I SA/Ol 569/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Kantecka, Sędziowie sędzia WSA Wiesława Pierechod (spr.), sędzia NSA Włodzimierz Kędzierski, Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 października 2009r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku z wnioskiem E. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]" znak "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: W dniu 10 grudnia 2008r. E.W. złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie ciążących na niej zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek na: – ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2000r. do 31 grudnia 2002r. w łącznej kwocie 31.714,68 zł, – ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2000r. do 31 grudnia 2002r. w łącznej kwocie 6.516,21 zł, – Fundusz Pracy za okres od czerwca 2000r. do 31 grudnia 2002r. w łącznej kwocie 2.288,42 zł. Wyjaśniła, że sprawa była już przedmiotem rozpatrywania przez Zakład jak i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Odmówiono umorzenia składek, ponieważ osiągała wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W uzasadnieniu wskazała, iż nie jest w stanie spłacić w/w zaległości. Aktualnie nie posiada żadnego źródła dochodu. Od czerwca 2008r. pozostaje bez pracy, gdyż "A" S.A. nie przedłużył z nią umowy zlecenia w oparciu o które nauczała języka polskiego zagranicznych pracowników tej firmy. Znajduje się na utrzymaniu matki i mimo usilnych starań nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia odpowiadającego jej kwalifikacjom zawodowym oraz wykształceniu. Podejmowała próby znalezienia zatrudnienia poza granicami kraju, jednak z uwagi na kryzys finansowy próby te się nie powiodły. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia "[...]" wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28, art. 24 ust. 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) odmówił umorzenia należności. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach określonych w ust. 3 art. 28 przedmiotowej ustawy. Ponadto, wskazał, iż w myśl art. 28 ust 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś art. 32 ustawy do składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w zakresie umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Zakład po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego mającego na celu określenie sytuacji materialnej wnioskodawczyni, przyjął, iż brak było podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności jej zadłużenia i podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oceniając wniosek pod kątem zastosowania umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust 3a ustawy organ uznał, iż nie zaistniały przesłanki przemawiające za ich umorzeniem. Przedmiotowe należności mogłyby być umorzone, gdyby wnioskodawczyni wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności, gdyż pociągałoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny, co oznacza, że to na wnioskodawczyni ciążył obowiązek przedstawienia dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej. Wnioskodawczyni nie przedstawiła jednakże żadnych dowodów, które przemawiałyby za umorzeniem wobec niej należności. Ponadto organ wskazał, iż umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i jest najdalej idącą ulgą w spłacie należności trwale pozbawiającą w istocie zarządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych fundusze możliwości odzyskania swoich należności. E.W. złożyła w dniu 27 maja 2008r. do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie ciążących na niej należności z tytułu nieopłaconych składek. W uzasadnieniu wskazała argumenty tożsame z podniesionymi w uzasadnieniu pierwotnego wniosku o umorzenie należności, kierowanego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją Nr "[...]" z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". W uzasadnieniu decyzji Organ rentowy ponownie wskazał, iż w przypadku wnioskodawczyni brak jest podstaw dla uznania całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie zachodzą również przesłanki do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy, gdyż nie przedstawiła ona dowodów świadczących o trudnej sytuacji materialnej rodzinnej uniemożliwiającej uregulowania zadłużenia. Nie można też jednoznacznie stwierdzić, iż spłata zadłużenia zagraża egzystencji wnioskodawczyni. Ponadto wnioskodawczyni nie wskazała żadnych nowych, istotnych okoliczności, które miałyby wpływ na zmianę rozstrzygnięcia. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Organ uznał więc, iż niewystarczającym jest dążenie strony do innej oceny przez Organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był przedmiotem rozpoznawania przez ten Organ w postępowaniu zakończonym decyzją. Odnosząc się do podanych przez wnioskodawczynię informacji o jej sytuacji rodzinnej i majątkowej Organ podniósł, że uległa ona zmianie nie tylko ze względu na podawany brak dochodów – utratę stałego zlecenia. Wskazał, że w poprzednim postępowaniu strona wykazała, iż posiada zadłużenie w banku z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 12.813,05 zł. Wobec TP S.A. 436,41 zł oraz wobec osób fizycznych 1.000 zł. Natomiast z kwestionariusza z dnia 14.01.2009r. wynika, iż nie posiada żadnych zobowiązań. Z powyższego wywiódł, że pomimo trudnej sytuacji, wnioskodawczyni uregulowała zobowiązania wobec wybranych wierzycieli, z pominięciem należności publicznoprawnych. Ma zatem zdolność regulowania zobowiązań. Powołał się też na fakt, iż wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna poszukująca pracy. Została wyłączona z ewidencji od dnia 27.10.2008r. w związku z wyjazdem za granicę na okres co najmniej 30 dni. Wskazał, że pomimo wezwań nie przedstawiła żadnych dokumentów, na podstawie których można byłoby ustalić wysokość ponoszonych kosztów związanych z utrzymaniem rodziny, mieszkania, czy też związanych z innymi nieprzewidzianymi wydatkami. Z zebranej dokumentacji nie wynika zaś, by poniosła jakieś straty materialne z powodu wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Dodatkowo Prezes ZUS wskazał, iż rolą państwa jest zapewnienie równych dla wszystkich warunków i zasad prowadzenia działalności gospodarczej, w tym równych obciążeń publicznoprawnych. O istnieniu którejkolwiek z przesłanek warunkujących umorzenie zawsze decyduje nie subiektywne przekonanie płatnika, ale kryteria obiektywne, ustalone zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości. E. W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, w której wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie merytoryczne rozpatrzenie przedmiotowej sprawy przez Sąd. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż jej obecna sytuacja materialna w żaden sposób nie pozwala na spłatę zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych bez uszczerbku dla niej. Ponadto podniosła zarzut przedawnienia i powołała wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 września 2004r. II UK 448/03, w którym wyrażono stanowisko, iż stosowanie do określonych zdarzeń przepisów, które nie obowiązywały w momencie zajścia tych zdarzeń jest sprzeczne z zasadą nie działania prawa wstecz. Ponadto wskazała, że 26 stycznia 2006r. SN wskazał, że nie można wywodzić mocy wstecznej ustawy z jej celu, co zdaniem skarżącej oznacza, że wprowadzony 10-letni okres przedawnienia nie może być stosowany do zobowiązań powstałych przed dniem 1 stycznia 2003r. Na marginesie stwierdziła, że pierwsze czynności egzekucyjne w stosunku do zobowiązań powstałych przed dniem 1 stycznia 2003r. zostały podjęte w drugiej połowie 2007r., zatem nie można mówić o przerwaniu biegu przedawnienia roszczeń. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wskazał, ze zarzut przedawnienia należności Organ rentowy uznał za bezzasadny i nie zasługujący na uwzględnienie. Obecnie obowiązujący 10-letni okres przedawnienia obowiązuje od 1 stycznia 2003r. Do dnia 31 grudnia 2002r, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przedmiotowa zmiana dotyczy zaś wszystkich należności, które nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002r. Organ zwrócił uwagę, że przedmiotowy zarzut nie był podnoszony przez skarżącą w obecnym postępowaniu. WSA w Warszawie wyrokiem z 22.10.2008r. sygn. akt V SA/Wa 1468/08 oddalił skargę na decyzję wydana w poprzednim postępowaniu, w którym podniesiono zarzut przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W związku z alternatywnym żądaniem skargi należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Zasady i tryb tej kontroli reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej w skrócie p.p.s.a. Zgodnie z przepisami powołanej ustawy sąd administracyjny nie ma kompetencji do rozstrzygania sprawy merytorycznie tj. w sposób załatwiający sprawę administracyjną co do jej istoty, albowiem o uprawnieniach bądź obowiązkach stron postępowania, wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracyjne. Natomiast rozstrzygając skargę na decyzję Sąd może uchylić tę decyzję gdy stwierdzi, że przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym należy, ze stosownie do art. 133 oraz art. 134 p.p.s.a. Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie akt sprawy, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania, nie będąc przy tym związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarżąca pod adresem zaskarżonej decyzji wysuwa właściwie jeden zarzut tj. podnosi, iż należności tytułu składek za okres przed 1.01.2003r. uległy przedawnieniu, zatem powinny być umorzone. Zarzut ten jest niezasadny z dwóch powodów: Po pierwsze wskazać należy, że stosownie do art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 137, poz. 888 ze zm.) zwanej dalej w skrócie u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 ustawy Ordynacja podatkowa, który stanowi, że zobowiązanie we wskazanych okolicznościach wygasa, w tym na skutek umorzenia – pkt 8 i przedawnienia – pkt 9. zatem przedawnienie należności z tytułu składek nie jest podstawą do wydania decyzji o ich umorzeniu, a zdarzeniem, które powodowałoby bezprzedmiotowość ubiegania się o umorzenie zobowiązań, które wygasły. W takim wypadku osoba zobowiązana mogłaby zgłaszać zarzuty nieistnienia obowiązku w razie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Po drugie nietrafne jest powołanie się na dwa wyroki Sądu Najwyższego : z 21.09.2004r. / II UK 448/03 i z dnia 26.01.2006r. / I CK 374/05 (w szczególności bez podania miejsca ich publikacji), gdyż zacytowane tezy dotyczące zakazu retroacji, co do zasady słuszne, nie przystają do stanu sprawy i utrwalonego orzecznictwa w kwestii terminu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w związku ze zmianą 5-letniego okresu biegu terminu na 10-cio letni, dokonaną ustawą z dnia 18 grudnia 2002r., która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2003r. i nie zawierała przepisów intertemporalnych. W uchwale z dnia 2 lipca 2008r. II UZP 5/08 (OSNP 2009/1-2/17) Sąd Najwyższy, powołując też wcześniejsze orzeczenia tego sądu odnoszące się do analizowanego zagadnienia (wyrok z dnia 5.04.2005r. I UK 232/04, wyrok z dnia 12.07.2007r. I UK 37/07) stwierdził, iż : "Dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ..., znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu w/g przepisów dotychczasowych". Z akt sprawy wynika, że skarżąca ubiegała się o umorzenie zaległych składek, które były wymagalne najwcześniej od kwietnia 2000r. Zatem w stosunku do żadnej należnej kwoty 5-letni okres przedawnienia nie upłynął do 1 stycznia 2003r., a z tym dniem termin ten "przekształcił się" w termin 10-letni. Wobec tego składki należne w kwietniu 2000r. przedawniłyby się najwcześniej w kwietniu 2010 roku, gdyby nie wszczęcie postępowania egzekucyjnego, co jak podaje skarżąca miało miejsce w 2007r. Nastąpiła więc przerwa biegu terminu, od której zaczął on biec na nowo. Dokonując, z urzędu – wobec braku innych zarzutów pod adresem decyzji – jej oceny z punktu widzenia podstaw prawnych Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które uzasadniałyby uchylenie decyzji. Należy zauważyć, że powołane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiące o możliwości umorzenia należności z tytułu składek, w istocie pozostawiają tym organom wąskie granice, w których, w ramach uznania administracyjnego mogłyby doprowadzić do wygaśnięcia zobowiązań, ciążących powszechnie na zawodowo czynnych i zdolnych do pracy obywatelach. W ocenie sądu, w stanie faktycznym sprawy Prezes ZUS przytaczając przesłanki umorzenia należności, wskazane w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) słusznie stwierdził, że żadna z nich nie wystąpiła. Okolicznością przemawiającą za umorzeniem składek nie jest okresowe pozostawanie bez oficjalnego zatrudnienia osoby młodej i zdrowej, nie figurującej w ewidencji osób bezrobotnych, która w szczególności posiada zdolność regulowania zobowiązań. Oczywiste jest bowiem, że trudności ze znalezieniem pracy odpowiadającej kwalifikacjom mogą być przejściowe. Natomiast płacenie składek na własne ubezpieczenie społeczne jest poparte przymusem państwowym, z uwagi na to, że to na Państwie ciąży obowiązek zagwarantowania odpowiednich świadczeń w przypadku utraty zdrowia czy sił do pracy na skutek wieku, każdemu ubezpieczonemu. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.