I SA/Wr 1251/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Semiczek, Sędziowie Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca), Protokolant Katarzyna Wilczek, po rozpoznaniu w dniu 29 października 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. M. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w przedmiocie : wpisania hipoteki p o s t a n a w i a odrzuca skargę. Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez I. M. są czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. polegające na wpisaniu hipotek na nieruchomościach położonych w P.: działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (dotyczącej podatku VAT za marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec, sierpień 2000 r.), działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (dotyczącej podatku akcyzowego za wrzesień i październik 2000 r. oraz podatku VAT za wrzesień i październik 2000 r.), działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] (dotyczącej podatku akcyzowego za luty 2000 r. oraz podatku VAT za luty 2000 r.). Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w dniu [...] r. został złożony w imieniu Skarbu Państwa wniosek do Sądu Rejonowego w L. o wpis hipotek przymusowych w księgach wieczystych nr Kw [...], [...], [...] urządzonych dla nieruchomości położonych w miejscowości P. stanowiących własność I. M. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na małżonka E. M. Podstawą wniosku był fakt posiadania przez męża I. M. zaległości podatkowych objętych administracyjnymi tytułami wykonawczymi o nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], uzyskania przez wierzyciela na wskazane administracyjne tytuły wykonawcze sądowej klauzuli wykonalności na dłużnika tj. E. M. oraz uzyskania przez wierzyciela na powyższe administracyjne tytuły wykonawcze sądowej klauzuli wykonalności na małżonkę dłużnika tj. I. M. Sąd Rejonowy w L. uwzględnił wniosek o wpis hipotek przymusowych dokonując żądanych wpisów w dniach [...] r. i [...] r., tym samym zabezpieczając część zobowiązań w podatku od towarów i usług oraz w podatku akcyzowym należnych od dłużnika E. M. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w L. ogłosił upadłość dłużnika E. M., natomiast w dniu [...] r. Sąd Rejonowy w L. postanowieniem sygn. akt [...] stwierdził ukończenie postępowania upadłościowego prowadzonego wobec dłużnika E. M. W dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. wydał I. M. zaświadczenie nr [...] stosownie do żądania zawartego we wniosku z dnia [...] r. W treści zaświadczenia wskazano, że na I. M., będącą zarejestrowanym podatnikiem podatku od towaru i usług w okresie od [...] r. do [...] r. z tytułu najmu lokalu użytkowego, za okres od [...] r. do [...] r. nie zostały wydane decyzje wymiarowe oraz tytuły wykonawcze w zakresie podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego. Pismem z dnia [...] r. I. M. wezwała Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. do usunięcia naruszenia prawa polegającego na wpisaniu hipotek przymusowych z tytułu zaległości podatkowych męża E. M. poprzez wykreślenie wpisanych hipotek. Naczelnik Urzędu Skarbowego udzielił odpowiedzi na niniejsze wezwanie pismem z dnia [...] r. nr [...], wskazując w treści niniejszego pisma, iż hipoteki przymusowe dotyczące podatku od towarów i usług nie podlegają wykreśleniu, gdyż zobowiązania podatkowe ciążące na E. M. nie wygasły. Jednocześnie zawiadomiono I. M., iż w zakresie podatku akcyzowego winna skierować pismo do Dyrektora Izby Celnej we W., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego jako wierzyciel właściwy jest jedynie do zobowiązań w podatku od towarów i usług, natomiast w zakresie podatku akcyzowego wierzycielem z dniem [...] r. stał się Dyrektor Izby Celnej. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. w dniu [...] r., I. M. wniosła o stwierdzenie bezskuteczności czynności dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, a polegających na wpisaniu hipotek przymusowych oraz o zobowiązanie organu do przedłożenia akt postępowania dotyczącego hipoteki oraz dokumentów postępowania wymiarowego dotyczącego E. M., zarzucając ww. czynnościom naruszenie: 1) art. 111 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – zwana dalej Op, w związku z art.107 Op i art. 111 Op w związku z art. 108 Op polegające na wpisaniu hipoteki przymusowej bez podstawy prawnej tj. bez wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, 2) art. 34 Op i art. 35 Op polegające na wpisaniu hipoteki przymusowej wobec osoby nie będącej dłużnikiem w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa, 3) naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na prowadzeniu postępowania wobec osoby nie będącej dłużnikiem podatkowym. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że nie zostały wobec niej wydane decyzje wymiarowe za okres od [...] r. do [...] r. w zakresie podatku VAT i akcyzowego, ani nie zostały wystawione administracyjne tytuły wykonawcze dotyczące tych podatków, na co otrzymała zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. nr [...]. Ponadto skarżąca zarzuciła, że nie otrzymała odpowiedzi na swój wniosek o usunięcie naruszenia prawa polegające na wpisaniu hipotek należących do skarżącej nieruchomościach z tytułu zaległości podatkowych jej męża E. M. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. wskazał, że chybiony jest zarzut o braku odpowiedzi organu na wezwanie strony do usunięcia naruszenia prawa z dnia [...] r., gdyż odpowiedź taka została udzielona pismem z dnia [...] r. nr [...], doręczonym skarżącej w dniu [...] r. Odnosząc się do zarzutu dokonania wpisu hipoteki przymusowej bez uprzedniego wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego na rzecz skarżącej decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej organ wskazał, że nie posiadał wiedzy o tym, aby I. M. była osobą współpracującą przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez jej męża E. M., stąd też nie wydawał kwestionowanej decyzji. Organ podatkowy uznał również za bezzasadny zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów art. 34 oraz art. 35 Op poprzez wpisanie hipoteki przymusowej wobec osoby nie będącej dłużnikiem w rozumieniu obowiązujących przepisów prawa, gdyż we wniosku kierowanym do Sądu Rejonowego w L. o wpisanie hipotek przymusowych, I. M. powołana jest jako uczestnik - małżonek dłużnika, nie występuje natomiast jako dłużnik. Organ nie zgodził się również z zarzutami naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegających na prowadzeniu postępowania wobec osoby nie będącej dłużnikiem podatkowym. Wskazał, że obecnie nie jest prowadzone żadne postępowanie w stosunku do skarżącej w zakresie zobowiązań E. M. w podatku od towarów i usług za okresy objęte wpisami hipotek przymusowych. Wojewódzki sąd administracyjny, zważył co następuje: Skargę należało odrzucić. Na wstępie rozważań wskazać należy, że w świetle przepisu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwaną dalej p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Rozwinięcie powyższego przepisu, stanowi art. 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności organów administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Ponadto, jak stanowi art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosuje środki określone w tych przepisach. W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się kontrola działalności administracji publicznej, w zakresie wyznaczonym enumeratywnie w art. 3 p.p.s.a., a także inne kwestie rozpoznawane w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy, jak wymienione w art. 4 p.p.s.a. spory o właściwość oraz spory kompetencyjne, a także przekazane z mocy ustaw odrębnych. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. Zasada ta znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy podnieść bowiem należy, iż skarżąca nie wskazała decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności, które organy administracji publicznej wydały, a które zgodnie z obowiązującymi przepisami mogłyby stanowić przedmiot skargi do sądu administracyjnego. Istota wniesionej przez I. M. skargi dotyczy czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. polegających na wpisaniu hipotek przymusowych w księgach wieczystych urządzonych na nieruchomościach położonych w miejscowości P. stanowiących własność skarżącej, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych na jej małżonka E. M. W stanie prawnym obowiązującym w przedmiotowej sprawie - zgodnie z art. 34 § 1 Op - Skarbowi Państwa i jednostce samorządu terytorialnego przysługuje hipoteka przymusowa celem zabezpieczenia m. in. zobowiązań podatkowych podatnika. Przedmiotem hipoteki przymusowej może być – w myśl przepisu art. 34 § 3 pkt 2 Op – m in. nieruchomość stanowiąca przedmiot współwłasności łącznej podatnika i jego małżonka. Stosownie do przepisu art. 35 § 1 Op hipoteka przymusowa powstaje – z zastrzeżeniem przewidzianego tam wyjątku – przez dokonanie wpisu do księgi wieczystej, a podstawą wpisu jest – poza decyzjami wymienionymi w art. 35 § 2 pkt 1 Op – tytuł wykonawczy lub zarządzenie zabezpieczenia, jeżeli może być wystawione na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bez wydawania decyzji (art. 35 § 2 pkt 2 Op). Zgodnie z przepisem art. 35 § 3 Op wpisu hipoteki przymusowej do księgi wieczystej dokonuje właściwy sąd rejonowy na wniosek organu podatkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że postępowanie o wpis hipoteki przymusowej odbywa się na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego ( Dz. U. 1964, Nr 43, poz. 296 ze zm.) – zwanej dalej kpc; regulujących postępowanie wieczystoksięgowe (art. 6261-62613), zamieszczonych w księdze dotyczącej postępowania nieprocesowego. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani sposobem egzekucji, ani jego skutkiem nie jest wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania (tytuł rozdziału 3 działu III Op), jest to zarazem postępowanie zmierzające do ułatwienia przyszłego postępowania egzekucyjnego (...) (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2003 r. sygn. akt III CZP 68/03). Mając na uwadze powyższe wskazać należy, że twierdzenia skarżącej o braku podstaw ustanowienia hipoteki przymusowej nie mogły być rozpatrywane w sprawie podatkowej. Wpis hipoteki przymusowej, jak wskazano powyżej, następuje na zasadach określonych w kpc, regulujących postępowanie wieczystoksięgowe, zatem strona skarżąca powinna podnosić je w tym postępowaniu korzystając z instytucji przewidzianych tymi przepisami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2008 r. sygn. akt II FSK 712/07). Podnieść również należy, że – zgodnie z art. 6268 kpc – sąd rejonowy rozpoznając wniosek o wpis, bada treść i formę wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej (art. 6268 kpc). W przypadku braku podstaw do złożenia wniosku, albo którego uwzględnienie napotyka na przeszkody, sąd oddala wniosek (art. 6269 kpc). Stosownie natomiast do treści art. 62610 § 3 kpc, jeżeli strona nie zgadza się z dokonanym wpisem może złożyć od niego apelację do sądu okręgowego w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia zawiadomienia o wpisie. Jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów dotyczących toczącego się uprzednio postępowania cywilnego, skarżąca skorzystała z przysługujących jej środków zaskarżenia, składając apelację, która została przez Sąd Okręgowy w L. oddalona. Z powyższego jednoznacznie wynika, że sądem właściwym do rozpoznania spraw w zakresie wpisu hipoteki przymusowej jest sąd powszechny, skarga bowiem w swojej istocie dotyczy stosunku cywilno-prawnego, a spory z niego wynikające pozostają we właściwości sądu powszechnego (w myśl przepisu art. 2 § 1 kpc do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych (...)). Z tych względów, w oparciu o przywołany przepis art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., skargę strony należało odrzucić jako niedopuszczalną.