II OZ 337/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K.-S. i A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Po 44/09 odmawiające przyznania prawa pomocy M. K.-S. i A. S. w sprawie ze skargi B. P. i P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K.-S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. P. i P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie ustalenia warunków zabudowy, odmówił przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2010 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił uczestnikom M. K.-S. i A. S. przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 22 stycznia 2010 r. M. K.-S. i A. S. wnieśli sprzeciw od postanowienia z dnia 14 stycznia 2010 r. podnosząc, że okoliczność uzyskania kredytu istotnie ogranicza ich możliwość dysponowania środkami finansowymi, przez co nie jest możliwe uregulowanie kosztów postępowania. Na ich sytuację materialną niekorzystnie wpływa także fakt, że M. K.-S. nie zarabia, a edukacja dzieci stanowi kolejne obciążenie finansowe. Niedopuszczalne natomiast byłoby zmuszenie wnioskodawców do zbycia składników swojego majątku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmawiając przyznania prawa pomocy podkreślił, że w świetle art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z przedłożonych deklaracji wynika, że A. S. osiąga miesięcznie dochód z tytułu wynagrodzenia za umowę o pracę w wysokości 6.750 zł brutto, jego żona, M. K.-S., nie uzyskuje dochodu. Na wspólne oszczędności składa się kwota 110.000 zł, pochodząca z kredytu hipotecznego i przeznaczana na bieżące urządzenie domu. Miesięczna rata kredytu wynosi 2.400 zł. Wnioskodawcy wskazali ponadto następujące składniki majątku: nieruchomość o powierzchni 280 m2, mieszkanie o powierzchni 67,5 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 8 ha oraz działkę budowlaną o powierzchni 760 m2. Posiadają samochód osobowy marki [...] typ [...] z 2002 r. Oboje są rodzicami dwójki małoletnich dzieci. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 września 2007 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2008 r. (Dz. U. Nr 171 poz. 1209), z uwzględnieniem obwieszczenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2010 roku (M. P. Nr 48 poz. 709), najniższe miesięczne wynagrodzenie wynosi 1.317 zł. Dochód zadeklarowany przez A. S. jest zatem wielokrotnie wyższy od płacy minimalnej. Na uwagę zasługuje ponadto fakt reprezentowania wnioskodawców przez profesjonalnego pełnomocnika oraz wykupienie przez nich w 2009 r. wyjazdu wakacyjnego za kwotę 12.482 zł. Zważywszy przeto na zgromadzone oszczędności, ruchome oraz nieruchome składniki majątku, a także na niepowołanie okoliczności, które uzasadniałyby pogorszenie się ich sytuacji ekonomicznej, w ocenie Sadu I instancji trudno przyjąć, że wnioskodawcy wykazali, iż nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaciągnięcia znacznych zobowiązań nie może bowiem podlegać ocenie w oderwaniu od całokształtu stanu ich majątku. W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawcy wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. o zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej od skargi kasacyjnej. Wnioskodawcy podkreślili, że wypełnili spoczywający na nich z mocy powyższego przepisu obowiązek. Ugruntowanym jest bowiem pogląd, zgodnie z którym przy orzekaniu o prawie pomocy należy brać pod uwagę nie tylko stan majątkowy osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, ale także stan majątkowy współmałżonka oraz innych osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Nadto dokonać należy analizy dochodów w przeliczeniu na członków rodziny, z jednoczesnym uwzględnieniem rzeczywistych wydatków i obciążeń rodziny. W ocenie wnioskodawców Sąd I instancji nie przeprowadził powyższej analizy w sposób należyty. Koronnym argumentem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu uzasadniającym odmowę przyznania prawa pomocy wnioskodawcom jest fakt, że: - A. S. osiąga miesięcznie dochód z tytułu wynagrodzenia za umowę o pracę w wysokości 6,750 zł brutto. Wypłacane wynagrodzenie obciążane jest potrąceniami na składki ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz zaliczkami na podatek dochodowy osób fizycznych, według stawek obowiązujących w miesiącu wypłaty wynagrodzenia dla zatrudnionego. W pierwszej bowiem kolejności od kwoty brutto wynagrodzenia odliczane są składki na ubezpieczenie społeczne. W efekcie powyższych potrąceń uzyskuje się wynagrodzenie zasadnicze, od którego odejmuje się koszty uzyskania przychodu. Dopiero ta kwota jest dochodem. Osobną kwestią jest kwota wypłacana pracownikowi, czyli tzw. kwota wynagrodzenia netto. We wspólnym gospodarstwie domowym wnioskodawców są cztery osoby: wnioskodawcy oraz dwójka dzieci: 11 letnia córka oraz 9 letni syn. Ciężar utrzymania gospodarstwa spoczywa tylko i wyłącznie na wnioskodawcy. W związku z tym kwota rzeczywistych środków jakie z tytułu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę osiąga A. S., tj. ok. 4.500 zł netto musi wystarczyć na utrzymanie całej 4 – osobowej rodziny. Miesięczna rata kredytu wnioskodawców wynosi 2.400 złotych. Po uregulowaniu raty kredytu zostaje więc do dyspozycji 4-osobowej rodziny kwota 2.100 złotych. Od kwoty tej należy odjąć koszty utrzymania domu, takie jak bieżąca eksploatacja, opłaty czynszowe, rachunki i inne, jak również kwoty związane z utrzymaniem dwójki dzieci w wieku szkolnym. Dopiero uwzględnienie wszystkich wyżej wymienionych okoliczności obrazuje sytuację materialną wnioskodawców i pozwala na rzetelną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sam natomiast fakt posiadania majątku nieruchomego bądź też ruchomego nie stanowi wystarczającej przesłanki odmowy przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo zbadał sytuację majątkową skarżących i zasadnie doszedł do przekonania, że brak jest podstaw aby skarżącym przyznać prawo pomocy. Z przedłożonych deklaracji wynika, że A. S. osiąga miesięcznie dochód z tytułu wynagrodzenia za umowę o pracę w wysokości 6.750 zł brutto, jego żona, M. K.-S., nie uzyskuje dochodu. Na wspólne oszczędności składa się kwota 110.000 zł, pochodząca z kredytu hipotecznego i przeznaczana na bieżące urządzenie domu. Miesięczna rata kredytu wynosi 2.400 zł. Wnioskodawcy wskazali ponadto następujące składniki majątku: nieruchomość o powierzchni 280 m2, mieszkanie o powierzchni 67,5 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 8 ha oraz działkę budowlaną o powierzchni 760 m2. Posiadają samochód osobowy marki [...] typ [...] z 2002 r. Oboje są rodzicami dwójki małoletnich dzieci. Z kwoty rzeczywistych środków, jakie z tytułu wynagrodzenia z umowy o pracę osiąga A. S., tj. ok. 4.500 zł netto utrzymuje się 4 – osobowa rodzina. Błędne jest prezentowane w zażaleniu stanowisko, że należy brać pod uwagę tylko kwotę rzeczywistych dochodów przypadających na jedną osobę, całkowicie pomijając fakt posiadania majątku nieruchomego bądź też ruchomego. W postanowieniu z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony. Sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy powinien mieć na uwadze nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy, ale również jego stan majątkowy. Tymczasem ubiegający się o przyznanie prawa pomocy posiadają dwie nieruchomości mieszkaniowe, w tym dom o pow. 280 m2, działką budowlaną oraz nieruchomość rolną. Są więc oni w posiadaniu majątku, który w żadnym przypadku nie pozwala zaliczyć ich do osób ubogich. Kwestia natomiast, że mają wiele innych wydatków (w tym np. na urządzanie domu – 110 tys. zł, wyjazd na wczasy – 12.482 zł), które ograniczają ich zdolności płatnicze nie oznacza jeszcze, że znajdują się w sytuacji materialnej, która uprawniałaby ich do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy, która ma co do zasady charakter wyjątkowy. Należy mieć na uwadze, że dysponowanie dwiema nieruchomościami mieszkalnymi oraz nieruchomością budowlaną i rolną stwarza dodatkowe możliwości uzyskiwania dochodu, np. z tytułu ich wynajmu lub dzierżawy. Nie sposób również nie zauważyć, że w zażaleniu pomija się fakt, iż A. S. oprócz kwoty 6.750 zł brutto otrzymuje również premie zależną od osiągniętych wyników. Sytuacja dochodowa wnioskujących również zatem nie uzasadnia twierdzenia, że nie są oni w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji należy uznać, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu jest prawidłowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.