I GZ 92/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Dyrektora Izby Celnej w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 5 lutego 2010 r.; sygn. akt I SA/Ol 664/09 w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] sierpnia 2009 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w części zasądzającej od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz H. W. kwotę 24.235 złotych kosztów postępowania; 2. zasądzić od Dyrektora Izby Celnej w O. na rzecz H. W. kwotę 9.835 (dziewięć tysięcy osiemset trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrokiem z 5 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 664/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. uchylił decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z [...] sierpnia 2009 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, a także zasądził od organu celnego na rzecz skarżącego H. W. kwotę 24.235 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 3 sentencji wyroku znajduje oparcie w treści art. 200 i art. 205 § 2 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w zw. z § 6 pkt 7 i § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm., dalej: rozporządzenie). Stwierdził, że żądanie maksymalnej, dopuszczalnej opłaty za czynności pełnomocnika nie jest zasadne. W ocenie Sądu sprawa jest niewątpliwie zawiła, zawiera różnorodne elementy stanu faktycznego, obszerna, co do ilości zgromadzonych dokumentów i innych dowodów, a jako taka uzasadnia przyznanie pełnomocnikowi opłaty wyższej niż minimalna, ale jedynie w zakresie trzykrotnym (3 x 7.200 zł). W ocenie Sądu, skarga jednak sporządzona została niezbyt precyzyjne i trudno ją zaliczyć do wzorcowych od strony formalnej, skoro zawierała zbyt szeroki wniosek o uchylenie całości decyzji, a zarzuty w części wstępnej sformułowane zostały lakonicznie, zaś ich uzasadnienie także nasuwa uwagi krytyczne, co do układu i toku wywodów. Zażalenie na zawarte w omawianym wyroku rozstrzygnięcie o kosztach postępowania złożył Dyrektor Izby Celnej w O., wnosząc o zmianę orzeczenia w zaskarżonej części i nieobciążanie organu obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania, ewentualnie o jego zmianę i obciążenie organu obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w wysokości adekwatnej do nakładu pracy pełnomocnika, zasad słuszności i charakteru sprawy, ewentualnie uchylenie rozstrzygnięcia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej w O. zasądzona trzykrotność opłaty minimalnej jest opłatą znacznie przewyższającą nakład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 200 i 205 p.p.s.a oraz § 2 i 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik skarżącego wniósł o jego oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Podniósł, że aktywnie brał udział w postępowaniu administracyjnym, a aktywność i skuteczność jego działań przyczyniła się do wyjaśnienia sprawy i wyeliminowania wadliwych decyzji z obrotu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zauważyć, że Dyrektor Izby Celnej w O. wnosząc środek odwoławczy od postanowienia Sądu pierwszej instancji w istocie nie kwestionuje samego faktu zasądzenia od niego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, lecz poddaje w wątpliwość wysokość tych kosztów zasądzonych tytułem zastępstwa procesowego. Stosownie do treści art. 200 p.p.s.a., w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Skoro na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie pełnomocnika, to Sąd pierwszej instancji w wyroku uchylającym zaskarżony akt prawidłowo zasądził na rzecz skarżącego tytułem zwrotu kosztów postępowania nie tylko równowartość uiszczonego przez niego wpisu od skargi, ale także wynagrodzenie dla radcy prawnego, przez którego był reprezentowany. Nie budzi także wątpliwości, że ciążący na stronie zastępowanej przez radcę prawnego obowiązek zapłaty opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa należy do kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, bowiem jej uiszczenie stanowi dopełnienie wymogu przewidzianego w obowiązujących przepisach prawa i jest warunkiem formalnoprawnej zgodności sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela natomiast stanowiska Sądu pierwszej instancji odnośnie potrzeby zasądzenia na rzecz skarżącego, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego, trzykrotnej stawki minimalnej wskazanej w rozporządzeniu. Stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia podstawę zasądzenia opłaty za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego stanowią określone w tym akcie stawki minimalne. Przepis ten przewiduje również możliwość przyznania wielokrotności stawki minimalnej, niemniej zasądzenie takiej zwielokrotnionej opłaty jest uzależnione od złożenia przez stronę odpowiednio w tym zakresie umotywowanego wniosku, gdyż co do zasady Sąd o zwrocie kosztów orzeka na wniosek strony złożony przed zamknięciem rozprawy. Przewidziana w rozporządzeniu możliwość przyznania stronie wielokrotnej stawki minimalnej jest odstępstwem od zasady; rozstrzygnięcie w tym zakresie nie może mieć charakteru dowolnego i wymaga przekonywującego uzasadnienia w kontekście przesłanek wskazanych w § 2 ust. 1 tego aktu. W każdym przypadku rozstrzygania o wysokości opłat za czynności radcy prawnego, szczególnie zaś gdy pełnomocnik wnioskuje o przyznanie stawki minimalnej zwielokrotnionej, a przy tym nie powołuje się na odpowiedniej treści umowę ze stroną sąd, aby nie spotkać się z zarzutem dowolności, zobowiązany jest odpowiednio ocenić taki wniosek, rozważyć rodzaj i stopień zawiłości sprawy, niezbędny nakład pracy pełnomocnika, a w szczególności jego wkład w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej rozstrzygnięcie. Stąd też zgłoszony przez pełnomocnika - radcę prawnego wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego nie ma i nie może mieć charakteru wiążącego dla sądu, co do wysokości żądanej należności. Konieczne jest również uwzględnienie etapu postępowania, na jakim znajduje się sprawa, gdyż oczywistym jest, że nieporównywalnie większy jest nakład pracy pełnomocnika reprezentującego stronę i stawającego na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym przygotowującego pisma procesowe, niż pełnomocnika, który jedynie sporządził skargę. Jak wynika z akt sprawy wniosek radcy prawnego ograniczył się do złożenia w Sądzie pierwszej instancji spisu kosztów, w którym pełnomocnik strony, w punkcie dotyczącym wysokości wynagrodzenia, podał bez uzasadnienia kwotę 43.200 zł, stanowiącą sześciokrotność stawki minimalnej wskazanej w rozporządzeniu. Przyznając koszty z tytułu zastępstwa prawnego w wysokości trzykrotnej stawki minimalnej Sąd pierwszej instancji wytknął, iż wniosek jest wygórowany, zauważył, że skarga strony została sporządzona w sposób nieprecyzyjny i trudno ją zaliczyć do wzorcowych. Wytykając uchybienia i uwzględniając żądanie w połowie, Sąd jednak w wystarczającym stopniu nie uzasadnił, że charakter sprawy i nakład pracy pełnomocnika uzasadniały zasądzenie trzykrotności stawki minimalnej. W tym zakresie rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji nosi zatem cechy dowolności, co zasadnie wytyka autor zażalenia. Pełnomocnik strony skarżącej nie wykazał, że z uwagi na rodzaj i stopień zawiłości sprawy oraz relatywnie większy, niezbędny dla prawidłowej reprezentacji interesów strony w postępowaniu, nakład pracy, który szczególnie uzewnętrznił się istotnym wkładem w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności sprawy i jej rozstrzygnięcie, przysługuje mu wielokrotność stawki minimalnej. Podnoszenie takich okoliczności w odpowiedzi na zażalenie, należy uznać za spóźnione. W konsekwencji, uznając że w okolicznościach sprawy uzasadnienie znajduje zasądzenie na rzecz strony pełnej stawki minimalnej opłaty za czynności radcy prawnego w kwocie 7200 zł, wpisu sądowego w kwocie 2618 zł oraz opłaty od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, Naczelny Sąd Administracyjny ustalił w sprawie łączną wysokość kosztów strony skarżącej na kwotę 9835 zł i odpowiednio, mając na uwadze, że zachodzą przesłanki wydania orzeczenia reformatoryjnego, zmienił rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania na podstawie art. 188 w zw. z 197 § 2 p.p.s.a. Wobec braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia w tym zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego miedzy stronami (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz prof. J.P. Tarno, W-wa 2006, wyd. LexisNexis s. 452).