniu produkcji drobiarskiej, a więc fakt ten był znany organowi podatkowemu. Zatem nie można – zdaniem skarżącego mówić o pomyłce przy wydawaniu decyzji wymiarowych począwszy od 1991 r., lecz o świadomym wydawaniu decyzji wymiarowych niezgodnych z prawem. W tej sytuacji – zdaniem skarżącego należało ustalić, czy zaistniała przesłanka wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, czego organ zaniechał. Skarżący zarzucił także, iż w toku postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło art. 123 § 1 oraz art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej, wskazując że nie otrzymał on informacji o zgromadzeniu materiału dowodowego przed wydaniem decyzji, co pobawiło go możliwości ustosunkowania się do tego materiału i tym samym miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądowa kontrola zaskarżonych decyzji bądź aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem, a według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 b) p.p.s.a.). W myśl art. 130 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) pracownik urzędu skarbowego, urzędu gminy (miasta), starostwa, urzędu marszałkowskiego, izby skarbowej, funkcjonariusz celny lub pracownik urzędu celnego, izby celnej, urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw finansów publicznych oraz członek samorządowego kolegium odwoławczego podlegają wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych oraz innych spraw normowanych przepisami prawa podatkowego, w których brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Powyższa regulacja ustanawiająca przesłankę obligatoryjnego wyłączenia pracownika (członka samorządowego kolegium odwoławczego) ma na celu zapewnienie bezstronności orzekania w postępowaniu odwoławczym. Dotyczy ona spraw zawisłych przed organem administracji publicznej zarówno gdy zaskarżona decyzja została wydana w trybie zwykłym, jak i w trybach nadzwyczajnych. Znajduje ona zastosowanie także w przypadku, gdy na skutek odwołania sprawa była ponownie rozpatrywana przez ten sam organ (samorządowe kolegium odwoławcze) na podstawie art. 221 Ordynacji podatkowej. Pozbawienie środka odwoławczego od decyzji samorządowego kolegium odwoławczego cech dewolutywności nie wyłącza stosowania art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, gdyż tylko przy zastosowaniu instytucji wyłączenia pracownika w przypadku rozpatrywania sprawy przez ten sam organ będzie zapewniona realizacja zasad ogólnych postępowania podatkowego, a w szczególności zasady praworządności (art. 120 Ordynacji podatkowej), zasady prawdy obiektywnej (art. 122 Ordynacji podatkowej) i zasady zaufania do organów podatkowych (art. 121 Ordynacji podatkowej). Zachodzi tutaj sytuacja analogiczna jak w przypadku dwukrotnego rozpoznawania sprawy przez samorządowe kolegium odwoławcze na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 kpa. Dla potwierdzenia trafności powyżej zaprezentowanej wykładni art. 130 § 1 pkt 6 w zw. z art. 221 Ordynacji podatkowej warto więc odwołać się także do uchwały składu siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r. (sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61), zgodnie z którą art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zd. 1 kpa ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2008 r. (sygn. akt P 57/07, Dz. U. Nr 229, poz. 1539), stosownie do którego art. 24 § 1 pkt 5 związku z art. 27 § 1 i art. 127 § 3 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza członka samorządowego kolegium odwoławczego z postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, gdy członek ten brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w pełni podzielił stanowisko wyrażone w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego, akcentując że celem wyłączenia członka organu kolegialnego jest zapewnienie bezstronności w postępowaniu odwoławczym i nie można akceptować sytuacji, w której osoba biorąca udział w wydaniu zaskarżonej decyzji będzie następnie brała udział w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Istotne jest to, że z dwóch elementów, które składają się na istotę dwuinstancyjności, większe znaczenie dla ochrony praw i interesów jednostek przypisane zostało dwukrotnemu rozpatrzeniu sprawy, a nie okoliczności, iż dokonują tego dwa różne organy. Trybunał podkreślił przy tym, że samorządowe kolegium odwoławcze orzeka nie w pełnym składzie, lecz w trzyosobowych składach orzekających, co znaczy, że istnieje organizacyjna możliwość takiego ukształtowania osobowego składu samorządowego kolegium odwoławczego orzekającego ponownie w danej sprawie, aby nie znaleźli się w nim członkowie składu orzekającego, który wydał pierwsze rozstrzygnięcie w tej sprawie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że jeden z członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu (I. J. – S.) brał udział w wydaniu decyzji z dnia 12 listopada 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wójta Gminy, jak również w wydaniu decyzji z dnia 10 marca 2009 r. utrzymującej w mocy powyższą decyzję z dnia 12 listopada 2008 r., podjętą na skutek odwołania na podstawie art. 221 Ordynacji podatkowej. Tym samym w sprawie zaistniała podstawa do wznowienia postępowania przewidziana w art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, stosownie do którego w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ podatkowy, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 130-132. Przez pracownika, o którym mowa w tym przepisie należy bowiem rozumieć także członka organu kolegialnego (samorządowego kolegium odwoławczego), a podstawa do wznowienia postępowania zachodzi także wówczas, gdy pozostali członkowie takiego organu stanowili quorum, gdyż nie zmienia to faktu, że członek podlegający wyłączeniu uczestniczył w wydaniu decyzji (zob. B. Gruszczyński w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2007, s. 731). Stwierdzona powyżej podstawa wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej powoduje konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) p.p.s.a. Wobec zaś powyższego bezprzedmiotowa stała się kontrola legalności tejże decyzji w pełnym zakresie, w tym ocena zarzutów podniesionych w skardze, gdyż w pierwszej kolejności Samorządowe Kolegium Odwoławcze musi ponownie rozpoznać sprawę z uwzględnieniem wyłączenia członków tego organu, którzy brali udział w wydaniu wcześniejszej decyzji, zaskarżonej odwołaniem. Mając powyższe na względzie, należało orzec jak w punkcie I i III sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 b) oraz art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 200 p.p.s.a. /-/ M. Kosewska /-/ M. Górecka /-/ B. Sokołowska