II SA/Wa 810/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2009 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej oddala skargę Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r., którą przyznano D. G. świadczenie pieniężne przez okres jednego roku po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej w kwocie [...] zł, a po sprostowaniu ww. decyzji organu I instancji, w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie pkt [...] rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. zwolniono D. G. z zawodowej służby wojskowej wskutek ustalenia orzeczeniem Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...] stycznia 2006 r. niezdolności do służby. Datę zwolnienia ustalono na dzień [...] marca 2006 r. w związku z uprawomocnieniem się orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej. Wskutek zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S., na podstawie oświadczenia zainteresowanego z dnia [...] marca 2006 r., wypłacił jednorazowo z góry świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wojskowej, za okres od [...] kwietnia 2006 r. do [...] marca 2007 r. Następnie na podstawie pkt [...] rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. uchylono pkt [...] rozkazu personalnego Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. dotyczącego zwolnienia zainteresowanego z zawodowej służby wojskowej. Tym samym D. G. został przywrócony do zawodowej służby wojskowej i pełnił ją do dnia [...] października 2008 r., kiedy to wskutek uprawomocnienia się orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w B. z dnia [...] września 2008 r., rozkazem personalnym Dowódcy [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2008 r., został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] października 2008 r. W dniu [...] stycznia 2009 r. skarżący skierował wniosek do Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w przedmiocie wypłaty świadczenia pieniężnego z tytułu ponownego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W następstwie powyższego, Dyrektor WBE w S., decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2009 r. przyznał i wypłacił jednorazowo wymienionemu świadczenie pieniężne za okres od [...] listopada 2008 r. do [...] października 2009 r., na poczet którego zaliczył skarżącemu uprzednio wypłaconą kwotę tego świadczenia z tytułu uprzedniego (nieskutecznego) zwolnienia. Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że stosownie do art. 95 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94 ustawy, przysługuje także przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby, wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne w ostatnim dniu pełnienia służby. W omawianej sprawie bezsporne jest, że odwołującemu za okres od dnia [...] kwietnia 2006 r. do dnia [...] marca 2007 r. wypłacono jednorazowo z góry dwunastomiesięczne uposażenie w związku ze zwolnieniem ze służby. Spełnienie przesłanki zwolnienia umożliwiło dokonanie wypłaty tej należności. Natomiast decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej kreuje nową sytuację prawną, mianowicie pozbawia wadliwą decyzję zdolności wywoływania skutków prawnych ex tunc. Stwierdzenie nieważności decyzji o wypowiedzeniu wymienionemu stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej usunęło ją z obrotu prawnego i nie tylko przywróciło stan poprzedni, lecz zniosło jej skutki prawne. Minister Obrony Narodowej podniósł, że pobrane przez skarżącego świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, ponieważ odpadły podstawy jego przyznania. Skoro zatem, skarżącemu wypłacono już świadczenie pieniężne z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, to pomimo że została stwierdzona nieważność decyzji o zwolnieniu, nie ma on prawa do uzyskania kolejnego świadczenia pieniężnego z tego samego tytułu, posiada natomiast prawo do odpowiedniego uzupełnienia otrzymanej należności, uwzględniające podwyżkę należnego uposażenia. Wskazał, że organy wojskowe nie domagają się od skarżącego zwrotu uprzednio wypłaconego świadczenia, lecz jedynie dokonują ich zaliczenia na poczet należności wypłaconych jednorazowo za okres od [...] kwietnia 2006 r. do dnia [...] marca 2007 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, D. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w S. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 95 pkt 1, art. 96 ust. 1 i 6, art. 77, art. 103, art. 75 ust. 3 w zw. z art. 81 w zw. z art. 96 ust. 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji postępowania administracyjnego w związku z nieskutecznym zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej i ponownym zwolnieniem ze służby, dokonując wyliczenia i wypłaty należnego świadczenia w wysokości różnicy pomiędzy kwotą należną w dacie (skutecznego) zwolnienia, a kwotą świadczenia uprzednio wypłaconego (świadczenie nienależne), naruszyły postanowienia ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Dokonane potrącenie uważa za bezpodstawne. Nadto uważa, że doszło do mylenia w sensie znaczeniowym pojęć świadczenia nienależnie pobranego w odniesieniu do ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (które w ustawie nie występuje) oraz świadczenia nienależnego w rozumieniu Kodeksu cywilnego. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, powołując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, iż bezsporne jest w sprawie, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do otrzymania przez okres roku po zwolnieniu ze służby, świadczenia wypłacanego co miesiąc w wysokości kwoty uposażenia zasadniczego z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby (art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). Natomiast istota sporu sprowadza się do ustalenia prawidłowej kwoty tego świadczenia w sytuacji, gdy już wcześniej wypłacono skarżącemu takie świadczenie w związku z wadliwym (jak się okazało później) zwolnieniem ze służby. Rozkaz personalny Dowódcy Wojsk Lądowych nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. zwalniający D. G. z zawodowej służby wojskowej został wyeliminowany z obrotu prawnego i skarżący został "przywrócony" do zawodowej służby wojskowej. Wyjaśnić zatem należy, że stwierdzenie nieważności jest aktem deklaratoryjnym, który działa z mocą wsteczną (ex tunc), czyli od daty wydania decyzji, której nieważność stwierdzono. Decyzja o stwierdzeniu nieważności uchyla skutki prawne, jakie powstały od dnia doręczenia nieważnej decyzji, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem. Zatem przykładając skutki prawne nieważności decyzji do przedmiotowego stanu faktycznego oraz stanu prawnego należy podnieść, że zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w 2006 r. w znaczeniu prawnym nie było. Skuteczne prawnie zwolnienie D. G. z zawodowej służby wojskowej miało więc miejsce tylko raz, tj. w 2008 r. Zatem stosownie do treści art. 72 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, skarżącemu, zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej w 2008 r., przysługiwało z tytułu tego zwolnienia tylko jedno roczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym należne na ostatnio zajmowanym stanowisku, zgodnie z treścią art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Konieczne jest również odróżnienie prawa do uzyskania świadczenia z art. 95 pkt 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych od ustalenia wysokości tego świadczenia, ponieważ uprawnienie do świadczenia powstaje z mocy prawa – w związku ze zwolnieniem ze służby, natomiast do wojskowego biura emerytalnego należy kwestia wyliczenia kwoty przysługującego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie w 2006 r. wypłacono skarżącemu świadczenie w związku ze zwolnieniem ze służby ale zwolnienie to uznano później za wadliwe i to od samego początku oraz usunięto jego skutki prawne. W związku z usunięciem skutków prawnych wadliwego zwolnienia ze służby, należało również wyjaśnić kwestię skutków faktycznych, w tym i związanych z wypłatą odpowiednich świadczeń na rzecz żołnierza. Art. 77 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że uposażenie i inne należności, o których mowa w art. 73, pobrane przez żołnierza zawodowego, przysługujące mu według zasad obowiązujących w dniu wypłaty, nie podlegają zwrotowi, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej. Przepisy powołanej ustawy nie przewidują zwrotu przez żołnierza świadczenia pobieranego przez okres roku po zwolnieniu ze służby i taka decyzja nie została wydana. Natomiast Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w S. w decyzji z dnia [...] lutego 2009 r. prawidłowo zaliczył w poczet należnego skarżącemu świadczenia kwotę wypłaconą już wcześniej, a zatem wyeliminował także skutki faktyczne decyzji usuniętej z obrotu prawnego. Nie sposób się również zgodzić z zarzutem skarżącego, iż Minister Obrony Narodowej dokonał potrącenia spornej kwoty ze świadczenia przysługującego mu, pomimo braku przesłanek do jego dokonania. Wyjaśnić zatem należy, że potrącenie w cywilnoprawnym ujęciu dotyczy wzajemnie wymagalnych wierzytelności, a przedmiotowa sprawa rozpatrywana była na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, regulującej władcze stosunki administracyjne. Nadto instytucję potrącenia z uposażenia żołnierza reguluje art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Na mocy tego przepisu potrącenia można dokonać na podstawie prawomocnego orzeczenia o wymierzeniu kary pieniężnej, wydanego w postępowaniu dyscyplinarnym. Tymczasem wojskowy organ emerytalny nie dokonał potrącenia należnej kwoty, ale decyzją wydaną w postępowaniu jurysdykcyjnym zaliczył kwotę wypłaconego już wcześniej świadczenia na poczet należnego skarżącemu świadczenia. Treść art. 95 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz treść dopełniającego go art. 96 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z istoty swojej zakładają jednorazowość otrzymania przez żołnierza świadczenia pieniężnego należnego przez okres roku po zwolnieniu ze służby. Inne rozumienie tego przepisu – uznanie, że świadczenie to przysługuje w każdym przypadku zwolnienia z zawodowej służby wojskowej i do tego każdorazowo w pełnej wysokości, niezależnie od uprzedniego uzyskania tego świadczenia, w nadmierny sposób uprzywilejowywałoby żołnierzy kilkakrotnie zwalnianych ze służby i w drodze stwierdzenia nieważności decyzji zwalniającej, ponownie do służby przywracanych. Przedmiotowe świadczenie nie ma charakteru odszkodowawczego (nie jest to także odprawa), stąd takie interpretowanie powyższych przepisów naruszałoby prawa innych żołnierzy i w konsekwencji doprowadziłoby do ich nierównego traktowania. Prowadziłoby zatem do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.