II OSK 2081/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 841/09 odrzucające skargę T. Z. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską postanawia uchylić zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE. T. Z., reprezentowany przez radcę prawnego, w dniu 14 maja 2009 r. wniósł skargę na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia mu pozwolenia na broń palną myśliwską wraz z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi, z uwagi na trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty powołane w zaskarżonej decyzji. W związku ze złożonym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 5 czerwca 2009 r., przesłano pełnomocnikowi skarżącego urzędowy formularz PPF, celem jego wypełnienia przez skarżącego i zwrotu do Sądu w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 15 czerwca 2009 r.. Wobec niewykonania wezwania, Przewodnicząca Wydziału przedmiotowy wniosek przedstawiła referendarzowi sądowemu, celem rozpoznania. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2009 r. wniosek skarżącego o zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od wniesionej skargi został pozostawiony bez rozpoznania, stosownie do treści art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Powyższe zarządzenie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 20 lipca 2009 r. Postanowieniem z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 841/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę T. Z. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską. W uzasadnieniu wskazano, że w myśl art. 221 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. W sprawach skarg na decyzje Komendanta Głównego Policji, których przedmiotem jest m.in. cofnięcie pozwolenia na broń, pobiera się wpis stały. Jego wysokość, stosownie do treści § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.), wynosi 200 zł. Jak wskazano, w niniejszej sprawie skarga została wniesiona przez radcę prawnego, nie uiszczono jednak należnego wpisu stałego od skargi, zarówno przy jej wniesieniu, jak i przed upływem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Sąd stwierdził jednocześnie, że złożony w niniejszej sprawie wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych nie wywołał skutków prawnych, wobec pozostawienia go bez rozpoznania. Podano, że skarga wniesiona została przez radcę prawnego, pełnomocnik obowiązany był zatem uiścić należny wpis sądowy bez wezwania, bowiem strona skarżąca nie została zwolniona od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Nieuiszczenie wpisu przez pełnomocnika w terminie otwartym do wniesienia skargi do Sądu, powoduje, że skarga jako nieopłacona podlega odrzuceniu. Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie złożył reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika T. Z. stwierdzając, że zostało ono wydane z mającym istotny wpływ na jego treść naruszeniem przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. art. 221 w zw. z art. 49 p.p.s.a. Jak wskazano, z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, iż przyczyną odrzucenia skargi było nie uiszczenie wpisu stałego od skargi "zarówno przy jej wniesieniu, jak i przed upływem trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia" przy jednoczesnym stwierdzeniu, że "złożony wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych nie wywołał skutków prawnych, wobec pozostawienia go bez rozpoznania". Podniesiono, iż wbrew sugestii zawartej w uzasadnieniu postanowienia wnosząc skargę pełnomocnik skarżącego nie miał obowiązku wniesienia wpisu stałego. Skarga zawierała bowiem wniosek o udzielnie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do czasu rozpoznania tego wniosku obowiązek uiszczenia wpisu zatem nie istniał. Wskazano, że prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera uregulowania analogicznego do treści art. 130 § 2 zd 2 kpc. Nieuprawnione jest więc twierdzenie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wywołał skutków prawnych od początku. Taka interpretacja oznaczałaby bowiem, że strona składając wniosek o udzielenie prawa pomocy ma jednocześnie obowiązek uiszczenia wpisu, na wypadek gdyby z jakichkolwiek powodów wniosek został pozostawiony bez rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej podał kontynuując, że nie ma żadnego uzasadnienia do jednoczesnego uiszczania wpisu i składania wniosku o zwolnienie od niego. Wręcz przeciwnie czynności te wzajemnie się wykluczają. W zaistniałej sytuacji obowiązek uiszczenia wpisu powstaje dopiero z momentem uprawomocnienia się zarządzenia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o zwolnienie z kosztów. Argumentacja a maiori ad minus uzasadnia obowiązek wezwania pełnomocnika do uiszczenia wpisu. Skoro bowiem obowiązek taki istnieje po merytorycznym rozpoznaniu wniosku, to tym bardziej istnieje po pozostawieniu wniosku bez rozpoznania z przyczyn formalnych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ poparł stanowisko w sprawie Sądu I instancji. Wskazał w szczególności, że podziela pogląd, iż złożony ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wobec pozostawienia go bez rozpoznania nie wywołał skutków prawnych. Wniesiono o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z przywoływanym przez autora skargi kasacyjnej art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Wskazać należy, iż zgłoszenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie, w której pismo wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika podlega opłacie wpisu stałego, zobowiązuje sąd w razie odmownego załatwienia tego wniosku do wezwania o uiszczenie opłaty na zasadach ogólnych (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 1976 r. sygn. III CZP 11/76 opubl. OSNCP z 1976 r., poz. 162). Pogląd ten został podzielony w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Podkreślić trzeba, iż art. 221 p.p.s.a., stanowi wyjątek od ogólnej zasady opłacania pism procesowych na wezwanie Sądu, a wobec tego norma ta nie może być interpretowana rozszerzająco. Jeżeli więc radca prawny bądź adwokat wraz z pismem podlegającym opłacie stałej złoży wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, to nie musi z góry uiszczać należnej opłaty. W tym miejscu należy odnieść się do przepisów ogólnych regulujących sposób uiszczania opłat i przyjąć, że po uprawomocnieniu się postanowienia pozostawiającego wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania, radca prawny/adwokat musi zostać wezwany do uiszczenia opłaty stałej (por. post. NSA z dnia 4 marca 2005 r. sygn. II FZ 58/05; post. NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1090/09). W konsekwencji uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie WSA w Warszawie - po uprawomocnieniu się zarządzenia o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania - powinien był wezwać pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu stałego od skargi w wysokości 200 zł. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 258 § 1 i § 3 p.p.s.a do wydanych w zakresie prawa pomocy zarządzeń referendarza sądowego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące postanowień sądu. Jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony wyżej wskazane zarządzenia mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu (art. 259 § 3 p.p.s.a.). Zasadnie zatem podniesiono w skardze kasacyjnej naruszenie przez WSA w Warszawie przepisów procedury, gdyż w przedmiotowej sprawie Sąd I instancji zastosował przepis art. 221 p.p.s.a., który nie znajdował w świetle stanu prawnego sprawy zastosowania. Analizując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu stwierdzić trzeba, iż wskazując na konieczność uiszczenia bez uprzedniego wezwania skierowanego do skarżącej reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika wprawdzie stałej opłaty, ale w sytuacji, gdy został złożony w piśmie objętym tą opłatą wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w konsekwencji wydał orzeczenie, które z uwagi na skutki, jakie wywołuje, nie da się pogodzić z porządkiem prawnym demokratycznego państwa prawnego, bowiem w zaistniałym stanie faktycznym Sąd nie zapewnił skarżącej dostępu do drogi sądowej. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny uznając za uzasadnione zarzuty przytoczone we wniesionej skardze kasacyjnej, na podstawie art. 185 § 1 uchylił zaskarżone postanowienie jako wadliwe.